Schilder Helmantel geeft Pechtold een bemoedigende Jezus

Jezus die de zieken geneest van Rembrandt van RijnBeeld RV

Welk kunstwerk zou je een politicus in de aanloop naar de verkiezingen willen geven? Met welke kunst zou je z'n blik willen openen of sturen? Schilder Henk Helmantel geeft Alexander Pechtold 'Jezus die de zieken geneest' van Rembrandt.

Hij had met Alexander Pechtold naar de Matthäus Passion kunnen gaan. Dit oratorium over het lijdens- en sterfverhaal van Jezus vindt schilder Henk Helmantel (1945) 'een van de mooiste en meest fundamentale getuigenissen van het christelijk geloof'. Maar daar gáát de lijsttrekker van D66 elk jaar al naar toe. Daarom heeft Helmantel gezocht naar een kunstwerk van dezelfde importantie. Hij kwam uit bij een prent van zijn grote voorbeeld Rembrandt: 'Jezus die de zieken geneest'. De prent wordt ook wel 'De predikende Christus' genoemd of de 'Honderdguldenprent', vanwege het voor die tijd enorme bedrag dat Rembrandt moest betalen toen hij een fraaie druk terug wilde kopen.

Wat de 'Nachtwacht' is tussen Rembrandts schilderijen, is deze prent tussen zijn etsen. Er zijn veel afdrukken van gemaakt. Zelf heeft de christelijke Helmantel - bekend van zijn verfijnde stillevens en kerkinterieurs - ook een exemplaar in zijn kunstcollectie.

Op de prent is afgebeeld hoe Jezus onder meer zieken geneest, discussieert met schriftgeleerden en kleine kinderen ontvangt. Helmantel: "Ik zou tegen Pechtold willen zeggen: laat eens op je inwerken wat er allemaal gebeurt op deze prent. Jezus bemoedigt, Hij geneest, gaat discussies niet uit de weg, is nederig, barmhartig, uitnodigend en geeft liefde."

"Als Pechtold goed kijkt, ziet hij allemaal christelijke waarden die onze samenleving kunnen verrijken. Ik hoop dat hem dat tot nadenken stemt, omdat hij er juist alles aan doet om elementen van het christelijk geloof uit de samenleving te bannen. Het geloof moet bij hem, simpel gezegd, achter de voordeur blijven. Om voorbeelden te noemen: D66 probeert de woorden 'bij de gratie Gods' uit wetteksten geschrapt te krijgen. Ook heeft de partij zich beijverd voor koopzondagen, godslastering uit het wetboek en hulp bij vrijwillige levensbeëindiging."

Binnen de diversiteit van de samenleving moet er volgens Helmantel ook ruimte blijven om uiting te geven aan je levensfilosofie. "Het christendom is onlosmakelijk verbonden met de geschiedenis van dit land. Als je alle elementen daarvan uit de samenleving wilt bannen, kan dat ook dictatoriale vormen aannemen."

Dat zijn misschien harde woorden aan het adres van Pechtold, voor wie hij overigens veel respect heeft. "Hij toont verantwoordelijkheid en inzet op veel terreinen. Ik hoor ook niet tot de mensen die vinden dat er niets deugt aan onze politici. Maar het streven van Pechtold om de uitingen van religie zoveel mogelijk achter de voordeur te houden, bevreemdt me van iemand die wel naar de Matthäus Passion gaat."

Misschien kan deze prent van 27,8 bij 38,8 cm een 'oriëntatiepunt' voor hem zijn, zegt Helmantel. Een richtsnoer hoe essentieel de waarden zijn die erop worden verbeeld. "Ik heb overigens niet de illusie dat hij van gedachten verandert, maar je weet maar nooit."

De schilder realiseert zich dat Pechtold zichzelf heeft 'losgeweekt' van de religie, maar hij heeft niet de intentie om hem te bekeren. "Iedereen moet vrij zijn om te doen wat hij wil. Maar Pechtold mag niet zover gaan dat hij de vrijheid aantast van anderen."

Schilder Henk Helmantel (1945) in zijn atelier.Beeld Mark Kohn

Reactie Alexander Pechtold:

"De stelling van Henk Helmantel dat ik en mijn partij de samenleving volledig willen ontdoen van christelijke elementen, verwerp ik. Niet alleen privé, maar ook als politicus heb ik meermaals de waarde daarvan onderkend. Bijvoorbeeld toen ik met mijn collega van de ChristenUnie probeerde historische kerkgebouwen te redden van de ondergang.

Ondanks zijn harde kritiek vind ik het een groot genoegen dat ik door hem ben uitverkoren in deze rubriek. Het schudde de kunsthistoricus in mij weer wakker. Ook spoorde het me aan om te lezen over deze prent. Ik vermoed dat voor Helmantel meer dan voor mij de Predikende Jezus naast een esthetische ook een spirituele waarde in zich draagt. Het is me dierbaar dat hij die waarde aan me wil tonen. Hoewel ik niet gelovig ben, denk ik toch dat de mens in kunst het dichtst bij het goddelijke komt. Of dat nu in de ongrijpbare klanken van Bach is, of de verfijnde lijnen van Rembrandt.

Ik zie er naar uit om ooit met Henk Helmantel naar deze ets te kijken. Ik ken zijn werk en kan me weinig mensen indenken, die mij deze ets door andere ogen kunnen tonen. De ogen van een fijnzinnig kunstenaar, wiens werk mij altijd weet te boeien en te inspireren."

Alexander Pechtold: "Henk Helmantel schudde de kunsthistoricus in mij wakker."Beeld ANP
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden