Schijven boomstam vol cliches

Ger van Elk, 'Sandwiches 1991-1992', t/m 25 april in Museum Boymans-van Beuningen, Museumpark 18-20, Rotterdam. Open di t/m za 10-17u, zo 11-17u. Catalogus F 69,50.

Een broodje is een mooie combinatie van open en gesloten. Het is dicht om zijn inhoud te beschermen terwijl je het vastpakt. Aan alle kanten toont het iets van zijn vulling, maar binnenin kunnen andere ingredienten verborgen zijn. Op Amerikaanse broodjes zitten vaak veel verschillende lagen beleg: wanneer je bijt of er in knijpt, druipen mosterd, mayonaise en tomaat eruit.

Ger van Elk (1941) zag in de sandwich een bruikbare vorm voor een serie beelden, die hij nu in Museum Boymans-van Beuningen exposeert. 'Sandwiches 1991-1992' is zijn eerste solo in een Nederlands museum sinds 1981, toen Boymans een overzicht van zijn werk toonde.

Verbergen, onthullen, afpellen en onderzoeken; het idee van een sandwich als gelaagd beeld is mooi. Van Elk is een origineel en veelzijdig kunstenaar; met Jan Dibbets is hij een van de weinige Nederlandse kunstenaars die internationaal in brede kring bekend zijn. Kenmerkend voor zijn werk zijn een grote diversiteit in vorm en thema's en ironie. Sinds eind jaren zestig rekte Van Elk de grenzen van schilder- en beeldhouwkunst op door zijn 'schilderijen' allerlei vormen te geven, driedimensionaal te maken en foto 's te gebruiken, vaak van zichzelf en soms beschilderd. Vaak verwijst hij naar de kunstgeschiedenis of geeft daar commentaar op; Van Elk studeerde het vak aan de Groninger Rijksuniversiteit. Met originele vondsten en beeldgrappen weet hij kunst vaak op een frisse manier te benaderen en te becommentarieren. In zijn beste werk slaagt Van Elk er in om zonder ingewikkeld getheoretiseer een andere kijk te geven op kunst, op de werkelijkheid en opvattingen daarover.

Voor zijn 'Sandwiches' hanteert Van Elk een vrij leesbare beeldtaal: hout als natuur, metaal en plastic als cultuur en fotokopieen in kleur en zwart-wit als een soort tussenvorm. Door het hout glad af te lakken en artificiele kleuren verf te gebruiken, schept hij afstand. Sommige combinaties van natuur, cultuur en kunst liggen echter wel erg voor de hand en zijn daardoor flauw, zoals in 'Pressure Sandwich (Forest I)' (1990), waarbij dikke pakken kopieen van foto's van bomen tussen de houten sandwichlagen geklemd zijn. Ook 'Paysage Saignant' (bloedend landschap), waarbij zondagsschilderwerkjes van landschappen (door Van Elk op rommelmarkten bij elkaar gescharreld) tussen onbeschilderde doeken zijn geklemd, ligt erg voor de hand. Doorstoken door de metalen bouten, die de lagen bijelkaar houden, 'bloeden' de landschapjes met groene, bruine, blauwe en witte verfdruipers: alsof de ingredienten van landschap en landschapsschilderkunst - bosschages, hemel, water en aarde - doorstoken en door het doek gesijpeld zijn.

Van Elk gebruikt dit keer teveel voor de hand liggende associaties om echt interessante beelden te maken. 'Kutwijf!' (1992) is een sandwich in de vorm van een grote, gelaagde spleet, waarin zuurtjesrose geschilderde, ronde en ovale fotolijstjes met fotokopieen van borsten, billen, vagina's en eieren staan. Tussen de oester-achtige lagen van de buitenkant druipen klodders transparante witte verf als sperma naar beneden. Dat zijn teveel cliches om nog te kunnen boeien. Daarbij suggereren de beelden een krachtenspel dat ze niet waarmaken. De schilderijtjes liggen los tussen de stammen, de oesterlagen knellen de rose rondingen totaal niet af, de rose, stalen damesnagels van 'Oefening van geloof, hoop en liefde' (1992) staan niet onder druk van de platen waar ze tussen liggen. Jammer, want die zou de beelden een stuk krachtiger maken. Het verschil was duidelijk te zien bij de 'Pressure Sandwich' (1991) die afgelopen jaar in het Stedelijk Museum hing: ingeklemd tussen museummuren, werd precies die spanning van duwen en persen zichtbaar, waar de bouten, de moeren en de verfdruipers naar verwijzen. In Boymans toont een werk die spanning wel: 'Roman Sandwich Papal II' (1992), een kruisvorm tegen de wand, waarvan de lagen niet van hout maar van ribkarton zijn.

Ook wanneer Van Elks relativerende humor er is, ontstaan meer betekenislagen. 'Camping Piece Attack I' (1990) en 'Green Blood' (1992), bestaan uit een aantal stukken boomstronk waar bijlen en zaagbladen tussen steken. Foto's van neuzen van Van Elk zijn in een repeterende cirkel op de zaagbladen geplakt, die van zijn profiel en zijn handen op de bijlen. Dat kan kneuzen en stoten betekenen, maar ook nieuwsgierigheid en bemoeienis. Bovendien heeft hij in deze beelden ook de driedimensionaliteit uitgebuit. Op het tweede gezicht blijken ze een totaalvorm te hebben van een soort insekten in de aanval. 'Green Blood' heeft zelfs een erectie. Voor een wandelende tak is dit echter zo onverwacht, dat hij het beeld niet platter maar intrigerender maakt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden