Schiet niet door met weigeren behandeling

Ongezond leven is voor niemand goed, maar welk effect gedrag precies heeft op de effectiviteit van behandelingen is lastig te bewijzen, betogen Marcel Canoy en Désirée Hairwassers.

Artsen roepen op om meer gevolgen voor medische behandelingen te verbinden aan de leefstijl van patiënten. Maar mogen we vaker mensen weigeren voor een behandeling als ze hun gedrag niet aanpassen? Wij pleiten voor grote terughoudendheid om zorg op deze manier te benaderen.

Nooit eerder dan in deze tijd waren mensen in staat om hun eigen gezondheid te beïnvloeden door leefstijl. Het is dus volstrekt logisch dat de arts en de patiënt praten over de gevolgen daarvan, ook met het oog op de effectiviteit van een behandeling. Gezond leven geeft geen garantie voor een lang en ziektevrij leven, maar het vergroot de kans daarop aanzienlijk.

Uit een recente 'Brandpunt'-enquête onder medisch specialisten bleek dat artsen zich geremd voelen om gevolgen voor medische behandelingen te verbinden aan leefstijl. Deels is dat koudwatervrees. Er zijn immers talloze voorbeelden waarbij leefstijl een prominente plek heeft in het gesprek tussen patiënt en zorgverlener. Zo wordt vrouwen die zwanger zijn steevast geadviseerd te stoppen met roken en wordt patiënten met ernstig overgewicht aangeraden af te vallen om risico op complicaties te verminderen bij een niet-spoedeisende operatie.

Patiënten zijn niet alleen mondige en eisende consumenten, maar hebben zelf ook verantwoordelijkheden, voor zichzelf en de maatschappij, om goed mee te werken aan de effectiviteit van een behandeling. We kunnen een euro aan gezondheidzorg per slot van rekening maar één keer uitgeven.

Maar die verantwoordelijkheden zijn begrensd. Het flink uitbreiden van het domein van behandelingen waarin harde eisen worden gesteld aan patiënten voordat tot een behandeling wordt over gegaan, is om diverse redenen dubieus.

Ongezond leven is voor niemand goed, maar welke invloed gedragingen precies hebben op de effectiviteit van behandelingen is lastig te bewijzen. Meestal komt er uit onderzoek wat we allang weten: Rook niet, wees matig met alcohol, eet gevarieerd en beweeg voldoende.

Glijdende schaal

Gezond of ongezond leven is een glijdende schaal van extreem gezond naar zwaar ongezond, waarbij de meeste mensen matig gezond leven en soms ongezonde dingen doen. Vanaf welk punt moet een arts dan een behandeling weigeren en hoe kan hij dat hardmaken als een patiënt dat bij de rechter aanvecht?

De context van het gedrag is daarbij van groot belang. Er is een sterke relatie tussen ongezond gedrag en de sociaal-economische status. Rokers zijn verslaafd en vaak als puber begonnen toen dat maatschappelijk volkomen geaccepteerd was.

Ook zwaar overgewicht kan niet zomaar worden afgedaan met 'je bent te dik, val eerst maar even twintig kilo af en kom dan terug'. Het is makkelijk om met je vingertje naar burgers te wijzen, maar dat doet afbreuk aan de complexiteit en context.

Het is een goede zaak dat leefstijl een belangrijke plaats krijgt in de spreekkamer. Artsen hoeven hierbij niet huiverig te zijn en patiënten kennen naast rechten ook een verantwoordelijkheid voor hun leven en hun ziekte. Patiënten hebben recht op concrete hulp, zodat ze hun ongezonde gewoonten kunnen vervangen door een gezonde leefstijl. Als die hulp succesvol is, is dat goed voor de kwaliteit én betaalbaarheid van de zorg. Maar we moeten niet doorschieten omdat we dan in een troebele ethische en juridische soep terechtkomen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden