Scheveningen: hoofdstad van de musical

Vandaag twintig jaar geleden werd met de première van 'The Phantom of the Opera' het Scheveningse Circustheater een musicaltheater. Sindsdien spelen er telkens spektakel-musicals met veel succes. 'Het wemelt nu in Nederland van het musicaltalent.'

Scheveningen was in de winter een spookstad, griezelt Maurice Wijnen. Hij is creatief directeur van Stage Entertainment - voorheen Joop van den Ende Theaterproducties - dat musicals produceert voor onder meer het Circustheater. Ook Albert Verlinde, de tweede musicalproducent van Nederland, had weinig met het Scheveningen van vóór Van den Endes exploitatie van het Circustheater. Verlinde: "Ik heb in 'Barnum' gespeeld, een musical die in 1988 kort in het oude Circustheater stond. Het was een verouderd achenebbisj-theater waarvan iedereen dacht: wat moet je ermee als Paul van Vliet niet speelt? Heel bijzonder dus dat Joop van den Ende, destijds nog met twee zakenpartners, zag wat je ervan kon maken."

De metamorfose was compleet na enkele grote verbouwingen. En door de programmering van blockbustermusicals zoals 'The Phantom of the Opera' (1993) en 'Miss Saigon' (1996) zette het theater Nederland als musicalland op de kaart. De opmars van steeds meer, steeds grotere en steeds professionelere musicals in Nederland was toen al enigszins ingezet. 'Cats' (1987) en 'Les Misérables' (1991) waren successen geweest en in plaats van naar rondreizende voorstellingen te gaan, 'moest' het publiek nu vanuit het hele land naar Scheveningen reizen. En dat deed Nederland massaal. Eindelijk kon het publiek de buitenlandse succesvoorstellingen zien die qua decor en techniek te groot waren voor de doorsnee Nederlandse theaters. En eindelijk was er een plek waar voorstellingen konden blijven staan tot de kaartverkoop stokte. Joop van den Ende: "Het Circustheater heeft een grote bijdrage geleverd aan de opwaardering van Scheveningen als bad- en theaterplaats." Weg gribussfeer dus. Welkom allure.

Maar wat is dan de kracht van het theater dat jaarlijks zo'n half miljoen mensen trekt? Verlinde: "Het is niet zoals Carré dat je bij wijze van spreken de paarden nog ruikt. Het is een luxe theater waarbij je het gevoel hebt dat je in New York uitgaat. Een geoliede machine met attent personeel. Een heel zakelijk theater in de goede zin van het woord." Van den Ende: "De ronde piste van de eerste circusvoorstellingen, waarvoor het in 1904 gebouwd werd, herken je nog steeds in het stoelenplan. Dat maakt het theater speciaal. Bezoekers voelen zich door de ronde vorm en het warme rode pluche al snel thuis." Wijnen kent het theater van binnen en van buiten, want hij begon er ooit als volgspotter bij 'The Phantom'. Wijnen: "Het theater heeft zó veel technische mogelijkheden, alleen daardoor al kon het het vlaggenschiptheater van Nederland worden. Buitenlandse musicalcreatives zijn telkens onder de indruk van de gigantische backstageruimtes: veel groter dan die op Broadway en West End. Dat hielp Nederland als musicalland een enorme stap vooruit. Echt álles kan hier spelen."

'Meer knokken voor de kaarten'
Hoeveel grote shows zijn er nog om jaar in, jaar uit honderdduizenden bezoekers te trekken? De musicals in het Circustheater wisselen elkaar de laatste jaren sneller af. Voorstellingen trekken korter publiek. 'Tarzan' (2007-2009) is de laatste voorstelling die meer dan een miljoen bezoekers naar Scheveningen trok. Kwam met de crisis ook het eind van de gouden musicaltijden in zicht? De producenten zijn niet zo somber. Verlinde: "Zo slecht gaat het niet. Er zijn inderdaad geen twintig musicals per seizoen meer, zoals een paar jaar geleden. Maar kijk naar de topproducties van de verschillende producenten: 'Soldaat van Oranje', 'Shrek', 'Hij gelooft in mij' (over Hazes) en 'Sister Act'. Allemaal volle zalen. We moeten wel meer knokken voor de verkoop van kaarten. Vroeger was een zaal vaak al voor de première uitverkocht door abonnementen. Dat is voorbij. De beker loopt niet meer over." Albert Verlinde Entertainment heeft geen eigen theater. Afgelopen seizoen speelde hun 'Shrek' wel een paar maanden vast in de RAI. Hoe zorgen zij voor volle zalen? Verlinde: "Wat werkt, zijn producties die aansluiten bij een gevoel, en die iets 'eigens' brengen. Geen kopie uit het buitenland. Wij deden dat met musicals over Toon Hermans en Ramses Shaffy. En komend seizoen met 'Sonneveld', 'Een kleine blonde dood' en daarna 'Flodder'. Daarnaast brengen wij elk jaar een grote dansmusical. Daarmee trekken we telkens een nieuw, jong publiek het theater in."

Failliet
Ook theaterhistoricus Xandra Knebel ziet de toekomst van grote musicals in Nederland positief. Knebel: "Binnen het gehele theateraanbod staan de grote musicals er het beste van alles voor. Ook heel kleine - efficiënte - musicals zullen wel blijven. Mijn zorg is dat het middensegment verdwijnt. Dat is al bezig. Vorig jaar ging musicalproducent Mark Vijn failliet met 'The Producers'. Voor dat verdwijnende middensegment is niet één schuldige aan te wijzen. De crisis speelt een grote rol: mensen geven minder uit, dus het theaterbezoek daalt. Daarnaast is het publiek wel verwend door de grote musicals. Maar dat hoeft niet erg te zijn. Integendeel, het geeft de musicalmarkt ook het vertrouwen dat er veel te bereiken is. Nederlanders zouden te nuchter zijn voor musicals, dacht men. Nou, de massale bezoeken aan Scheveningen bewijzen dat dat niet zo is. Bovendien hebben die grote voorstellingen de kwaliteit van Nederlandse musicals op alle fronten verbeterd. Er kwamen betere opleidingen voor acteurs en technici, en alle ervaringen worden ook weer in andere voorstellingen gebruikt."

Gekissebis
Het lijkt Verlinde een gezonde ontwikkeling wanneer de versmelting producent/theatereigenaar (beide Stage Entertainment) in Nederland zou verdwijnen. Dan zou ook een voorstelling van Verlinde eens in het Circustheater kunnen staan. Verlinde: "De crisis heeft de grote producenten veel meer tot elkaar gebracht. Kissebissen is een luxe-ding. Daar is het nu de tijd niet voor. Dus wie weet komt het er van." Wijnen denkt eerder aan een co-productie met een andere producent dan aan het tijdelijk afstaan van het Circustheater.

Maurice Wijnen was een van de creatieve breinen achter nieuw geschreven succesmusicals 'Ciske de Rat' en 'Petticoat'. Hij deelt de positieve blik op de toekomst met Knebel en Verlinde. Wijnen: "Wij hebben meer originele voorstellingen dan ooit in ontwikkeling: twaalf stuks. Het succes van 'Ciske' en 'Hazes' is heel bemoedigend. Wij willen ieder jaar een nieuwe, eigen voorstelling brengen. Dat is een stuk avontuurlijker dan de ontwikkeling op Broadway en West End nu. Op West End spelen ze bijvoorbeeld te veel op safe met de zoveelste herneming van 'Dirty Dancing'."

Nederlands talent
Is er een kans dat de best bezochte musical ooit, de 'Phantom', terugkomt in het Circustheater? Wijnen: "Er zijn geen plannen, maar zeg nooit nooit. Op dit moment produceert ons bedrijf in Hamburg een nieuwe productie van de 'Phantom'." Mocht het ooit zo ver komen, dan zou de cast volledig uit talentvolle Nederlanders kunnen bestaan. Twintig jaar geleden werd noodgedwongen nog vaak musicaltalent uit het buitenland ingevlogen. Maar door de groei, de enorme professionalisering van musicals zoals die in het Circustheater én door steeds meer en steeds betere musicalopleidingen, wemelt het nu van het Nederlands musicaltalent. Sterker nog, onze toppers, zoals Willemijn Verkaik en Pia Douwes, schitteren regelmatig in het buitenland.

Grote musicals in het Circustheater
The Phantom of the Opera1993-199610941,86 miljoen

Miss Saigon1996-19999081,56 miljoen

Elisabeth1999-20015811,01 miljoen

Aida2001-20036351,12 miljoen

The Lion King2004-200610051,75 miljoen

Tarzan2007-20099031,58 miljoen

Mary Poppins2010-20115810,87 miljoen

Wicked2011-20124090,61 miljoen

Sister Act2013-.......167*0,30 miljoen*

* (sinds 3 maart)

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden