Scheurtjes in het beeld van het welvarende landje

Het beeld van het tevreden en welvarend landje aan de Noordzee begint scheurtjes te vertonen. Scheurtjes, maar voor de zwakste groepen zouden het zo maar scheuren kunnen worden.

De laatste twee jaar, constateert het Sociaal en Cultureel Planbureau in de gisteren verschenen 'Sociale staat van Nederland', is een trendbreuk te ontwaren in de samenleving. Kansrijk of kansloos, de afgelopen dertig jaar nam breed in de samenleving het gevoel van welbevinden toe. De koopkracht steeg en, niet noodzakelijkerwijs alleen als gevolg daarvan, ook het welzijn nam toe.

Voor duidelijk te identificeren groepen is die groei sinds 2011 tot stilstand gekomen en is een daling ingezet. Kwetsbare groepen zitten nu in de hoek waar de klappen vallen, terwijl, zo waarschuwt het SCP, de echte negatieve effecten van alle bezuinigingen nog komen moeten.

Al sinds de snelle opkomst van Pim Fortuyn aan het begin van deze eeuw bestaat het beeld van een immer ontevredener wordend Nederland. Het SCP maakte de afgelopen jaren in de tweejaarlijkse Sociale staat duidelijk dat het allemaal wel meeviel. Nederland bleef steevast tevreden met de eigen situatie. Politieke instituties konden steevast op veel vertrouwen rekenen, al werden de politici zelf gewantrouwd. Voormalig directeur van het SCP Paul Schnabel typeerde Nederland in dat verband steevast met de uitspraak 'Met mij gaat het goed, met ons gaat het slecht'.

Die uitspraak blijft de lading dekken, maar de situatie wordt schriller. Het vertrouwen in politieke instituties is in een dalende lijn terecht gekomen en Nederland doet het op meerdere indexen slechter dan omringende landen. Zoals op de index waarmee het SCP tracht te becijferen hoe de tevredenheid zich ontwikkelt, de leefsituatie-index.

Klassiek (voornamelijk inkomens-) beleid om deze trend te keren werkt steeds minder, constateert Kim Putters, de opvolger van Schnabel als SCP-directeur. Sterker, hij roept de overheid op nieuwe methoden te ontwikkelen vanuit de vaststelling dat huidige systemen hun effectiviteitsgrenzen bereikt hebben. Nederland komt niet uit de crisis door ervan uit te gaan dat economische groei zich zal herstellen. Economische groei figureerde in de Troonrede nog naast het streven naar een participatiesamenleving, terwijl het SCP van dat laatste veel meer heil verwacht. Daarvoor levert dit land een vruchtbare bodem voor de participatiesamenleving, blijkt wel uit SCP-cijfers. Vrijwilligerswerk en betrokkenheid op de samenleving blijven onveranderd hoog in Nederland.

Het SCP heeft echter grote zorgen over de wijze waarop Rutte II het onderwerp op de politieke agenda plaatst. Juist probleemgroepen zijn volgens het SCP niet zo zelfredzaam. Bovendien heeft het SCP de indruk dat niet goed wordt nagedacht over de condities waaronder het streven naar het meer in handen nemen van het eigen lot door individuele en groepen burgers een succes kan zijn. De meest intrigerende vraag komt daarbij van SCP-directeur Putters zelf. Recht op en toegang tot zorg is een sociaal grondrecht. Hoe moet dat grondrecht ingevuld worden als gemeenten de ruimte krijgen hun eigen beleid in te vullen? Dat en veel meer is voorlopig bij de immense decentralisatieoperatie nog zo vaag, dat Putters er aanleiding in ziet het kabinet ernstig te waarschuwen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden