Scheuren is een ramp, fuseren ook

De Samen-op-wegkerken moeten volgend jaar opgaan in de Protestantse Kerk in Nederland (PKN). In juni stemmen de gereformeerde en de hervormde synode, in december beslissen zij én de lutherse synode er nogmaals over. Veel hangt af van de hervormden.

Van onze redactie religie & filosofie

Van de gereformeerde kerken is de minste tegenstand te verwachten. Tijdens de triosynode (landelijk bestuur Samen-op-wegkerken) stemden vorige week slechts vier van de 59 afgevaardigden tegen; de vereiste tweederde meerderheid halen ze hoogstwaarschijnlijk met gemak.

Wel heeft het Confessioneel gereformeerd beraad aangekondigd dwars te gaan liggen. Een eerdere oproep om protest aan te tekenen tegen de nieuwe kerkorde (met minder zelfstandigheid voor plaatselijke kerken) leverde een overweldigende respons op. Zoveel adhesie is nu niet te verwachten, laat staan een onomwonden 'nee' bij de definitieve stemming. Wel kan de kerk wat averij oplopen door processen bij de burgerlijke rechter, waarop enkele - niet per se confessionele - kerken zinspelen.

Meer problemen kan de Evangelische-Lutherse kerk verwachten. Afgelopen maand zijn alle 56 lutherse gemeenten in Nederland bezocht door een synodedelegatie, om hun mening te peilen over de aanstaande kerkenfusie.

Er is, zegt de lutherse predikant dr. Harry Donga, 'niet razend positief' op gereageerd. Zijn eigen kerkenraad - die van Amsterdam - heeft een negatief advies uitgebracht.

In 1985 - de vraag was toen: gaan we meedoen met Samen-op-weg? - wees een enquête onder lutheranen uit dat driekwart tegen was. Twintig jaar later 'weten we wat Sow ons gebracht heeft', zegt Donga. ,,Niet wat we ervan hadden gehoopt.''

De precieze uitkomst van de rondgang langs de lutherse gemeenten is nog niet bekend, maar de kans dat ze massaal enthousiast zijn, is gering. Dat hoeft geen belemmering te wezen: in 1985 stemden de afgevaardigden toch voor. Vorige week gaven echter vier van de vijftien lutheranen geen goedkeuring aan het verenigingsbesluit. Van de lutheranen moet uiteindelijk driekwart akkoord gaan met fusie; dat redden ze met de stemverhouding van afgelopen vrijdag niet.

Tien ultra-orthodoxe hervormde afgevaardigden zijn zó tegen de PKN, dat ze onvermurwbaar 'nee' stemmen. Een club van nog eens elf heeft zich - voorwaardelijk - bij hen gevoegd. Zij zijn minder rabiaat anti-Sow. Het was hun optreden dat afgelopen week Sow-topmannen 'wanhopig' en 'verdrietig' maakte; het zou zelfs 'chantage' zijn. Ook na het 'historische' verenigingsbesluit in Dalfsen is het hervormd-gereformeerd-lutherse driehoekshuwelijk nog niet gesloten. Ná de stemming klonk veelbetekenend geen applaus.

Van de hervormden stemden 47 voor en 25 tegen de keuze voor een fusie. Dat was voldoende voor instemming, want meer dan de helft. In juni en december hebben de voorstanders minimaal tweederde meerderheid nodig.

Met de club van elf, een initiatief van de predikanten H. de Jong en G. de Fijter - inmiddels goed voor zo'n 14 tegenstemmen - maakt het Sow-proces een reële kans uiteindelijk toch te stranden. De dominees kennen hun 'zware positie'. ,,Het is net als met een gezin'', legt De Fijter uit, ,,ik wil niet verhuizen als ik weet dat sommige kinderen definitief zullen afhaken. Dan stel ik alles in het werk om iedereen mee te krijgen.''

Een hervormde commissie is bezig de bezwaarden binnenboord te houden. Die krijgen het liefst een status aparte, waarbinnen ze hun orthodox-gereformeerde signatuur kunnen behouden. Wat hen erg dwarszit: dat de PKN niet alleen de calvinistische belijdenisgeschriften accepteert, maar óók de lutherse, en de Barmer Thesen. De behoudende hervormden komen 'in gewetensconflict als ze het algemene belijden moeten onderschrijven', zegt De Jong. Het is niet de eerste beslissing waar ze moeite mee hebben. Het kerkelijk homohuwelijk was ook al een doorn in het oog.

Komt de commissie met een bevredigend voorstel, dan geven De Jong, De Fijter en de hunnen alsnog hun fiat aan de fusie. ,,Je kunt niet verwachten dat de kerk teruggaat naar de kerkorde van Dordt (17de eeuw), zoals sommigen graag willen.'' De Fijter: ,,Als dan blijkt dat er geen goed land met hen te bezeilen valt, is het over. Dan zullen we collectief vóór de fusie stemmen.''

Door het voorwaardelijke 'ja' manoeuvreren ze zich in een moeilijke positie. Mocht de fusie doorgaan, dan zullen de bezwaarde hervormden dit hen niet in dank afnemen. Wordt er een streep door de kerkfusie gezet, dan zullen veel gereformeerden, lutheranen en hervormden boos hun kant opkijken. ,,We kunnen niet anders'', verzucht De Jong. Volgens De Fijter maakt zijn club van elf 'vuile handen' voor twee partijen. ,,Het is een ramp als de bezwaarde hervormden zich afscheiden, want ze behoren tot ónze kerk. En het is ook een ramp als de fusie niet door zou gaan.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden