Scherp en daadkrachtig

Dat heeft Xandra Schutte wel heel snel voor elkaar gekregen: een halfjaar geleden, oktober vorig jaar, werd ze benoemd tot hoofdredacteur en deze week, verscheen het eerste exemplaar van een totaal vernieuwd Vrij Nederland.

Zo'n tempo: dat duidt op krachtdadigheid, overredingskracht, besluitvaardigheid. Mensen uit haar omgeving beamen het: ,,Ze is het mooiste voorbeeld van een vrouw op een hoge positie, die geen concessies doet aan haar vrouwelijkheid, maar wel stevig in haar schoenen staat. Ze durft besluiten te nemen en ze is niet bang om daarbij de woede van deze of gene te wekken'', zegt de een. Een ander beaamt dat, maar gooit er nog een schepje bovenop: ,,Ze kan niet zo goed tegen tegenspraak. Ze wil wel eens uit d'r slof schieten. Maar dit is dan ook haar enige minpuntje.'' En een derde beoordelaar zit er iets tussenin: ,,Ze staat op d'r strepen. Als ze iets vindt dan is ze daar niet gauw van af te brengen.''

Verder geen kwaad woord over Xandra Schutte, de eerste vrouwelijke hoofdredacteur van een Nederlands opinieweekblad. De superlatieven vliegen door de telefoon, zoals broodjes over de toonbank: waanzinnig slim, heel intelligent, een intellectueel zwaargewicht, een geschenk uit de hemel.

Het is nog te horen aan haar eigen spraak (de 'r' kan ze niet uitspreken): Xandra Schutte (37 jaar, geboren 15 juli 1963) stamt uit een ietwat be kakt, gegoed milieu. Ze werd geboren in Leiden, waar haar ouders op haar vierde jaar scheidden. Sindsdien nam haar moeder de opvoeding voor haar rekening. Die moeder was een beetje hippieachtig, liet haar lopen in oude spijkerbroeken, zei Schutte vorig jaar in Het Parool. Haar tienerjaren bracht ze door in Den Haag. Daar bezocht ze een antroposofische school, waar veel nadruk werd gelegd op cultuur en expressie. Ze las toen al veel en werd het 'intellectueeltje van de klas'. En hockeyen dat deed en doet ze nog steeds graag.

Schutte heeft een bliksemcarrière achter de rug. In 1988 studeerde ze af in Nederlandse taal- en letterkunde en in de communicatiewetenschappen. Ze werkte daarna bij een aantal literaire tijdschriften als De XXI-e eeuw, De Gids en het literaire, lesbische tijdschrift Lust en Gratie. In 1990 trad ze in dienst bij de Groene Amsterdammer. De sollicitatiecommissie had welgeteld één minuut nodig om tot een besluit te komen. Ze stak met kop en schouders boven de andere sollicitanten uit, deze 'high-profile-dame'. Vanaf het begin vervulde Schutte bij De Groene een belangrijke functie. In haar eentje (overigens veelal in samenwerking met Antoine Verbij) bestierde ze de kunst- en literatuurpagina's van dit blad. Ze schreef niet alleen over literatuur, maar over cultuur in den brede. Zelfs over voetbal kon ze nog een moeie beschouwing ten beste geven. In 1999 verscheen een bundel met haar kritieken en essays onder de titel 'Maskerade'. Daaruit blijkt haar fascinatie voor thema's als identiteit en mannelijk/vrouwelijk.

Gemakkelijk maakt ze het zichzelf niet in die essays. Schutte, samenwonend met de schrijfster

Doeschka Meijsing, is wars van eenvoudige feministische dogmatiek. Biologie is niet allesbepalend voor identiteit, om het zo maar te zeggen. Een fraai staaltje van haar opvattingen leverde ze al op jonge leeftijd toen ze nog bij Lust en Gratie werkte. Ze wekte de woede van haar collega's daar toen ze voorstelde de ondertitel 'lesbisch literair' te schrappen. Ze wilde het blad verbreden. ,,Ik weet namelijk niet wat dat is: lesbische literatuur'', zei ze daarover enkele jaren geleden in Trouw.

In 1997 krijgt Schutte 'ad interim' de leiding van De Groene samen met Antoine Verbij na het vertrek van hoofdredacteur Martin van Amerongen. In die tijd maakte ze een enorm snelle ontwikkeling door. Maar een aanbod om hoofdredacteur te worden sloeg ze af. Ze had geen zin om baas te zijn over collega's met wie ze eerst jarenlang als gewoon redacteur had samengewerkt.

In 1999 werd ze gevraagd door Vrij Nederland als literair redacteur bij de Republiek der Letteren. Daar zwaaide sinds jaar en dag Carel Peeters de scepter. Schutte zag graag dingen veranderd, maar Peeters lag dwars. Onder het dreigement over te stappen naar de Volkskrant, waar ze zo terecht kon ging de toenmalige hoofdredacteur Oscar Garschagen overstag: Peeters werd uit z'n functie ontheven en opgevolgd door Schutte. Het leverde haar het verwijt van 'scherpe ellebogen' op. Als ik een man was geweest, zou zijn gesproken van gezonde ambitie, luidde haar repliek.

Tot opluchting van de redactie stapte hoofdredacteur Oscar Garschagen, door een groot deel van de redacteuren gezien als besluiteloos en een intellectueel lichtgewicht, vorig jaar over naar het Algemeen Dagblad. Onmiddellijk werd naar Schutte gekeken om hem op te volgen. Zoek eerst maar eens extern, luidde haar slimme advies, wetend dat er ook intern een paar mensen stonden te trappelen om Garschagen op te volgen. In die tijd zijn er met diverse mensen vele gesprekken gevoerd. Het moet een maandenlange lijdensweg, een verschrikkelijk bloederige periode zijn geweest. Maar uiteindelijk werd Schutte geaccepteerd, ook door de tegenstanders.

En nu zit ze daar dus, op de zetel van hoofdredacteur, staande voor de verschrikkelijk moeilijke klus de oplage (in de loop der jaren gedaald van zo'n 90 000 naar 60 000) de weg omhoog te laten vinden met een redactie die deels aan het vergrijzen is en waaraan het knap lastig leidinggeven is. Maar de eerste slag is geleverd: de vernieuwde Vrij Nederland ligt er. En de redactie, eens een roemrucht collectief dat gezamenlijk besluiten nam, heeft zich warempel laten disciplineren door akkoord te gaan met een meer hiërarchische organisatievorm.

Als antwoord op de vraag van de Volkskrant of haar benoeming tot hoofdredacteur niet wat snel is gekomen antwoordde Schutte vorig jaar:

,,Ik zit er lang genoeg om het blad te kennen en net kort genoeg om geen vuile handen te hebben gemaakt.'' Haar handen zullen inmiddels enigszins bezoedeld zijn geraakt, maar na een halfjaar heeft Schutte bij Vrij Nederland toch al een aardige staat van dienst: een glanzende start.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden