Scheppen gaat van au

Symposium van het platform Kerk & Kunst in de Maartenskerk te Doorn. Ik bespeur bij mijzelf argwaan. Is dit wel een gelukkige combinatie? Wordt kunst niet een plaatje bij een praatje? Kom ik terecht in een club kerkelijke kleurenmengers die een brave boodschap voor de wereld hebben, in de trant van de schilders die lendendoekjes over Michelangelo's blote lijven in de Sixtijnse Kapel drapeerden? Aangekomen in de kerk, groet ik haastig de Gekruisigde die daar in een kapel hangt. Je weet nooit of het helpt.

Echte kunstenaars bewaren ons voor zonde, vertel ik op het symposium. Ze scheppen steeds weer nieuwe beelden, wat voorkomt dat we het beeldverbod overtreden: 'Maak geen gesneden beeld om dat te aanbidden'. Van nature verschrompelen we het leven tot een paar plaatjes. Zelfs in onze cultuur met tablets en tv's lijden we aan beeldarmoede. We denken: dit is zus en dat is zo, dit is mooi en dat lelijk, dit is van God en dat niet. We verstarren de werkelijkheid tot een gesneden beeld.

Dat is armoede, je ziel verschraalt. Op den duur kunnen die paar beelden stierlijk gaan vervelen, zodat je concludeert: het zegt me allemaal niks meer, het geloof, je baan, je partner - je bent erop uitgekeken. De oplossing is dan niet pilletjes of therapie, maar kunst.

Kunst schept nieuwe beelden van de werkelijkheid. Vaak vinden we dat verwarrend. 'Wat betekent dit toch?', roepen we dan. We worden overgeleverd aan onze frustratie - totdat onze kijk op de werkelijkheid zich door het kunstwerk verbreedt en verdiept. Of niet. We lopen dan verder met het ongemakkelijke besef dat er zaken zijn waar we niet bij kunnen. Niet erg, daar kun je wijs van worden. Tenzij je als Halbe Zijlstra jezelf gelukkig prijst dat je geen verstand van kunst hebt. Dan loop je het risico fractieleider te worden.

Wat bezielt een kunstenaar eigenlijk om steeds weer nieuwe beelden te scheppen? Ten diepste is dat de inspiratie van de Gekruisigde. In de kruisiging wordt Jezus zelf, als 'het beeld van de onzichtbare God', gebroken. Tot het uiterste wijst hij van zichzelf af naar de beeldloze God.

Hierdoor komt er een overvloed aan geest, aan inspiratie en creativiteit vrij. Waar vaste beelden en opvattingen gebroken worden, kan God gaan stromen en wordt de wereld vernieuwd - niet alleen door verzoening, omdat vijandbeelden verdwijnen, maar ook door de bezieling die kunst geeft. Die kan een epifanie worden, een openbaring. We krijgen oog voor het buitengewone in het gewone bestaan.

Maar, vraagt iemand na mijn lezing, waar blijft bij u de Opstanding? Terwijl ik mijn argwaan over kerkelijke tube-uitknijpers onderdruk, antwoord ik dat de Opgestane zich in het Evangelie laat kennen door de wonden in zijn lijf. Nieuw leven, scheppen gaat van au. Echte kunst slaat een bres in ons zelfgenoegzame bestaantje. Dat is het verschil met kitsch die alle schaamte en moeite met lendendoekjes wil bedekken.

Later komt er een kunstenaar naar mij toe. Hij laat een foto van zijn project zien, een wit kleed dat als een Thorarol uitgerold is over een kerkvloer, met daaronder koude graven. Een ander legt uit hoe ze een kunstwerk maakte na het overlijden van haar dochter. Weer een ander vertelt dat hij een soort kruis creëerde met daarop een bijbel gespijkerd. 'Dat is de bijbel van mijn zoon die zelfmoord heeft gepleegd'.

Getroffen snel ik naar de kapel en roep: 'Ho, stop, genoeg wonden voor vandaag. Je hebt je punt gemaakt. Mijn gesneden beeld, mijn vooroordeel over kerkelijke kunst ligt aan diggelen.'

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden