Schepen met geld

Heesen Yachts in Oss is een grote naam in de wereld van de superrijken. Oprichter Frans Heesen doet niet geheimzinnig over zijn vermogen, maar de belastingconstructies die het bedrijf gebruikt zijn zeer ondoorzichtig.

De Sultan van Brunei zou er een gekocht hebben, net als de Russische multimiljardair en Lukoil-topman Vagit Alekperov en de Nederlandse Mexx-oprichter Rattan Chadha. In de wereld van de superrijken zijn de jachten van Heesen een begrip, blijkt uit gegevens van spotters en gespecialiseerde websites als superyachtfan.com. Voor tientallen miljoenen euro's krijgt de liefhebber een razendsnel schip, tot meer dan 75 meter lang, ingericht als paleis. Zoals in een persbericht van Heesen een anonieme eigenaar het verwoordde bij de aflevering van de Elena (47 meter): "Toen ik op de werf in Oss kwam was het liefde op het eerste gezicht: dit zou weg van huis ons huis op de oceaan worden."

Oprichter Frans Heesen (68 jaar) had er zelf ook een: de Lady Petra (47m) - genoemd naar zijn vrouw. In eerste instantie vond hij die te klein voor zijn grote familie - twee zonen en een dochter, en zeven kleinkinderen - en wilde hij een grotere, verklaarde hij in 2012 tegen Quote. Het blad heeft de ondernemer al jaren in de Quote-500 staan, op ongeveer de 150ste plaats. Inmiddels staat de Lady Petra te koop.

Frans Heesen is een selfmade man. Sinds hij in 1978 van een verlopen werf in Oss een bouwplaats voor luxe jachten maakte, verkocht hij er zo'n 170. Tot dan was hij producent van polyester. Zijn doorbraak kwam in 1987, toen hij met de 'Octopussy' een jacht wist af te leveren dat een tot dan toe ongekende snelheid wist te bereiken van meer dan 50 knopen (ruim 90 kilometer per uur). Ook was hij voorloper in het gebruik van aluminium.

Nu bouwt de werf in gestaag tempo 'het speelgoed van de rijken', zoals Heesen het in 2012 omschreef in een interview met De Ondernemer. Een waterval aan boord, filmkamers, meerdere badkamers: het is allemaal mogelijk. Volgens woordvoerster Sara Gioanola van Heesen Yachts kosten grotere schepen grofweg een miljoen euro per strekkende meter. Wereldwijd is Nederland mede door de werf in Oss koploper in het verkopen van luxe jachten.

Inmiddels heeft Heesen afstand genomen van zijn werf. Hij verkocht de zaak in april 2008 aan een onbekende partij, waarover overigens nogal wat vragen te stellen zijn (zie kader). De precieze verkoopprijs is onbekend, maar Heesen maakte er onlangs in NRC Handelsblad geen geheim van 'iets tussen de 175 en 200 miljoen euro' te bezitten.

Uit documenten die in het bezit zijn van Trouw en het International Consortium of Investigative Journalists (ICIJ) blijkt dat een belangrijk deel van zijn vermogen, zo'n 107,5 miljoen euro, in 2009 was ondergebracht in een bedrijf op Curaçao: CTM Antillen Holding. De documenten laten zien dat hij acountantskantoor PricewaterhouseCoopers (PwC) opdracht had gegeven in Luxemburg een nieuw bedrijf op te zetten. Zoals PwC het formuleert: "Meneer H. (de naam wordt niet genoemd, red.) wil het beheer van zijn vermogen plannen om onzekerheden weg te nemen over het beheer en de belastingen te optimaliseren ten gunste van de kinderen."

undefined

Voordelen

De documenten zijn onderdeel van een grote database met honderden voorstellen van PwC om voor bedrijven constructies op te zetten via Luxemburg. Dat land biedt enkele voordelen. Zo is het mogelijk om intellectueel eigendom van een bedrijf (merkrechten, octrooirechten, et cetera) er zo onder te brengen dat van de winst daarop slechts een beperkt deel wordt belast. Ook kunnen bedrijven binnen een en hetzelfde concern via Luxemburg elkaar financieren door middel van een lening, waarna over de opbrengsten van die lening nauwelijks belasting hoeft te worden betaald, terwijl de kosten daarvan in andere landen vaak wel aftrekbaar zijn.

In het geval van Heesen diende de Luxemburgse vestiging van PwC op 8 juni 2009 bij de lokale belastingdienst een plan in om bestaande Nederlandse bedrijven van Heesens drie kinderen, over te hevelen naar Luxemburg en een nieuw bedrijf op te richten waarheen de jachtenbouwer zijn vermogen kon overbrengen.

Zo'n voorstel volgt op voorbereidende gesprekken met de Luxemburgse belastingdienst, met name met het hoofd van de afdeling Marius Kohl. Die moest goedkeuring geven aan de voorstellen van de bedrijven en aan de stappen die de bedrijven wilden zetten om bij de gewenste constructie uit te komen. In het geval van Heesen gaf de Luxemburgse belastingdienst nog dezelfde dag zijn fiat. Na iets meer dan een maand was de structuur opgezet, blijkt na onderzoek door Trouw.

Zo werd voor de familie op 26 juni 2009 het bedrijf Amigo Luxemburg S.A. opgericht, waarvan de drie kinderen van Heesen ieder voor een derde aandeelhouder zijn. Amigo verkreeg twee weken later, op 7 juli, van het Osse bedrijf CTM Oss Holding voor de nomimale waarde van 6000 euro alle aandelen in de CTM Antillen Holding op Curaçao waar het vermogen was ondergebracht. Nog diezelfde dag besloot de Antilliaanse Holding dat vermogen, een kleine 110 miljoen aan cash en obligaties, als dividend uit te keren aan Amigo, waarna die dat geld (nog steeds dezelfde dag) voor het overgrote deel doorschoof naar Triple P C.V., een commanditaire vennootschap (cv) in Nederland. (Detail: beherend vennoot van die cv is Frape management BV en uiteindelijk de natuurlijke persoon Michiel Willem Leo Dill, een vermogensbeheer die eerder werkte bij PwC.) Onduidelijk is hoe de belastingafdracht voor deze cv is geregeld.

Weer een kleine week later, op 13 juli, verhuisden de drie bedrijven van de kinderen - CTM/Chello, CTM/Terra en CTM/Mare - vanuit Nederland naar Luxemburg, waardoor ze in combinatie met Amigo onder Luxemburgs recht kwamen te vallen. De directievoering is in alle bedrijven formeel uitbesteed aan Luxemburgse managers en een lokaal trustkantoor, wat voor dit soort constructies in Luxemburg een vereiste is.

De crux is dat de belastingheffing over het vermogen van de familie Heesen vanaf dat moment in Luxemburg plaatsvindt, terwijl de familie gewoon in Nederland blijft wonen. Had de familie het vermogen in de Antillen gelaten, dan had zij over dividend uit de holding, of over de opbrengst uit de verkoop van aandelen aan een derde partij, ongeveer 25 procent inkomstenbelasting moeten afdragen aan de fiscus - een zogeheten aanmerkelijkbelangclaim. Op iets meer dan 100 miljoen is dat 25 miljoen euro. Jan van Koningsveld, specialist bij het OffshoreKenniscentrum, concludeert dat door de constructie via Luxemburg deze afdracht grotendeels wordt vermeden. De belasting op inkomsten uit aandelenbezit is daar veel lager, ongeveer 10 procent, wat zou neerkomen op 10 miljoen euro. Dat bespaart de familie bij verkoop dus 15 miljoen. Wie in Luxemburg is belast, wordt niet meer in Nederland belast.

Daar komt bij dat de holdings van de kinderen dividend ontvangen als aandeelhouders in Amigo Luxemburg S.A. En, zoals PwC het samenvat: dividend en kapitaalopbrengsten door aandelen in LuxCo (in dit geval Amigo, red.) zijn voor deze holdings belastingvrij mits aan de voorwaarden is voldaan; ook is de aandelenportefeuille vrijgesteld van vermogensbelasting. Als de holdings van de kinderen uiteindelijk dividend uitbetalen aan de kinderen zelf, wordt wel 15 procent belasting geheven.

undefined

Creatief

Op het eerste oog is dit een een legale constructie. De vraag is echter of dit niet een te creatieve manier is van het benutten van de belastingvoordelen van Luxemburg. Het punt is namelijk, stelt Van Koningsveld, dat de constructie uitsluitend en alleen lijkt te zijn opgericht om fiscaal voordeel te behalen, niet vanwege een zakelijke bedrijfsvoering. Agressieve belastingplanning, noemt Van Koningsveld dit soort constructies. Overigens is onduidelijk of de Nederlandse Belastingdienst van alle wijzigingen op de hoogte is gesteld - deze dienst verschaft aan Trouw daarover geen informatie.

De familie wil niet reageren op deze bevindingen. In een eerste reactie laat de woordvoerster van Heesen Yachts weten dat Frans Heesen en zijn vrouw met pensioen zijn en dat hij na de verkoop geen enkel bedrijf in Luxemburg heeft opgezet. Op een gedetailleerde mail met namen van de betrokken bedrijven volgt geen antwoord. Zoon Mike Heesen laat telefonisch weten dat de familie het heeft besproken, gehecht is aan privacy en geen enkele vraag over welk bedrijf dan ook wil beantwoorden.

Inmiddels zijn alle belangrijke bedrijven in de constructie overigens in een staat van opheffing. Waarom is niet duidelijk, net zomin als wat de gevolgen zijn voor het beheer van het vermogen van de scheepsbouwfamilie.

Dit artikel is tot stand gekomen met ondersteuning van het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten.

undefined

Bezit de Lukoil-topman nu Heesen Yachts?

In de lokale pers viel in 2008 de naam van de Britse groep Topaz Investment International als degene die Heesen Yachts (HY) heeft overgenomen. Dat bedrijf is formeel gevestigd op de Maagdeneilanden en opereert vanuit Londen. Woordvoerder Sara Gioanola van HY wil dat niet bevestigen en mailt na herhaalde vragen dat Morcell Ltd op Cyprus het 'private fund' is dat nu de eigenaar is van de werf. Op Cyprus valt over dat bedrijf verder niets te achterhalen, de eigendomsverhoudingen worden verhuld door trustkantoren. HY weigert openheid te geven over de werkelijke eigenaren, omdat die 'aan hun privacy zijn gehecht'.

Dat gebrek aan transparantie is opvallend, omdat HY gebruik maakt van zogeheten 'horizontaal toezicht' van de Belastingdienst. Zoals PwC het zelf in 2011 verwoordde in een artikel over Heesen: "De inspecteur en de belastingplichtige maken afspraken op basis van wederzijds vertrouwen en een zo groot mogelijke transparantie. Uitgangspunt is dat er in goed overleg controle- en beheersmaatregelen worden genomen die beide partijen noodzakelijk achten. Voldoet een bedrijf daaraan, dan stelt de fiscus zich op het standpunt dat hij niet nogmaals hoeft te controleren wat al eerder is gecontroleerd en gevalideerd." De Belastingdienst zegt niet in te kunnen gaan op concrete gevallen, maar stelt wel dat bij horizontaal toezicht de werkelijke eigenaar bekend moet zijn. Interessant detail: sinds 2012 werkt Niels Vaessen bij HY, eerst als manager en later als directeur financiën. Hij werkte daarvoor bij PwC.

Uit verschillende bronnen wordt aannemelijk dat de nieuwe eigenaar Vagit Alekperov is, de topman van de Russische oliegigant Lukoil. Volgens journalisten van het Spaanse blad El Confidencial is hij eigenaar van het investeringsfonds Topaz. En inderdaad duiken in 2010 als commissaris bij de holding die de werf bezit twee namen op die volgens El Confidencial naaste medewerkers zijn van Alekperov: Pavel Sukhoruchkin and Pavel Novoselov.

Alekperov is multimiljardair. Forbes schat zijn vermogen op ruim twaalf miljard dollar, waarmee hij wereldwijd in de top-100 van rijkste mensen staat. Hij is geboren in Bakoe, Azerbeidzjan, en werkte zich op van oliewerker op een platform tot politicus in de Sovjet-Unie en Rusland, en vervolgens tot zijn huidige functie als president van de Russische oliegigant Lukoil. Alekperov is ook actief in de bankwereld, in vastgoed en tal van andere investeringen. Daarbij duikt de naam van het investeringsfonds Topaz geregeld op, bijvoorbeeld bij de aanschaf van een bank in Azerbeidzjan en, volgens het Spaanse blad El Confidencial, bij een investering via de Kaaimaneilanden in een olieboorbedrijf. Volgens spotters van luxe schepen is hij eigenaar van de Heesen-jacht Galactica (50 meter).

undefined

Frans Heesen

Jachtenbouwer Frans Heesen heeft veel aan Oss te danken, zegt hij zelf. Mede daarom was hij jaren hoofdsponsor van de lokale voetbalclub: Top Oss, later FC Oss. Het stadion van die club - bijnaam: het Osse kuipje - telt ongeveer 4700 plaatsen en draagt inmiddels zijn naam. Nadat Heesen Yachts in 2008 was overgenomen, besloten de nieuwe eigenaren in 2011 de sponsoring aan de voetbalclub te verminderen. De club vond dat met de nieuwe stadionnaam zijn langdurige hoofdsponsor Frans Heesen het beste recht werd gedaan.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden