Schepen in Piano's jasje/Musea

Als de open dag van het wetenschaps- en technologie-centrum New Metropolis in Amsterdam zaterdag íets heeft aangetoond, dan is het wel dat het nu al achterhaalde museum direct moet worden gesloten. Het markante gebouw in het Oosterdok - 'het schip van Piano' - kan centraal komen te staan in een uitgebreid scheepvaart-kwartier.

De gegevens stonden afgelopen weekeinde in alle kranten: New Metropolis leidt na een aanvankelijk nog hoopvolle start, anderhalf jaar geleden, een bijna zieltogend en geldverslindend bestaan. In de eerste zes maanden kwamen er 274 000 bezoekers, in 1998 waren het er 352 000 - dus nog maar 176 000 per half jaar.

Het zijn vooral de basisschool-klassen die zich door de onhandige tourniquetjes wringen en de bezoekcijfers nog een beetje opkrikken. Dat alles tegen verlaagd tarief, want de normale toegangsprijzen zijn rijkelijk hoog voor het gebodene: voor baby's en kleuters van 0 tot en met 3 jaar is de toegang gratis (!), voor de jeugd van 4 tot en met 16 jaar kosten de kaartjes 16 gulden per stuk, en volwassenen dienen 24 gulden te betalen. Inmiddels is er een schuld ter waarde van tien miljoen gulden ontstaan en het museum mag nog drie maanden met een 'overbruggingsbijdrage' van rijk en gemeente een speurtocht naar sponsors ondernemen. Dat zal nog een lijdensweg worden, want sponsors wedden nu eenmaal niet graag op een verliezend paard. Hou een enquête onder vrienden en kennissen en wat blijkt: vrijwel niemand heeft een bezoek aan het nieuwe technologiecentrum gebracht. New Metropolis leeft niet, hoewel het gebouw van de Italiaanse architect Renzo Piano bepaald allure heeft. Zijn het de te hoge toegangsprijzen? Ook is wel opgemerkt dat het centrum te grootschalig is, dat de apparaten voortdurend stuk zijn en dat de expositie te statisch is, waardoor bezoekers niet voor een tweede keer terugkomen. Grootste kwaal is hoogstwaarschijnlijk toch dat het centrum te eenkennig is, alsof je, om een gastronomische vergelijking te gebruiken, een Italiaans restaurant bezoekt waar maar één soort pizza uit de oven komt.

Het is hetzelfde euvel waarmee het Archeon in Alphen aan de Rijn al langer te kampen heeft, ook al zo'n educatief project dat op sterven na dood is, ondanks financiële injecties. Dat we rond het jaar 2000 steeds meer in een multi-media- en zap-cultuur leven en de consument keuze-mogelijkheden en verscheidenheid verlangt, lijken sommige organisatoren van ambitieuze en grootschalige projecten nog niet te willen begrijpen; het gevolg is dat ze al gauw de kans lopen de boot te missen. Daarbij kan je je ook afvragen of een wetenschapsmuseum nog wel van deze tijd is, aangezien juist het groeiende Internet en vooral de cd-rom de middelen bij uitstek zijn om kinderen (en volwassenen) op een speelse en interactieve wijze met wetenschap en technologie kennis te laten maken. Met de thuiscomputer hoef je niet in de rij te staan en het mag buiten nog regenen ook. Natuurlijk, op een knop drukken en zien dat iets zich in real life in beweging zet, is voor kinderen heel mooi, maar moet dat per se in een grootschalig centrum als New Metropolis waar overigens opvallend veel computerbeeldschermpjes aanwezig zijn?

Bij het IJ in Amsterdam hoort vanzelfsprekend alles wat met scheepvaart te maken heeft, geen toerist verwacht het Nederlands Scheepvaartmuseum in het Paleis op de Dam aan te treffen. Wat ligt er dan meer voor de hand dan het New Metropolis-gebouw - eenmaal ontruimd - een nieuwe, multifunctionele bestemming te geven die beter in Piano's jasje past? Achter die merkwaardige scheepshuid is ruimte genoeg voor bruisende zeevaartzaken van allerlei soort, zeker als het gebouw als dependance gekoppeld wordt aan het nabijgelegen Scheepvaartmuseum, dat met zijn bibliotheek en onnoemelijke hoeveelheid historische cultuurgoederen toch al op een te vol pakhuis lijkt. Deze verbinding zou zelfs letterlijk kunnen zijn: openbaar retourvervoer per waterbus vanaf het Centraal Station, met als eerste halte de kleine pier bij New Metropolis en als eindhalte de steiger van het Scheepvaartmu- seum, waar ook de nagebouwde Oostindiëvaarder 'Amsterdam' ligt aangemeerd. En in zomertijd zijn binnen- en buitenlandse toeristen niet vies van een tochtje per Venetiaanse gondel.

In een dergelijk plan zou het gebouw van het Scheepvaartmuseum onderdak kunnen bieden aan een uitgebreid café-restaurant (met groot buitenterras voor de zomer) en een maritieme boekhandel (reeds aanwezig maar te klein behuisd). De bibliotheek verhuist van de begane grond naar de eerste en tweede verdieping.

De huidige collectie boeken en manuscripten op het terrein van de scheepvaart kan in één klap vertienvoudigd worden door aanvulling met soortgelijke collecties die nu nog hopeloos 'versnipperd' sluimeren in de depots van andere instituten, zoals het Maritiem Museum in Rotterdam, het Tropeninstituut in Amsterdam, universiteiten in Groningen tot en met Maastricht, en de Koninklijke Bibliotheek van Den Haag. In laatstgenoemde stad bevindt zich ook nog het belangrijke en omvangrijke VOC-archief, vanwege het predikaat 'rijks', maar cultuurhistorisch gezien hoort het natuurlijk thuis in de Amsterdamse haven. Het gebouw van het Scheepvaartmuseum krijgt dan een nieuwe naam: de Nederlandse Biblio-theek van Scheepvaartzaken (NBS).

De gehele maritieme collectie die nu nog op de eerste en tweede verdieping van het Scheepvaartmuseum staat uitgestald, zal in 'het schip van Piano' een aantrekkelijk en ruim onderkomen vinden. In een aparte zaal is plaats voor een collectie schilder- en tekenkunst: portretten van Hollandse zeehelden, VOC-schepen in de 17de-eeuwse haven van Amsterdam en zeeslagen. Alle museumdirecteuren in Nederland nemen een kijkje in hun depots en op zaal en staan bereidwillig hun zeestukken af. Ook de collectie scheepsmodellen en de verzameling VOC-stukken van het Rijksmuseum verhuizen naar het New Metropolis-gebouw, dat uiteraard het Nederlands Scheepvaartmuseum gaat heten. Hoos Blotkamp, directeur van het Filmmuseum in Amsterdam, ziet alsnog af van haar plannen om wegens te kleine behuizing in het Vondelpark eventueel naar Rotterdam te verkassen. Zij krijgt van de gemeente Amsterdam als genoegdoening de reeds aanwezige filmzaal in 'het schip van Piano' cadeau en verzorgt zeven dagen per week middag- en avondvoorstellingen met films en documentaires waarin schip en/of water een belangrijk gegeven zijn, zoals daar zijn: 'Muiterij op de Bounty' (drie versies), 'Captain Blood', '20.000 leagues under the sea', 'Captains courageous', 'Murder Ahoy!', 'The crimson pirate', 'Titanic', 'Dood water', 'De slag in de Javazee', 'Jaws', 'Fitzcarraldo' en 'Waterworld'. De grenzen worden niet te scherp gesteld, dus ook vertoning van bijvoorbeeld 'On the waterfront', 'Death in Venice' en 'Don't look now' is toegestaan.

Om de loop in het nieuwe museum te houden, zullen regelmatig ook thema-exposities om aandacht roepen, georganiseerd door het Nederlands Scheepvaartmuseum en het Maritiem Museum in Rotterdam, waarvan beider directeuren ernstig over fusie nadenken omdat Nederland in het volgende millennium een provincie van Europa wordt en twee scheepvaartmusea misschien wat te veel van het goede zijn. Overigens is - kleine concessie aan het opgeheven New Metropolis - eveneens aan het interactieve spel gedacht. In een aparte zaal wordt aan de hand van maquettes in grote waterbakken de ontwikkeling van Amsterdam als havenstad getoond, waarbij kinderen met een druk op de knop de scheepjes kunnen laten varen. Voor de volwassener jeugd en oudere jongeren ten slotte, zijn er 's zomers op het riante trappendak van 'het schip van Piano' popconcerten te beluisteren. Kortom, exposities, bibliotheek, boekwinkel, film, pop, dineren en varen over het water, het is deze verscheidenheid aan educatieve evenementen én culturele attracties die het Oosterdok werkelijk levendig kan maken, veel meer dan nu het geval is. Sponsors en de gemeente Amsterdam mogen zich vast warm lopen. Of zijn Hoos Blotkamp en het Prins Bernhardfonds (dat de Werthei-mer-gelden voor een nieuw fotocentrum beheert) reeds in alle stilte onderhandelingen begonnen met de gemeente om in de lokkende creatie van Piano een nieuw filmmuseum annex fotocentrum te stichten, zodra het wetenschapscentrum New Metropolis zichzelf heeft opgeheven?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden