'Schelden kan ik nu in het Hebreeuws'

Reyes (r) met de inmiddels overleden Hannah. Beeld Monique van Hoogstraten

Een dagelijks straatbeeld in Israël: een oudere Joodse man of vrouw, arm in arm of ondersteund door een jonge oosterse christelijke vrouw. Geen liefdeskoppel met een opvallend groot leeftijdsverschil, maar een hulpbehoevende bejaarde die dag en nacht een Filippijnse verzorgster in huis heeft. Een groot deel van de ouderenzorg in Israël wordt gedaan door vrouwelijke gastarbeiders uit de Filippijnen.

Zoals door Zenadia Reyes. De Filippijnse kwam het laatste jaar steeds minder buiten met Hannah. Haar bazin was dement. Het huis waar ze tien jaar met de oude vrouw woonde is nu koud en stil. In de gang staan een paar dozen, klaar voor verzending naar de Filippijnen. Hannah is onlangs overleden, 96 jaar oud. Daarom moet Reyes weg.

"Ik sliep hier op een matras op de grond, naast het bed van Hannah. Aan de andere kant van het bed zette ik die stoel", vertelt ze. Dan was ze er meteen bij als Hannah 's nachts wakker werd en door het huis wilde gaan spoken. Reyes had geen opleiding in de zorg, kwam uit een arm gezin in Manila, en wist al helemaal niks van alzheimer. "Hannah zocht vaak naar haar moeder. Als ik dan zei dat die er niet was, werd ze agressief. Ik heb van haar vooral scheldwoorden in het Hebreeuws geleerd", lacht ze nu.

Opdracht
Ze is van Hannah gaan houden, ook al wist Hannah haar naam niet eens. Maar Reyes was tien jaar lang bijna al haar vrijheid kwijt. "Ik heb zware jaren gehad, sprak er met niemand over, het ging allemaal hier zitten", ze wijst op haar hart. "Maar ik besloot: ik moet van mijn werk houden, dit is mijn opdracht."

"Psychische problemen, eenzaamheid, druk van de werkgever, dat zijn de meest voorkomende problemen", zegt Cheryl Sevegan, zelf hier als gastarbeider en bestuurslid van de Federatie van Filippijnse organisaties in Israël (FFCI). Dag en nacht zijn ze bij de werkgever, de meesten hebben alleen op sabbat vrij. "Vaak maar 24 in plaats van de officiële 36 uur."

Soms worden de lonen ineens verlaagd, vertelt advocate Dana Magdassi, die veel voor hen werkt. "Als ze dat niet accepteren, staan ze op straat." Reyes had in het begin ook problemen met de betaling van haar loon, 700 dollar (570 euro) per maand. "Ik was te verlegen om ernaar te vragen. Een Russische Jodin legde mij uit: 'Je moet hard zijn, zo gaan mensen hier met elkaar om'. Ik heb geld verloren doordat ik te verlegen was, totdat ik leerde dat je heel direct moet zijn."

Illegaal
Door de afhankelijkheid van de werkgever durven de meesten niet te klagen, zegt Sevegan. Want ze moeten allereerst zorgen dat ze de schuld kunnen afbetalen. "De kantoren die de visa regelen vragen zo'n 8000 dollar. Dat is illegaal en daar werken we al jaren aan." Maar tegenwoordig worden er zelfs bedragen van 11.000 dollar gevraagd, zegt ook 'Kavlaoved', de belangenorganisatie voor buitenlandse werkers in Israël.

Gevolg: veel Filippijnse vrouwen blijven illegaal in Israël als hun visum is verlopen. Officieel mogen ze hier vijf jaar en drie maanden werken, tenzij ze bij dezelfde werkgever blijven die verlenging aanvraagt. Als die werkgever overlijdt, moeten ze weg.

Afgelopen zondag was Reyes voor een van de laatste keren in de kerk, de baptistengemeente in Jerusalem, die ze pas laat ontdekte. Het werd haar houvast, de plek waar ze gelukkig was en vriendinnen vond. Ze heeft er vrede mee om naar huis te gaan. "Het waren tien loodzware jaren, dag en nacht met een demente. Ik wil mijn vrijheid terug. Waar ik wel spijt van heb, is dat ik mijn moeder niet heb kunnen verzorgen zoals ik Hannah heb verzorgd."

Palestijnen eruit, Filippijnen erin

Lange tijd waren het Palestijnen uit bezet gebied die het ongeschoolde werk deden in Israël, niet alleen in de zorg, maar bijvoorbeeld ook in de landbouw. Na de Eerste Intifida werden zij steeds vaker vervangen door gastarbeiders uit het buitenland, en na de Tweede Intifada groeide het aantal buitenlandse werkers nog sterker.

Hoeveel Filippijnen op dit moment in Israël werken weet zelfs de Filippijnse ambassade slechts bij benadering: tussen de 30.000 en 37.000 melden zij; vooral vrouwen, vooral in de zorg. De ambassade zegt niet te weten hoeveel er, daarbovenop, illegaal in Israël verblijven. Er zijn in Israël ook veel gastarbeiders uit Nepal, India, Sri Lanka en Thailand.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden