Scheffers drama is onzinnig

De conclusie van Paul Scheffer dat de integratie van migranten in Nederland mislukt is, mist iedere grond. Ze is nog nauwelijks begonnen. Scheffer sluit de ogen voor de echte oorzaken van de veranderingen: door de globalisering verdwijnen grenzen, ook voor migratie.

De centrale stelling van Paul Scheffer in de discussie over de multiculturele samenleving is dat de integratie mislukt zou zijn. Hij baseert zich daarbij onder andere op de Rapportage Minderheden 1999 van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). Maar hoe beoordeel je zinvol het integratieproces van immigrantengroepen?

Twee dingen zijn bij die beoordeling van groot belang: wat verstaan we precies onder integratie? En: in welk tijdsperspectief moeten we zo'n proces en de uitkomst ervan bekijken?

Geïntegreerd zijn veronderstelt dat een groep nieuwkomers een erkend en aanvaard onderdeel van de samenleving is geworden. Op alle gebieden: juridisch-politiek, sociaal-economisch, etnisch-cultureel en religieus. Integratie is dan een van de mogelijke resultaten van een proces dat veel aanpassing en inspanning van migranten zelf vraagt, maar ook alleen kan plaatsvinden als sprake is van acceptatie en het geven van kansen door de samenleving.

Migrantengroepen leggen deze weg op verschillende manieren af en ook de uitkomst kan verschillen. Sommige groepen immigranten zijn in de Nederlandse geschiedenis lang zichtbaar gebleven, bijvoorbeeld door hun taal, religie of hun beroepsspecialisaties. Soms hebben ze ook een sterk stempel gedrukt op de Nederlandse of plaatselijke samenleving. Andere groepen hebben weinig herkenbaars in de samenleving nagelaten.

In 'Nieuwkomers, Nakomelingen, Nederlanders' beschrijf ik met Jan Lucassen dat het integratieproces ten minste twee, maar vaker drie generaties nodig heeft om enigszins uit te kristalliseren.

Scheffer omschrijft integratie niet. Uit zijn tekst in NRC Handelsblad van 29 januari valt af te leiden dat hij het toch vooral als een eigenschap van individuen wil zien. De groepsvorming werkt integratie tegen, zo suggereert de tekst voortdurend. Dat kan misschien onder zeer specifieke omstandigheden wel eens gebeuren, bijvoorbeeld bij systematische uitsluiting van groepen door de samenleving. Maar het is zeker geen regel. De regel is eerder dat het integratie- en emancipatieproces wordt bevorderd door een combinatie van een intern goed georganiseerde groep aan de ene kant en openheid en opname door de samenleving aan de andere kant.

Scheffer neemt zeer selectief waar: na de Tweede Wereldoorlog kwamen uiteenlopende groepen naar Nederland, waarover de overheid zich grote zorgen maakte. Want zouden ze wel assimileren en integreren? Denk aan de 'Oosters georiënteerden' zoals men gerepatrieerde Indische Nederlanders aanvankelijk aanduidde. Veel van die groepen zijn blijkbaar 'geïntegreerd'. Ze zijn herkenbaar -als men ze wil zien- maar worden niet meer als problematisch ervaren en zijn geen doelgroep van specifiek beleid. Ik noem de Indo's, de Chinezen, de Zuid-Europeanen, en overwegende mate thans ook de Molukkers en de Surinamers. Bovendien zijn er andere, sterk gegroeide groepen immigranten van wie we de integratie en hun gesloten groepsvorming nooit ter discussie stellen: Japanners, Amerikanen, EU-onderdanen.

Vele Turken en Marokkanen behoren, in tegenstelling tot wat Scheffer suggereert, nog tot de eerste generatie. De tweede generatie zit nog grotendeels op school en begint net de arbeidsmarkt te betreden. Scheffer baseert zijn zwartgalligheid over de positie van deze twee groepen op de conclusie van de Rapportage Minderheden 1999 van het SCP; een conclusie die te negatief was.

En dat is niet alleen mijn mening. Justus Veenman, de directeur van het Instituut voor Sociologisch-Economisch Onderzoek (ISEO) dat de cijfers verzamelde waarop het SCP zich baseert, zegt dat het SCP ertoe neigt de (mogelijk) ongunstige elementen voorop te stellen.

Uit het proefschrift 'De sleutel tot succes' van Maurice Crul weten we dat een flink deel van de tweede generatie jongeren van Turkse en Marokkaanse afkomst zich weet op te werken, ondanks het uitzonderlijk lage opleidingsniveau van hun ouders. Onder Antillianen, de derde groep die Scheffer in negatieve zin noemt, zijn het niet de derde generatie jongens die door hun crimineel gedrag de voorpagina's halen, maar een deel van de pas hier heen gekomen eerste generatie jongeren uit een milieu dat ook op de Antillen al problematisch was.

Kortom, Scheffers conclusies dat de integratie van immigranten in Nederland helemaal mislukt is, mist elke grond. Ze is nog volop aan de gang, en voor velen nog maar nauwelijks begonnen. Aan het begin van dat proces doen zich inderdaad regelmatig stevige problemen voor, die om een adequaat antwoord vragen. Te snel roepen dat de integratie is mislukt is een uitdrukking van democratisch ongeduld en niet bevorderlijk voor de integratie.

Zou Scheffer zich hierdoor laten overtuigen? Ik ben bang van niet. Ik denk dat er meer aan de hand is dan onkunde, slecht geïnformeerd zijn en eenzijdige bronnen over immigranten en hun integratie. Het heeft er alle schijn van dat Scheffer en zijn geestverwanten de globalisering van de laatste decennia en de veranderingen die dat wereldwijd met zich brengt, niet zien of willen zien. Als we in de financiële en economische wereld in toenemende mate grenzen afbreken en als culturele ideeën steeds sneller en naar steeds meer mensen verbreid worden, dan moeten we er niet verbaasd overstaan dat mensen ook in toenemende mate grenzen passeren, gevraagd en ongevraagd.

Dat leidt tot een snelle verandering van de samenstelling van de bevolking, vooral in grote steden. En dat vereist een opnieuw doordenken wat nodig en wenselijk is om die nieuwe samenleving leefbaar te maken en continuïteit te geven.

De oplossingen van Scheffer en degenen die zijn benadering delen, gaan in de tijd terug: het niet-accepteren van immigratie als een blijvend verschijnsel en het op zoek gaan naar de verloren homogene Nederlandse samenleving en cultuur.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden