Scharrelen door het Ederveen

Eierdorp Ederveen lag ooit midden in een uitgestrekt moerasgebied. Nu is het een afwisselend weidelandschap, waarin oude verdedigingswerken verstopt zijn.

Wat er eerder was - de kip of het ei - is in Ederveen zelden een onderwerp van gesprek. In het overwegend godvruchtige dorp van 3000 inwoners en minstens vier kerkgenootschappen valt het pluimvee bij de schepping onder het gevogelte des hemels of het kruipend gedierte en heeft de Edervener zelf z'n eiermarkt verzonnen. Geen twistpunt dus. Belangrijker is dat er in het veen bij Ede nog steeds kippen aan de leg zijn en dat het Marktgebouw uit 1926 nog altijd het hart van het dorp vormt, zij het zonder z'n traditionele eiermarkt.

Dat moet wat geweest zijn, dat verhandelen van eieren. Aanvankelijk was het een gebeurtenis in de open lucht, maar al gauw werd daarvoor een schuur bij het café in het centrum van Ederveen gebruikt - en uiteindelijk dus een officieel marktgebouw. De cijfers waren niet misselijk. Op een vrijdag in maart 1950 werden er volgens krantenberichten liefst 205.400 eieren aangevoerd, met een gemiddelde opbrengst van f. 11,50 tot f. 13,50 de honderd stuks. In december 1958 was de aanvoer zelfs 560.000 stuks. Nu verloopt de handel voornamelijk via de beurs en is het marktgebouw een gemeentelijk monument, dat de herinnering aan een belangrijke vorm van economische bedrijvigheid in leven houdt.

Of er in Ederveen nog veel gekakeld of gekukeld wordt, is moeilijk vast te stellen wanneer je op het Turfvelderpad wandelt. De tocht voert door het landelijke buitengebied van het dorp - door weilanden, langs beken en over boerenerven. Daar overheersen de rust, de kleinschaligheid en de met cultuur verbonden natuur. Veel zandpaden kent de route, en grasland.

In snel tempo verlaten we de bebouwde kom van Ederveen: via een nieuwbouwwijkje en over een zacht, met zand bestrooide landweg. Uiteindelijk loodst de voortreffelijke markering ons naar de Liniedijk, in meer dan één opzicht een hoogtepunt van deze wandeling. De stoere slaperdijk is door de Utrechters opgeworpen om hen bij dijkdoorbraken te beschermen tegen het water. In 1744 werd de dijk onderdeel van de Grebbelinie en moest voorkomen dat vijandelijke troepen vanuit het oosten naar het hart van Holland konden oprukken, voor het geval ze zich door het onder water gezette gebied heen konden worstelen. Alleen als de Rijndijk nabij Rhenen zou doorbreken (of zou worden doorgestoken), zou de Liniedijk een actieve rol als waterkering spelen. De laatste overstroming was in 1855; in Ederveen stond het water maar liefst een meter hoog.

Van het oorlogsverleden is weinig meer te merken op de Liniedijk. Ingepakt in weelderig groen loopt hij door het landschap, de wandelaar is beschut en beschermd en de doorkijkjes zijn idyllisch. Van boerderij De Nap (1697, type hallehuis) is weinig te zien, maar ook in het struweel is ze een plaatje. Bij landgoed Roodselaar dalen we de dijk af en struinen door het jonge groen naar het Turfveld. Die naam werd eeuwen gebruikt, toen Ederveen een ondoordringbaar moerasgebied was met vele beekjes en poelen. Uitgestrekt en nat. Hier werd turf gestoken om de plaggenhutjes te verwarmen. Het Turfveld stond in die tijd voor armoe en ellende.

Van een heel ander kaliber is Huize Mariënhof, een achter groen verstopt jachthuis dat omringd wordt door weilanden met boerderijen en schuren. Het hoorde vroeger bij het wat mysterieuze landgoed De Bruinhorst. Die naam komt al in 1651 voor als een adellijk huis, in de 19de eeuw is het afgebroken en in 1879 weer opgebouwd als buitenverblijf. In de Tweede Wereldoorlog krijgt het de naam en de bestemming Kamp Bruinhorst - eerst voor de 'werkverruiming' om baanloze mannen weer aan de arbeid te zetten, daarna als 'buffer' voor Joden die in afwachting zijn van hun transport naar Kamp Westerbork. Na de oorlog worden er repatrianten uit voormalig Indië opgevangen. Vervolgens wonen Molukse gezinnen er twaalf jaar lang in barakken achter het kasteel. In de jaren zestig verdient menig inwoner van Ederveen z'n boterham als koetsier, dienstmeisje of dagloner op De Bruinhorst.

Na een broodnodige restauratie komt het landgoed in 1980 in bezit van de Katholiek Apostolische Kerk 'Gemeente Gods', een verzameling opwekkingschristenen die op zoek zijn naar verzoening met God maar tegelijk actief blijven binnen hun eigen kerkgenootschap waarin zij gedoopt zijn. Lastig om uit te leggen, en daar helpt het hermetisch gesloten ijzeren hek met grote verbodsborden en camera's ook niet bij.

Via de Luntersekade, die een belangrijke rol vervulde bij de ontginning van het veen en droge voeten gaf aan boeren en buitenlui, scharrelen we in een omtrekkende beweging om Ederveen heen. Over smalle planken, door weiland en langs boerderijen. Een prachtige landschap, over smalle kavels met lange, rechte sloten en beschut in het groen. Hoe anders moet het hier geweest zijn, toen het nog veen was.

De Wallenburgsteeg is het toetje op de feesttaart. Door het struikgewas wandelen we terug naar Ederveen. De eierboer staat nog steeds met zijn eiermand op het Marktplein.

Meer wandelingen en fietstochten

www.trouw.nl/natuurtochten

Turfvelderpad
Waarom?
Dit boerenbuitengebied is een zeer gevarieerd landschap, en de route dus ook. Weilanden, beken, dijken, akkerranden, Grebbelinie, lange, smalle weilanden (slagen) en boerenerven.

Route
Het Turfvelderpad is een 'klompenpad' van 13 km lengte, met begin- en eindpunt op het Marktplein bij het Dorpshuis De Zicht. De route is prima gemarkeerd door stickers met twee rode klompen. De route is in te korten tot 8 km. Een beschrijving met routekaart kost € 1,50 bij de VVV.

Klompenpaden
Het Turfvelderpad is het nieuwste van 34 klompenpaden die Landschapsbeheer Gelderland en Landschap Erfgoed Utrecht hebben ontwikkeld. Het zijn rondwandelingen door het agrarisch cultuurlandschap, uitgezet samen met inwoners van de streek die vaak helpen de routes te onderhouden. Informatie: www.klompenpaden.nl, www.landschapsbeheergelderland.nl, www.landschaperfgoedutrecht.nl.

Horeca
Er is horeca rondom het Marktplein in Ederveen en bij de familie Van Capelleveen, niet ver van de uitgang van landgoed Roodselaar (Fliertseweg 20). Op zondag is er weinig horeca open.

Bereikbaarheid
Parkeren op het Marktplein. Treinreizigers moeten vanaf station De Klomp de buurtbus naar Ederveen nemen of 1,5 km lopen langs de Hoofdweg.

Tip
Niet schrikken voor blafhonden op en rond boerenerven. Zelf honden meenemen op de klompenpaden is verboden.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden