Scharrelaar mag blijven vechten tegen het normale

kunstenaarsvrijplaats | De Ruigoorders mogen nog tien jaar bivakkeren in het westelijk havengebied van Amsterdam.

Kunstenaarsvrijplaats Ruigoord, midden in het Amsterdamse westelijk havengebied, mag in ieder geval nog tien jaar blijven. Gistermiddag ondertekenden de Ruigoorders een contract met het havenbedrijf. Dat gebeurde in de dorpskerk die nu vooral dienst doet als locatie voor feesten. Voorwaarde voor het voortbestaan van het dorpje tussen enorme olievaten en tankers in de haven, is dat de Ruigoorders zelf voor het onderhoud gaan zorgen. Dat vraagt ondernemerschap van hippies, 'scharrelmensen' en kunstenaars die daar eigenlijk wars van zijn.


Wie in Ruigoord komt, verwacht sex, drugs en rock 'n roll, maar het is er opmerkelijk verstild op een zonnige lenteochtend. Volgens een gedicht op de buitenmuur van de oude pastorie van het dorp, het huidige 'kantoor' van de kunstenaarskolonie, is dat wat iedereen treft: de onverwachte vredigheid van 't Ruyghe Oord, zoals het eiland nog heette voor de inpoldering. De geschiedenis van de kunstenaarskolonie gaat terug tot 1972. In dat jaar moest het dorpje plaats maken voor de uitbreiding van de Afrikahaven. Uit protest gaf de dominee van het dorp de sleutel van zijn kerk en pastorie aan krakers. Ook een aantal bewoners bleven gewoon zitten in hun doorzonwoningen.


De krakers hadden het tij mee: door de oliecrisis was havenuitbreiding uiteindelijk niet nodig. Hun aanwezigheid werd gedoogd. Er ontstond een bloeiende kunstenaarskolonie met bekende bewoners als Simon Vinkenoog en Armand. Maar rond de eeuwwisseling, de economie trok aan, wilde de gemeente Amsterdam Ruigoord alsnog ruimen. Na heftig verzet haalden de overheden opnieuw bakzeil. Ruigoord kon blijven en werd gelegaliseerd. Er mocht alleen niet meer worden gewoond. Dat de bewoners hun behoefte op het open veld deden, vormde een risico voor de volksgezondheid, evenals de gebrekkige afwatering op het terrein. De gemeente legde riolering aan, en zelfs internet. Maar de woningen mogen alleen als atelier gebruikt worden. Dat kunstenaars er 'onregelmatige werktijden' op na houden, zoals de huurders graag benadrukken, neemt de gemeente inmiddels voor lief.


Sinds de legalisering is het voor Ruigoord 'vechten tegen de normalisering', zoals schrijver en Ruigoorder van het eerste uur Hans Plomp het omschrijft. Er rijden grote, dure auto's het dorpje binnen om breezers af te leveren bij de Sint Gertrudiskerk waar iedere zaterdagavond een trancefeest gehouden wordt. In de kerk mag tijdens die feesten niet worden gerookt, en de bezoekers worden gecontroleerd op zelf meegebrachte drank. "De kaartjes en de drankjes worden steeds duurder helaas", zegt André 'Dréfix' Streefkerk, die al ruim twintig jaar de hoofdmonteur van de panden op Ruigoord is. "Alleen als je vrijwilliger bent, mag je overal gratis aan meedoen. Zo blijft het hier ook leuk voor mensen zonder geld."


Het grasveld voor de kerk wordt inmiddels afgehuurd door commerciële havenbedrijven als Vopak om personeelsfeesten te houden. "Soms zijn we de luis in de pels, soms ineens de parel van de haven", zegt MC Alfred Ex, de huurder van het Kabouterhuisje, een chai-theeshop voor geestverruiming. Bij festivals worden voortaan door de gemeente hekken om het terrein geplaatst om te voorkomen dat er kinderen meekomen naar gelegenheden waar veel drank en drugs wordt gebruikt. Er werden vorig jaar tijdens festivals bovendien veel te veel mensen aangetroffen op het terrein. Vj Geert Fratsenmacher is daar ook niet blij mee. "Die festivals leggen een enorme druk op Ruigoord. Tijdens festivals wil je hier als huurder liever niet zijn." Volgens MC Alfred Ex is er een groot verschil tussen de mensen die naar Ruigoord komen voor een feest of festival, en de mensen die er huren of vrijwilligerswerk doen. "Ruigoord is er vooral mensen die in de 'gewone' samenleving niet mee kunnen. Zo'n plek moet er zijn."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden