Scharnier biedt vermogen en efficiency

Het duurde meer dan een eeuw voordat de overstap werd aangedurfd, maar tien jaar geleden ontketende de klapschaats wel een revolutie. Vooruitgang moet volgens onderzoeker Jos de Koning nu meer in methodes dan in materiaal worden gezocht.

In zijn kantoortje van de Vrije Universiteit in Amsterdam pronkt een relikwie. De linkerhelft van het eerste paar klapschaatsen van de overleden uitvinder Gerrit van Ingen Schenau is in bezit van bewegingswetenschapper Jos de Koning. Het rechter exemplaar staat in het schaatsmuseum in Hindeloopen.

Het is niet meer dan een oude schaats waarvan de buis van de schoen is gesloopt, en met grove scharnieren opnieuw is bevestigd. De moderne versie waarop het ene na het andere wereldrecord wordt gereden, oogt aanmerkelijk eigentijdser. Maar het principe is onveranderd gebleven.

Volgens De Koning moet niet op een nieuwe revolutie worden gewacht. Hij toont het mechanisme van de dubbele klapschaats die bij gebrek aan belangstelling nooit echt goed is uitgetest.

,,De kernploeg van Henk Gemser heeft er in 1999 mee getest en in Inzell een wedstrijd mee gereden”, aldus De Koning. ,,De rijders vonden de resultaten tegenvallen, ze klaagden over zware benen. Maar of dat aan de dubbele klapschaats lag, of aan de temperatuur van 21 graden in de oktoberzon, is niet duidelijk.”

De Koning meent dat het dubbele scharnier kan bijdragen aan vooruitgang. Maar die zal slechts een fractie zijn van de winst die met de huidige klapschaats is behaald. Simpel gezegd stelt het klapmechanisme de rijder in staat efficiënter met zijn energie om te gaan en meer vermogen te leveren.

,,Er zijn andere ontwikkelingen geweest. Materiaal van kleding, aërodynamische strips, het buigen van schaatsen en dunnere ijzers. Van dat laatste heb ik nog niet kunnen aantonen dat ze sneller zijn. Het valt me op dat bij innovatie vooral naar materiaal wordt gekeken. Terwijl grote stappen voorwaarts moeten worden gezocht in methoden, in de manier van rijden.”

,,Neem de vijf kilometer. Vroeger ging je daarop, om met Henk Gemser te spreken, de eerste twee kilometer rustig in gesprek met het ijs. Als je tegenwoordig niet begint met rondjes 29, heb je er niets meer te zoeken. De strategie is veranderd. Er zal ongetwijfeld 12.30 worden gereden op de tien kilometer, maar niet dankzij beter materiaal. Het gaat om een andere manier van trainen, om efficiënter rijden.”

,,Mijn uitdaging is een antwoord vinden op de vraag hoe de efficiëntie kan worden vergroot. Van alle energie die een schaatser vrijmaakt, wordt 17 tot 18 procent gebruikt om de lucht- en ijsweerstand te overwinnen. De rest gaat op aan warmte. Een cv-ketel met een dergelijk rendement zou crimineel zijn.”

,,Topwielrenners hebben een efficiëntie van 22 tot 24 procent. Natuurlijk, een heel andere sport. Maar er valt iets te winnen door specifieker te trainen en de schaatsbeweging en de strategie aan te passen.”

,,Hoe kun je de samenhang in de driehoek energieproductie, techniek en vermoeidheid manipuleren? Bij vermoeidheid raak je de techniek kwijt. Dan dondert je efficiëntie en daarmee je energieproductie in elkaar. Hoe kan je het gevecht aangaan met die vermoeidheid, zodat je technisch blijft schaatsen?”

Onderzoek naar strategie is gaande. Hoe kan je energie tijdens de race zo efficiënt mogelijk aanwenden. ,,Is dat op de 1500 meter de Fabris-strategie, of moet je zoals Wennemars meteen volle bak rijden? Dat soort zaken ligt per atleet anders.”

Volgens De Koning hoeft de schaatsliefhebber zich geen zorgen te maken, aan wereldrecords zal de komende jaren nog geen gebrek zijn. Maar of het straks Sven Kramer is die 12.30 rijdt op de tien kilometer, valt niet te voorspellen. ,,Sport is zo grillig. Waar is op die afstand Grüdum gebleven?”

,,Een van de grote vragen voor de coach is: waarom is mijn rijder in week één perfect in de vorm is en in week drie niet meer vooruit te branden. Je bent al een heel eind als je inzicht hebt in die processen. Maar je kunt onderzoeken wat je wilt, het blijft mensenwerk. Zelfs al zou je alles weten, dan blijven er fenomenen die onbestuurbaar zijn. Dat is dan ook de charme van de sport.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden