Schandalen rond socialisten doen de uitdager goed

MADRID - Spanje zat gisteravond aan de buis gekluisterd voor het tweede en 'beslissende' debat tussen premier Gonzalez en zijn uitdager Jose Mara Aznar. Opiniepeilingen wezen afgelopen weekeinde op een lichte voorsprong voor de centrum-rechtse Volkspartij (PP) van Aznar, maar het verschil is zo klein dat het tv-debat op de commerciele zender Tele 5 beslissend werd geacht voor de vraag wie na de verkiezingen van aanstaande zondag de Spaanse regering gaat leiden.

Aznar verweet Gonzalez verantwoordelijk te zijn voor de diepe economische crisis die dagelijks voor 2900 extra werklozen zorgt, evenals het drugsprobleem en het klimaat van corruptie. Gonzalez verdedigde zich en zei voor een werkgelegenheidsplan te zullen zorgen en een eind aan de corruptie te maken.

Nog maar kort geleden zou het duel tussen de socialistische premier en zijn uitdager Aznar als een bokswedstrijd tussen een zwaar-en een lichtgewicht zijn beschouwd. De leider van de Volkspartij zou als groentje in de politiek geen partij zijn voor de ervaren en nog steeds populaire 'Felipe'. Aznar ontbreekt het aan charisma en cartoonisten tekenden hem graag als een stijve etalagepop. Kort geleden zei een oppositionieel politicus nog dat als Aznar zijn mond opendoet, hij stemmen voor de socialisten verzamelt. Maar in het eerste tv-debat, een week geleden, versloeg de underdog de premier op punten.

Adrenaline

Aznar sloeg Gonzalez met een stortvloed aan cijfers over de werkloosheid en het overheidstekort om de oren en hekelde de corruptiezaken waarbij de socialistische PSOE is betrokken. Volgens een ooggetuige brak onder de aanwezige socialisten in de studio zowaar paniek uit. Pas in de loop van het debat herkreeg de vermoeid ogende Gonzalez de nodige adrenaline om enkele tegenpunten te scoren, maar het kwaad was toen al geschied. David won van Goliath, oordeelde de Spaanse pers unaniem. Een herhaling van het historische tv-debat tussen de grauw ogende Nixon en diens uitdager Kennedy in 1960, zeiden commentatoren.

Afgelopen weekeinde zegde de socialistische premier enkele verkiezingsbijeenkomsten af om zich dit keer wel op het duel voor te bereiden. Voor het eerste debat had hij dat niet nodig gevonden en zei op zijn improvisatie en ervaring te vertrouwen. Wegens de hoge inzet van het debat werd gisteravond tot op het laatste ogenblik tussen vertegenwoordigers van de PSOE en de PP over de kleinst mogelijke details onderhandeld. Zo moest de opstelling van de 36 camera's zodanig zijn dat het lengteverschil tussen Aznar (1.70) en de elf centimeter langere Gonzalez niet tot de Spaanse huiskamers en bars kon doordringen, verlangde de PP. Vertegenwoordigers van beide partijen keken gisteravond nauwlettend over de schouders van de regisseur mee om de afspraken te controleren.

Het zijn de eerste verkiezingen in Spanje met een verkiezingsdebat tussen de leiders van de twee grootste partijen. Het medium lijkt het daarmee definitief te hebben gewonnen van de bijeenkomsten in stierenvechtersarena's en sporthallen, al verschijnen daar nog steeds mensenmassa's waarop Nederlandse verkiezingsstrategen jaloers kunnen zijn. Aznar heeft de afgelopen jaren zijn best gedaan om zijn Partido Popular te ontdoen van het conservatieve beeld dat het lange tijd met zich meedroeg. Geholpen door de corruptieschandalen rond de PSOE en de zware recessie die de Spaanse economie sinds de tweede helft van vorig jaar doormaakt, steeg de partij in de kiezersgunst tot de huidige 34 procent.

De PP komt voort uit de Volksalliantie van Manuel Fraga, een voormalige minister onder generaal Franco. Aznar (40) weet dat hij alleen kan winnen als hij voldoende mensen uit het midden weet aan te trekken. Hij presenteert zichzelf als vertegenwoordiger van de 'nieuwe generatie' en een 'product van de Spaanse democratie'. Hij zegt nooit banden met de uiterst conservatieve katholieke Opus Dei-beweging te hebben gehad en de huidige abortuswetgeving te accepteren, al is hij tegenstander van het voornemen van de PSOE om deze verder te liberaliseren. De PP heeft meer vrouwelijke kandidaten dan de PSOE, al is de elf jaar oudere Gonzalez nog steeds de favoriet van het vrouwelijk electoraat. Aznar scoort het hoogst onder de jeugd, zoals afgelopen weekeinde tot uiting kwam op een Amerikaans aandoend verkiezingsspectakel met confetti en balonnen voor jongeren in Madrid.

De PSOE schildert Aznar daarentegen af als het nette boegbeeld van (uiterst) rechts en wijst erop dat tien procent van de PP-kandidaten lid is van Opus Dei. Alfonso Guerra, de tweede man van de PSOE en de leider van de orthodoxe linkervleugel, vergeleek Aznar zelfs met Franco en luitenant Tejero, die in 1981 met zijn pistool het parlement onder schot hield in een poging een militaire staatsgreep uit te lokken.

Gonzalez wijst op het weinig conkrete programma van de PP en het gebrek aan bestuurservaring. "Als Aznar wint zal hij in het begin zeker fouten maken, zegt een diplomaat in Madrid, maar dat gold ook voor de PSOE toen die in 1982 een regering vormde." Het PP-programma is op veel onderdelen inderdaad vaag, maar Aznar zegt meer te willen luisteren dan beloftes te doen. De PP wil meer overheidsbedrijven privatiseren, sterk op de staatsuitgaven bezuinigen en zegt het huidige belastingniveau te bevriezen. Pas na twee jaar zou een belastingverlaging mogelijk zijn.

Maar volgens Gonzalez is alleen zijn PSOE in staat om Spanje aansluiting te doen krijgen bij de Europes kopgroep en het land aan de voorwaarden van Europese Monetaire Unie in 1997 te laten voldoen. Momenteel voldoet het niet aan vier van de vijf criterea die daarover in Maastricht werden overeengekomen.

De stilte

Opmerkelijk weinig praten beide partijen over het Spaanse regionale vraagstuk. De regeringen van de zeventien autonome regio's die het land telt, hebben de afgelopen jaren in hoog tempo hun ambtenaren uitgebreid en zijn voor een groot deel verantwoordelijk voor de overschreidingen van het overheidsbudget. De Catalaanse en de Baskische regionale regeringen eisen zelfs en eigen centrale bank en de Basken een eigen munt. De stilte daarover in Madrid wordt ingegeven door de wetenschap dat geen van beide grote landelijke partijen zondag een absolute meerderheid in het Congres van afgevaardigden zal halen. De partij die als grootste uit de bus komt zal met een of meer regionale partijen afspraken moeten maken.

De nek-aan-nek race tussen de twee grote partijen werd afgelopen weekeinde overigens overschaduwd door de hartaanval van Julio Anguita, de communistische leider Verenigd Links, de derde Spaanse partij, die goed is voor zo'n twaalf procent van de stemmen. Anguita verblijft in een ziekenhuis in Barcelona en moet zeker tot na de verkiezingen rust houden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden