Schandaal om een simpele kinderprik

Een Britse arts die in 1998 veel onrust veroorzaakte over vaccinaties, is in opspraak geraakt vanwege belangenverstrengeling. Zijn onderzoek, voor veel ouders de reden om hun kind niet te laten inenten, had nooit zo gepubliceerd mogen worden, erkent de hoofdredacteur van The Lancet.

Februari 1998. In Groot-Brittannië ontstaat paniek over de BMR-prik, het vaccin tegen bof, mazelen en rode hond. Kinderen zouden er darmstoornissen en autisme aan overhouden. Dat suggereert de Britse arts dr. Andrew Wakefield althans in het medisch-wetenschappelijke vakblad The Lancet.

In zijn artikel beschrijft Wakefield twaalf kinderen met diarree, buikpijn en een mentale ontwikkelingsstoornis. Tien van hen zouden kort voor de openbaring van dit syndroom zijn ingeënt tegen BMR. Bewijzen voor een oorzakelijk verband heeft Wakefield niet, maar met zijn suggestie zaait hij veel angst.

Kort hierna, in april 1998, plaatst The Lancet een grootschalig Fins tegenonderzoek waaruit blijkt dat er geen verband is tussen de gewraakte prik en autisme. Van de drie miljoen bestudeerde kinderen hebben er weliswaar 31 diarree gekregen na de inenting, maar deze gaat steeds weer over. Ook in andere landen wordt het verband tussen de BMR-prik en autisme onderuitgehaald. Zelfs naaste collega's van Wakefield, destijds werkzaam in het Royal Free Hospital in Londen, moeten in 2002 concluderen dat de prik geen kwaad kan.

De discussie lijkt voorbij, maar krijgt nu opeens een staartje. Richard Horton, de hoofdredacteur van The Lancet, is afgelopen week getipt over een mogelijke belangenverstrengeling van Wakefield. Enkele kinderen uit diens onderzoek zouden deel hebben uitgemaakt van een project voor juridische bijstand. Dit project was bedoeld om munitie te vergaren voor ouders die menen dat hun kind schade heeft opgelopen door een BMR-prik. Wakefield, die er 55000 pond voor ontving, heeft hierover aan The Lancet niets gemeld.

Horton heeft de zaak laten onderzoeken door een team, geleid door een journalist van The Sunday Times. Dit team heeft een lijst opgesteld met zes aantijgingen van wetenschappelijk wangedrag. Zo zou de ethische toestemming voor het onderzoek deels hebben ontbroken en zouden in het onderzoek vooral kinderen zijn opgenomen van wie de ouders het vaccin als schuldige aanwezen.

Wakefield en zijn medewerkers lijken deze kritiek voor een deel te kunnen pareren. Maar de belangenverstrengeling blijft overeind. Als Horton hier destijds van op de hoogte was geweest, meldde hij aan de BBC, had hij de studie niet gepubliceerd. Op zijn minst had hij de suggestieve passages over het vaccin uit het wetenschappelijke artikel laten schrappen. De affaire werpt volgens hem 'een smet' op het onderzoek.

The Lancet zelf lijkt niets te verwijten. In 1998 waren er al heldere redactionele richtlijnen om belangenverstrengeling tegen te gaan. Die stelden: ,,Is er iets (...) wat u dwars zou zitten als het na publicatie uitkwam zonder dat u het had aangegeven?'' Maar Wakefield ziet het probleem niet. Het juridische project had niets te maken met het onderzoek, zegt hij, al deden sommige kinderen aan beide mee. Het medisch belang van de patiëntjes stond steeds voorop.

De BMR-kwestie heeft vanaf het begin veel media-aandacht gekregen. Geen onverdeeld succes, concludeerden onderzoekers van de Cardiff-universiteit vorig jaar. Critici en verdedigers van de prik kregen in het debat evenveel ruimte, met als gevolg dat ruim de helft van de Britten nu denkt dat het vaccin schadelijk is. Slecht 23 procent heeft opgepikt dat er wetenschappelijk gezien geen reden tot zorg is.

Het misverstand heeft epidemische proporties aangenomen. Letterlijk. Want het publiek staat zo argwanend tegenover de BMR-prik, dat de vaccinatiegraad onder kinderen is gedaald van 91 procent (1997-98) naar 79 (2002-03). Tegelijkertijd blijkt het aantal epidemieën omhoog te schieten.

Wat dat betreft kan het schandaal geen kwaad. Niet voor niets is premier Tony Blair er meteen op ingesprongen. Blijf uw kinderen vaccineren, adviseerde hij. ,,Er is absoluut geen bewijs voor een verband tussen de BMR-prik en autisme.''

The Lancet zit ondertussen met de zaak in zijn maag. De hoofdredacteur had het artikel natuurlijk kunnen intrekken. Maar voor zo'n stap vindt hij het te vroeg. Voorlopig moet er, naar goed wetenschappelijk gebruik, eerst meer onderzoek komen. De Britse General Medical Council heeft er al een aangekondigd. De uitkomst daarvan wordt vermoedelijk bepalend voor het lot van het artikel - en wellicht voor dat van de onderzoeker.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden