Schaliegas In Nederland boren, of niet?

Topvrouw Lieve Declercq van Nederlands grootste waterbedrijf Vitens uit tien zorgen over de winning van schaliegas. Directeur Frank de Boer van Cuadrilla, dat proefboringen wil, probeert haar gerust te stellen.

1 Chemicaliën
"Bij de winning van schaliegas worden onder hoge druk grote hoeveelheden water, zand en chemicaliën in steenlagen gespoten. Door dit zogeheten fracken ontstaan scheurtjes waaruit het gas vrijkomt. De samenstelling van de chemicaliën is vaak bedrijfsgeheim, aangezien deze mede het succes en de effectiviteit van de gaswinning bepaalt. De toezichthouder in Nederland, Staatstoezicht op de Mijnen, krijgt wel inzicht in de samenstelling. Vitens eist dat de chemicaliën die gebruikt worden, vooraf algemeen bekend worden gemaakt, zodat de stoffen herkend kunnen worden in het grondwater en Vitens is voorbereid."

2 Doorbreken bodemlagen
"Het diepgelegen zoete grondwater van Nederland wordt in de natuurlijke situatie goed beschermd tegen invloeden van bovenaf door de afschermende werking van dikke, moeilijk doordringbare klei- en veenlagen. Bij het installeren van de pompputten voor de winning van schaliegas worden afdichtende bodemlagen doorboord, wat leidt tot een verstoring van de bodem. Bovendien zijn bij schaliegaswinning meer boringen nodig. Hoe worden deze beschermende kleilagen weer afgedicht? Door het doorbreken van bodemlagen, watervoerende lagen en kleilagen kunnen onder meer chemicaliën doorsijpelen die normaal gesproken op duizend meter diepte worden achtergelaten."

3 Kans op aardbevingen
"Het internationaal opererende Cuadrilla geeft zelf aan dat er verbanden zijn tussen proefboringen in Engeland en aardbevingen. Vitens wil weten wat in zulke gevallen het risico is op beschadiging van de putconstructie (de mantelbuizen). Door verontreiniging van het grondwater kan namelijk onherstelbare schade ontstaan. De installatie moet dus zo robuust zijn dat deze maximale trillingen kan weerstaan."

4 Wetgeving
"De Mijnbouwwet bevat het raamwerk voor een veilige opsporing en winning van delfstoffen. De wet biedt in de ogen van Vitens te weinig waarborgen om de risico's van specifiek schaliegaswinning te minimaliseren. De wet dient dus aangepast te worden, zodat risico's voor de drinkwaterwinning uitgesloten kunnen worden."

5 Vervuiling grondwater
"Als er bovengronds schaliegas of injectievloeistof wordt gemorst, mag dit niet doorsijpelen naar het grondwater. Waterafvoer en wateropslag dienen gecontroleerd te gebeuren zodat risico's van verontreiniging van het maaiveld gereduceerd worden tot nul. Per frack (een openbreking van het gesteente, red) wordt ongeveer 10.000 to 30.000 kuub water gebruikt. De hoeveelheid toxisch afvalwater dat dient te worden getransporteerd naar afvalverwerkers is substantieel. Naast goede en gecontroleerde regelgeving dient er een calamiteitenplan te komen waarin rekening wordt gehouden met de effecten op het grondwater."

6 Thermische verontreiniging
"Door de zeer hoge temperatuur van het gewonnen schaliegas zal de bekleding van de boorput zeer warm worden. Hierdoor zal omliggend grondwater verwarmd worden en naar boven stromen. Hoger gekomen kan door een geringer drukverschil methaan-ontgassing plaatsvinden en het grondwater verontreinigd worden. Zuiveringsinstallaties dienen de capaciteit te hebben het methaan er volledig uit te filteren."

7 Vervuilde bodemlagen
"Bodemlagen bevatten vaak verontreinigingen. Deze kunnen een natuurlijke oorsprong hebben, zoals zout water, maar ook een industrieële - arceen, kwik, lood - of een agrarische, zoals sulfaten. Het doorboren van bodemlagen kan ertoe leiden dat er indringing plaatsvindt in de watervoerende lagen. Door het fracken kunnen ook van nature aanwezige, maar immobiele stoffen, zoals radium, in het grondwater vrijkomen."

8 Erosie aan boorhulsels
"Alle boorputten zijn over de gehele lengte beschermd door stalen omhulsels en cementlagen. Deze beschermende laag zorgt ervoor dat het vervuilde boorwater geen contact maakt met de bodem of met lagen waar zich drinkwater bevindt. De druk van het fracken veroorzaakt barsten en scheuren in deze huls, waardoor de kans op lekkages toeneemt. Ook is onduidelijk of brak en zout formatiewater erosie veroorzaakt aan de gebruikte materialen."

9 Onbekende bodem
"Het is onvoldoende bekend waar alle breukzone's liggen. Daardoor nemen de risico's toe. Via die breukzones kunnen gassen en vloeistoffen weglekken naar bovenliggende lagen. Volgens TNO kan dit alleen praktijkondervindelijk uitgezocht worden door proefboringen, met alle risico's van dien voor het drinkwater. Ook bodemdaling heeft lokaal effect op de grondwaterstand."

10 Rentmeesterschap
"De echte zorg zit niet in een opsomming van risico's, maar in het relatief onbekende en de potentiële gevolgen die de winning van het gas kan hebben voor de drinkwatervoorziening. Grondwater is kwetsbaar. Eén gemorste liter olie kan een miljoen liter grondwater onbruikbaar maken. Het sluiten van een winput kan tientallen miljoenen kosten en de levering van drinkwater in gevaar brengen. Vitens doet een dringend appel op de politiek hier zorgvuldig mee om te gaan en de drinkwaterrisico's een belangrijke plek te geven in het onderzoek en het debat. En: bij twijfel niet inhalen."

1 Chemicaliën
"Ik onderschrijf dat een drinkwaterbedrijf niet alleen het recht heeft te weten of de kwaliteit van zijn voorraden gevaar loopt, maar ook de plicht om dit te onderzoeken. Wij zullen dan ook alle details over de gaswinning in de Noordoostpolder aan Vitens ter beschikking stellen, zoals we die ook aan Brabant Water hebben gegeven over de zuidelijke boorlocaties. Alleen door transparant te communiceren kunnen we vertrouwen winnen. Wij fracken met vloeistof die voor 99,85 procent uit water en zand bestaat, aangevuld met twee chemische stoffen. De eerste is het biologische afbreekbare glutaaraldehyde, dat het productiewater bacterievrij houdt. De tweede is polyacrylamide dat als een soort glijmiddel het zand in de scheurtjes brengt."

2 Doorbreken bodemlagen
"De watervoorraden in Nederland liggen op zo'n driehonderd meter diepte. Wij gaan met de proefboringen tot zeshonderd meter diepte. Om op die plek te komen doorboren we de kleilagen die het grondwater omgeven. Dat doen we via een boorput die een viervoudige verbuizing kent met daartussen cement. Aan de buitenkant dicht een speciale cementlaag de ruimte tussen de boorput en de kleilaag af. Die afdichting wordt voortdurend gecontroleerd en kan ook hersteld worden, mocht daar wat misgaan. Op diverse plekken worden de lagen in de Nederlandse bodem nu al doorboord, daarmee is een enorme ervaring opgebouwd."

3 Kans op aardbevingen
"In Groot-Brittannië hebben proefboringen inderdaad geleid tot bevingen van 1,5 en 2,3 op de schaal van Richter. Die voel je niet, die richten geen schade aan, maar ze waren er wel en ze zijn uitgebreid en onafhankelijk onderzocht. Conclusie: deze zijn veroorzaakt omdat dwars door oude breuklijnen is geboord. Dat kan in Nederland niet voorkomen, omdat die breuken hier goed in kaart zijn gebracht. Anders dan in Groningen waar de bodemdaling nog jaren na winning voor bevingen kan zorgen, ontstaan de bevingen bij schaliegaswinning tijdens het fracken van de harde lagen. Mocht er activiteit gemeten worden, dan kun je dus doseren en beheersen, en zonodig stoppen. Wij operen 'met de hand aan de kraan'. De angst bij burgers begrijp ik, maar is niet terecht."

4 Wetgeving
"Wij kunnen prima uit de voeten met de Mijnbouwwet én ook met het Staatstoezicht op de Mijnen als onafhankelijk toezichthouder. De zestig personeelsleden die daar werken bezitten alle kennis over mijnbouw die aanwezig is."

5 Vervuiling grondwater
"De kans dat er vervuild boorwater in de bodem terechtkomt is nagenoeg nul. De boorlocatie wordt afgegraven, waarna er een vloeistofdicht doek wordt geplaatst. Daarop komen zand en puin, en een betonnen vloer die wordt geasfalteerd. Die vloer wordt omringd met goten. Mocht er vloeistof worden gemorst, dan verdwijnt dit via de vloer in de goot, die in putten terechtkomt. Dit wordt net als het vervuilde water dat uit de boorput wordt afgevoerd, door een gecertificeerd waterzuiveringsbedrijf gereinigd."

6 Thermische verontreiniging
"De angst voor het vrijkomen van methaan wordt vooral gevoed door het voorbeeld uit de VS, waar de vervuilde vloeistof in open bassins ligt uit te wasemen. Daarbij komt methaan vrij. Maar wij werken met een gesloten systeem. Bij de proefboringen zal wat methaan vrijkomen dat door ons wordt afgefakkeld. Daarbij komt dan CO2 vrij."

7 Vervuilde bodemlagen
"We boren door lagen heen, maar dat doen olie- en gasbedrijven ook. Zelfs Vitens boort door aardlagen heen om van de eerste waterdragende laag naar de tweede te komen. Ik ken uit de geschiedenis van deze bedrijven geen voorbeelden van vervuilingen die meekomen. Waarom zou die vervuiling bij schaliegas wel optreden?"

8 Erosie aan boorhulsels
"Zoals gezegd: wij hebben een boorput met vier wanden, waartussen cement zit. Mochten wij aantasting van ons materiaal meten, dan vervangen wij de buizen. Net zoals andere delvende bedrijven dat doen."

9 Onbekende bodem
"Met onze traditie als mijnbouwland hebben wij een goed beeld van onze bodemsamenstelling. Proefboringen zijn niet bedoeld om dit beeld te versterken, maar om vast te stellen of de gasvoorraad aanwezig is die wij verwachten. Nederland valt in dit kader niet te vergelijken met de VS of Groot-Brittannië. De strikte milieuregelgeving ook niet, en dat is maar goed ook."

10 Rentmeesterschap
"Schaliegaswinning is ons werk. Toch onderschrijf ik de doelstelling van het kabinet om in 2020 tot 16 procent duurzame energie te komen. Intussen blijft er 84 procent fossiele energie over, en gas is in deze periode de schoonste brandstof. Een transitie-brandstof dus. In Nederland zijn we overal tegen als het om energie gaat. Zelfs tegen windmolens als die te dichtbij komen. Wat willen we wel? Nederland heeft twee- tot vijfhonderd miljard kuub schaliegas in de grond zitten. Waarde: 130 tot 300 miljard euro. Dat kun je wegwuiven, maar we danken onze verzorgingsstaat wel aan het aardgas. Wie betaalt die kwaliteit als de oude voorraden op zijn?"

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden