Schaker kan nu ook 'knock-out' gaan

TILBURG - Waar de sport is geinfiltreerd door de onvermijdelijke nieuwlichters met commerciele achtergrond, kan het klassieke schaakspel niet achterblijven. Zeker nu op topniveau astronomische bedragen worden bedongen voor tweekampen en op toernooien velen hun brood goed belegd willen zien, vragen sponsors spektakel voor hun geld.

Hoe zuiver dat gevraagde is, daar verschillen de meningen over. Mag de diepere schoonheid van het spel, de schaaktechnische finesses, die veelal in traagheid worden geboren, worden opgeofferd aan de optische snelheid en dynamiek die het publiek vraagt? Kennelijk vindt het merendeel der schakers van wel, daar Jan Renning, reeds jaren organisator van het internationale schaaktoernooi van Tilburg vrijwel louter positieve reacties kreeg op de radicaal omgegooide wedstrijdformule. Van de gesloten formule met acht (en vroeger tien en twaalf) grootmeesters die een hele competitie speelden naar een toernooi met 112 deelnemers, met in elke ronde triomfators over vijftig procent afvallers. Desnoods na partijtjes met ultakorte speelduur.

Slechts bij Jan Timman en oud-wereldkampioen Anatoli Karpow proefde Rennings uit reacties een hang naar het verleden. Terwijl juist Timman begin dit jaar in Parijs winnaar werd van de eerste en zeer succesvolle editie van het active chess-toernooi. Daarin werden partijen gespeeld met een speelduur van dertig minuten volgens het knock-out systeem.

Een snelschaaktoernooi is Tilburg duidelijk niet geworden, al diende de speelduur van de partijen wel te worden aangepast. Want er wordt gespeeld volgens het in tennis gebruikelijke stelsel, met een plaatsingslijst voor de sterkste zestien deelnemers en onmiddellijke uitschakeling van verliezers. Hoewel, onmiddellijk. Twee deelnemers moeten minimaal twee tot maximaal liefst zeven keer tegenover elkaar plaatsnemen om een beslissing te forceren.

Een complete ronde kan drie dagen vergen. Spelers komen twee maal tegen elkaar uit (elk een keer met wit en zwart) in partijen die beginnen met het gebruikelijke speeltempo van veertig zetten in twee uur, waarna voor de rest van de partij nog slechts een uur rest. Daarmee worden afgebroken partijen voorkomen. Is na die twee krachtmetingen de stand nog in evenwicht, dan volgt de derde dag een tiebreak met 'vluggertjes'. Eerste twee keer (zwart en wit) een half uur, vervolgens twee keer een kwartier. Is er dan nog geen beslissing, dan wordt voor de openingszet geloot en brengt sudden death de beslissing.

Tilburg brengt met die wijzigingen een aantal wensen van de in de Grand Masters Association (GMA) verenigde grootmeesters in praktijk. Zoals het toernooi in Wijk aan Zee dat op soortgelijke wijze wil gaan doen, zij het met naast het knock-out toernooi een open evenement waarin de verliezers verder kunnen spelen. Hoe dat wordt vormgegeven, is nog niet helemaal zeker. Onder druk van de GMA (met destijds Bessel Kok als drijvende kracht) werd eerder al de duur van de kandidatenmatches ingekort. Zelfs daar brachten vluggertjes in een aantal gevallen de beslissing.

In de toekomst verdwijnen uit de WK-cyclus ook de afgebroken partijen om de steeds grotere invloed van databanken terug te dringen en ook de time-out zal tot het verleden behoren. Dit alles om de matches sneller en spectaculairder te laten verlopen, waardoor de schaaksport wat makkelijker valt te verkopen. Dat dat nodig is, bewijst de ineenstorting van het Wereldbekercircuit en de moeilijk onder te brengen finale van de kandidatenmatches tussen Jan Timman en Nigel Short. Die moet in de eerste week van januari beginnen, maar een lokatie met bijbehorende financier is nog niet gevonden. En ook voor de finale in de Verenigde Staten tussen de winnaar en Kasparow zijn inmiddels problemen gerezen.

Vrijgestelden

In Tilburg begint vandaag de eerste ronde met 96 spelers achter de borden. Het gehalveerde aantal wordt zondag aangevuld met de vrijgestelde zestien topspelers. De kwaliteit van die spelers (gemiddelde elo-rating van 2658) maakt Tilburg tot het sterkst bezette toernooi op de schaakkalender. Uit de mondiale top-tien zijn zeven spelers aanwezig: Vassily Iwantsjoek (2), Anatoli Karpow (3), Alexei Shirow (4), Viswanatan Anand (5), Boris Gelfand (6) en de finalisten van de kandidatenmatches Nigel Short (7) en Jan Timman (9). Iwantsjoek en Karpow zijn als respectievelijk nummer een en twee geplaatst en spelen de finale mits zij geen misstappen maken.

Gari Kasparow ontbreekt in Tilburg, omdat de organisatie niet tot afgelopen maand wilde wachten op een beslissing van de dralende wereldkampioen. Twee opmerkelijke schakers kregen een wild-card. De Chinese Xiejun, die vorig jaar tijdens het wereldkampioenschap voor vrouwen verrassend de onaantastbaar geachte Russische hegemonie doorbrak, en het dertienjarige Hongaarse 'wonderkind' Peter Leko.

Meer dan een jaar was de organisatie in Tilburg bezig het traditionele toernooi een moderne uitmonstering aan te meten. "Dat is gebeurd onder invloed van de veranderingen in de schaaksport" , zegt Jan Rennings. "Sneller schaken is populair geworden, het publiek wil het einde van de partijen zien en eerlijk gezegd waren we na vijftien toernooien een beetje uitgekeken op de oude formule. Daarom hebben we met spelers, journalisten en alle andere betrokkenen naar nieuwe wegen gezocht. Waar we op hopen, is navolging van ons initiatief. Zodat we in de toekomst een Grand-Prix circuit van de grond kunnen krijgen zoals in de tennissport. Dat moet mogelijk zijn, omdat een dergelijke toernooi-opzet ook geschikt is voor organisatoren met een smalle beurs. Dan nodig je twee of vier toppers uit en vul je de rest van het deelnemersveld aan met anderen. Dat geeft mindere spelers bovendien ook eens een kans in een evenement met de sterken te spelen."

Voor het eerst in vijftien jaar worden geen startgelden uitgekeerd. Daarintegen is het prijzengeld dat in het verleden een ton bedroeg, opgetrokken tot een half miljoen. De verliezer in de eerste ronde toucheert duizend gulden; na elke schifting wordt het bedrag verdubbeld. Voor de winnaar ligt 100 000 gulden klaar. Het budget van het evenement behoeft daar niet voor te worden aangepast. Rennings: "De startgelden en service die in het verleden de acht deelnemers werd geboden, waren relatief duur. Nu valt er veel geld te verdienen voor diegenen die ver komen. Ik heb de indruk dat de spelers dat wel zo sportief en spannend vinden."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden