Schade voor 'Made in Germany' is enorm

Beeld ap

De VW-spot is niet meer op YouTube te zien. Drie kwieke Italiaanse grootmoeders prijzen de viercilinder Golf TDI aan. Een van hen houdt een witte zakdoek voor de uitlaat van de auto met draaiende motor. De zakdoek blijft wit. Zou ze dat bij een rijdende Golf hebben gedaan, dan zou de zakdoek staalgrijs zijn geworden.

Het Amerikaanse blad Times Business vertelt het verhaal met smaak. Zoals er in de buitenlandse berichtgeving over het Volkswagen-schandaal veel leedvermaak meespeelt. Niet voor niets, schrijft het Italiaanse La Repubblica, is het Duitse woord Schadenfreude in veel talen doorgedrongen.

"Duitsland was de aanklager in de Griekse crisis. Afgelopen weekend heeft Tsipras de beklaagdenbank verlaten en is Duitsland er zelf in terechtgekomen", schrijft het linkse blad. Volkswagen, zo valt wereldwijd te beluisteren, heeft het 'model Duitsland' op het spel gezet. Is 'Made in Germany' nog wel het waarmerk van betrouwbaarheid en eerlijke ingenieurskunst?

Geheim auto-industrie
Naar hartelust wordt in de buitenlandse pers de vergelijking getrokken met de financiële crisis van 2008. "Toen veroorzaakte het geldinstituut UBS de val van de Zwitserse trots: het bankgeheim", schrijft de Neue Zürcher Zeitung. "Nu verraadt Volkswagen het geheim van de auto-industrie: de aangegeven emissiewaarden zijn onder laboratoriumcondities gemeten".

In Duitsland nemen per uur de zorgen toe. In de VS is iedere achtste nieuwe auto van Duitse makelij, in Rusland iedere zesde, in Europa iedere tweede, wereldwijd iedere vijfde. Met de Duitse autoindustrie zijn ruim 774.000 banen gemoeid. Sigmar Gabriel, minister van economische zaken en vicekanselier (SPD), heeft alle reden om slecht te slapen.

Politici van alle partijen tonen zich bezorgd. Daarbij speelt een rol dat Volkswagen ook een staatsbedrijf is. De deelstaat Nedersaksen is met 20 procent grootaandeelhouder, de minister-president zit in de raad van toezicht. "Volkswagen is meer dan zo maar een groot bedrijf", zegt een prominente CDU'er, "Volkswagen is Duitsland".

De schade in de VS dreigt het grootst te worden. Vorig jaar verkocht VW daar nog 79.000 auto's met dieselmotoren, dochter Audi 17.500. De klanten staan inmiddels in de rij bij gespecialiseerde advocaten om schadeclaims in te dienen. Maar er is meer aan de hand. Experts zien het einde van de goedkope maar vervuilende dieselbrandstof in zicht.

Beeld Trouw: BR
Beeld Trouw: BR

Duitsland zal lange tijd nodig hebben om deze imagoschade te herstellen. Pijnlijk is nog altijd de herinnering aan de jaren tachtig, toen in Amerika een technisch defect bij een Audi werd vastgesteld. De verkoop stortte in, ook nadat was gebleken dat het defect nauwelijks van betekenis was. Tien jaar lang had het merk eronder te lijden.

25 miljard
Volkswagen staat een flinke daling in de afzet te wachten, terwijl het net de titel van grootste autobouwer ter wereld van Toyota had overgenomen. De beurskoers van VW zakte in twee dagen met 35 procent. Het bedrijf verloor 25 miljard euro aan waarde. De Duitsers hebben een mooie uitdrukking voor gigantische rampen: 'GAU', of erger: 'Super-GAU'. De drie letters staan voor 'Grootst Denkbare Ongeval'.

De schade voor het keurmerk 'Made in Germany' valt vooralsnog niet te overzien. Ex-bondskanselier Gerhard Schröder, ooit premier van Nedersaksen en tijdens zijn bewind ook wel de 'autokanselier' genoemd, zei het destijds al: "Als VW niest raakt de hele Duitse industrie verkouden."

VW redt het wel, maar fraude kost kapitalen

Omvallen zal Volkswagen niet. Daarvoor is het concern te groot. Maar 's werelds grootste autofabrikant staat wel te trillen op zijn grondvesten na de ontdekking van gesjoemel met een deel van zijn diesels. Dieselgate gaat Volkswagen kapitalen kosten.

Hoeveel is nog niet te zeggen. De fraude - Volkswagen bouwde software in waardoor de diesels bij testen 'schoon' reden maar op de weg niet - is ontdekt in de VS. Justitie in de VS pleegt weinig consideratie te hebben met bedrijven die de boel bedonderen of nalatig zijn.

Vraag het de banken die voor de crisis dubieuze hypotheken doorverkochten. Vraag het BP dat verantwoordelijk was voor de olieramp in de Golf van Mexico in 2010. Ze kregen miljardenboetes. Of vraag het General Motors dat onlangs 900 miljoen dollar betaalde: het had een defect verzwegen, (zie kader).

Dat is nog niet alles. Amerikaanse advocaten lopen zich warm voor een groepsvordering tegen Volkswagen. Kopers en dealers kunnen aanvoeren dat ze bedot zijn of dat de inruilwaarde van hun diesels lager is dan verwacht. Ook zo'n proces kan Volkswagen veel geld kosten.

Boetes dreigen ook elders. Diverse Europese landen, Zuid-Korea en Australië hebben een onderzoek naar de uitstoot van Volkswagen-diesels aangekondigd. Volkswagen, dat meldt dat het in Europa niet heeft gesjoemeld, heeft al 6,5 miljard euro opzijgezet om de financiële gevolgen van dieselgate op te vangen. Dat is waarschijnlijk niet genoeg.

Helemaal moeilijk te bepalen is de indirecte schade. Volkswagen afficheert zich als betrouwbaar en duurzaam. Het is in de duurzaamheidsindex van Dow Jones de hoogst genoteerde autobouwer. Van dat imago is weinig over. Waarschijnlijk gaat dat de autoverkopen beïnvloeden. Het concern verkocht vorig jaar ruim 10 miljoen voertuigen, waarvan 6,1 miljoen Volkswagens. Het leeuwendeel in West-Europa en China. Ook in Latijns-Amerika is Volkswagen een groot merk. Uitgerekend in de VS niet. Pogingen om de verkopen daar op te jagen, zijn de afgelopen jaren op niets uitgelopen.

Een voordeel heeft het concern wel. Het is meer dan Volkswagen alleen. Het maakt vrachtauto's (Scania, MAN), dieselmotoren, stoom- en gasturbines, versnellingsbakken en apparatuur voor windturbines. En het voert meer merken. Qua verkochte aantallen leggen Audi (1,7 miljoen in 2014), Skoda (1 miljoen), Seat (390.000) en Porsche (bijna 190.000) het af tegen die 6,1 miljoen Volkswagens. Maar van de 10,8 miljard euro winst van het concern in 2014, leverden Audi en Porsche samen het overgrote deel. Al kunnen ook die merken de gevolgen van dieselgate gaan ondervinden.

Die jaarwinst geeft aan dat Volkswagen een stootje kan hebben. Het concern boert goed.

Mochten de boetes en claims tot fenomenale hoogten stijgen, dan kan Volkswagen nog bij beleggers aankloppen voor extra geld. Dat zou dan wel een nieuwe afgang zijn voor het concern met 69 autofabrieken en 50 andere fabrieken, met bijna 600.000 werknemers (45 procent in Duitsland), dat gisteren topman Martin Winterkorn zag vertrekken. Hij had niets met de fraude van doen, zei hij nog.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden