Schaatsen in de kerk van Bolsward

Bolsward verloor in 2011 zijn zelfstandigheid, maar niet zijn schoonheid, laat staan zijn grappen en saillante punten.

Eerst even een vraag voor de weekendquiz: waar zie je schaatsen in de kerk en laat Vrouwe Justitia dat oogluikend toe?

Het eerste deel van de opgave is vrij makkelijk. Dat kan alleen maar in een van de Friese elf steden zijn. Klopt. In de betreffende plaats bevat een van de panelen van de preekstoel waarop de vier jaargetijden zijn verbeeld, een paar prachtig uitgesneden houten doorlopers.

Het tweede deel van de vraag is lastiger. Want in principe bemoeit de rechtspraak zich nooit met wat er in de kerk gebeurt. De godin van het recht is doorgaans afgebeeld met een blinddoek voor, hoe kan zij dan een oogje dichtknijpen? Daar zit 'm nu net de grap. In de gevel van het oude stadhuis in deze Friese stad kijkt Vrouwe Justitia u recht in de ogen. Volgens de stadsgids is haar de blinddoek afgenomen, nadat er in het fraaie gebouw uit 1617 geen recht meer werd gesproken. Dat schijnt elders ook wel gebeurd te zijn. Op heel oude afbeeldingen is de patrones van de gerechtigheid trouwens wel vaker te zien met onbedekte ogen.

Nou, dan zijn we er uit. Het antwoord moet zijn: Bolsward. Wij wandelen door een stad die bij een herindeling in 2011 haar zelfstandigheid verloor, maar niet haar schoonheid - laat staan haar grappen en saillante punten.

Voor de schaatsjes moet je in de Martinikerk zijn, een juweel van een kerk, midden vijftiende eeuw. Een indrukwekkend gebouw en dito interieur met nog veel meer wonderlijke elementen en verhalen. Zo zijn niet alleen de vier seizoenen op de preekstoel een unicum. De kerk heeft liefst vier luidklokken: een mannenklok, een vrouwenklok, een jongelingsklok en een meisjesklok. En in een zijbeuk staat een borstbeeld van Gysbert Japicx (1603-1666), Frieslands eigen P.C. Hooft. Achter de kerk is deze schrijver en dichter trouwens van top tot teen te zien, op een ferme sokkel. En in zijn geboortehuis zit nu de VVV.

Daarnaast zijn de drie koorbanken in deze kerk aangemerkt als absolute topstukken van de Noord-Nederlandse middeleeuwse houtsnijkunst. Ze zijn verbonden met een legende over de beeldhouwer Rommert. Deze kinderloze kunstenaar tobde met een chronisch gebrek aan inspiratie, toen er een rijk heerschap op de stoep stond met een vorstelijk ontwerp voor de genoemde koorbanken. Overgelukkig nam Rommert het aan en beloofde zijn gulle bezoeker over een jaar het mooiste geschenk dat hij zelf in de tussentijd zou ontvangen. De tijd verstreek, tot verrassing van Rommert en zijn vrouw werd er een kind geboren en na een jaar stond de rijkaard weer op de stoep om zijn beloning in ontvangst te nemen. Dat moest natuurlijk de pasgeboren zoon worden. De vrouw van de houtsnijder probeerde het drama nog af te wenden en beloofde eerst oliekoeken te bakken voor de vreemdeling. Zij vulde die stiekem met stopverf en serveerde de man een volle schaal. Klokslag twaalf uur knalde de volgevreten kwelgeest uit al zijn zeven bekken uit elkaar. Het was - zo bleek dus - de duivel in eigen persoon geweest. Het kind was gered. Sindsdien eet Bolsward op de avond van Sint Maarten (11 november) oliekoeken (oliebollen) om de duivel te verjagen. De duivel is nu te zien in een van de koorbanken, met oliebollen.

De Martinikerk kent nog meer aardige details. Zo is er een gave witstoel waarmee schilders vroeger tot boven in de ruim twintig meter hoge gewelven werden gehesen om de kerkmuren een frisse beurt te geven. Hoog aan de muur vermeldt een steen dat het kerkgebouw is 'verbetert ende gewit' - en dus ontdaan van muurschilderingen en andere restanten uit de roomse tijd.

De (rk) Sint Franciscuskerk aan de Grote Dijlakker is veel jonger dan de 'Martini', maar zit ook vol verhalen. Zo is er een speciale kapel ter nagedachtenis aan Titus Brandsma, de Bolswarder pater die in 1942 in Dachau overleed. Naast de kerk is een museum aan hem gewijd. Ook is er een kapel met een eeuwenoud Maria-beeldje, dat zelfs de beeldenstorm overleefde en nog steeds pelgrims trekt naar het 'Friese Rome'. De kerk is gebouwd over een gracht; je kunt er met een boot onderdoor.

De middeleeuwse Broerekerk leidde een zieltogend bestaan als opslagplaats, toen een brand in 1980 dit oudste gebouw van Bolsward vernielde. De voormalige protestantse kerk groeide uit tot een van de mooiste ruïnes van ons land en is inmiddels voorzien van een glazen overkapping. Daardoor kan het voor allerlei manifestaties gebruikt worden.

Wilt u ervaren hoe het is om aan te bellen aan het loket van de 'Bedeelingskamer' in het voormalig Armenhuis, vraag dan eens of u mee mag met een stadsgids. Werp een blik in het voormalige weeshuis, dat nu het stadslogement 'Hid Hero Hiem' is: u kunt er overnachten, dineren en koffie drinken. Kijk ook rustig rond in de tuin van het St. Anthony Gasthuis (uit 1455). Het is genoemd naar Anthonius Abt, ook wel Anthonius de Kluizenaar genoemd, en in de volksmond beter bekend als Anthonius-met-het-varken: dezelfde die op 17 januari op de heiligenkalender staat. De huizen en appartementen worden nog steeds bewoond door ouderen. En wilt u nu eens héél iets anders, maak dan een excursie door de fabriek (en het proeflokaal) van Sonnema, de makers van het 'nasjonale slokje' van Friesland.

Sta tot slot nog eens stil voor het oude stadhuis. Voor al die details aan de voorgevel. Zoals ook de 'moorkop' bovenaan. Die verwijst naar een moor die tijdens de Spaanse bezetting probeerde te vluchten maar vast bleef zitten in een klein raampje. De graaf van Nassau zag het en hakte de man z'n hoofd af. Naderhand heeft het stadsbestuur het hoofd van de Spanjaard laten namaken en in de gevel gezet.

meer wandelingen en fietsen op trouw.nl/natuurtochten

Waarom Bolsward?
Omdat het een stadje is met een boeiend verleden en heden, gezellig en vermakelijk, leerzaam en interessant.

Route

De binnenstad is klein. Kies vooral uw eigen route. Verdwalen is niet mogelijk.

Openingstijden

Martinikerk: het hele jaar open ma t/m vr 13.30-16.00 uur, mei t/m aug ook 10.00-12.00 uur, juli en aug ook za 13.30-16.00 uur. Tel. 0515-572274.

Titus Brandsma Museum: www.titusbrandsmamuseum.nl

Open 1 april tot 15 november di t/m za 13.00-17.00 uur.

VVV, tevens Gysbert Japicxhuis (tel. 0515-573990), open ma 13.30-17.00 uur, di t/m vrij 9.00-12.30 uur en 13.30-17.00 uur, za 13.30-16.00 uur.

Distilleerderij Sonnema: www.sonnema.nl, tel. 0515-5772949

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden