Schaarste verandert kijk op problemen

Door geldzorgen ontbreekt denkruimte voor lange termijn

Van onze redactie wetenschap

Waarom gaan arme mensen soms zo onverstandig om met hun geld? Ze sparen minder, sluiten vaker onverantwoorde leningen af en kopen meer loten dan de rijken. Het ligt aan hun sociale omgeving of opleiding, zegt de een. Anderen zoeken de verklaring juist in de eigenschappen van het individu.

Amerikaanse psychologen opperen nu dat de armoede zelf het gedragvan arme mensen verklaart. Armoede, of meer in het algemeen schaarste, bepaalt iemands manier van denken. De kijk op problemen wordt er anders door.

Mensen met een ruime beurs staan niet lang stil bij basale uitgaven als de huur of de dagelijkse boodschappen, schrijven de psychologen in het vakblad Science. Maar als je krap bij kas zit, houden deze bestedingen je voortdurend bezig. En dat is niet alleen zo als het geld schaars is. Mensen die tegen een deadline aan werken en dus tijd tekort komen, hebben weinig oog voor hun planning na die klus.

Om deze hypothese te testen lieten de wetenschappers proefpersonen allerlei spelletjes doen, zoals Rad van Fortuin (een variant op 'galgje') of het computerspel Angry Birds. Telkens kreeg de ene helft een beperkt aantal kansen, terwijl de anderen zich daar geen zorgen over hoefden te maken. En telkens bleek dat de minder bedeelden in de problemen kwamen.

Zo waren ze na een paar potjes galgje vermoeider dan de 'rijken' waardoor ze bij een vervolgopdracht meer fouten maakten. Je zou misschien verwachten dat het andersom was, schrijven de psychologen. Wie veel te kiezen heeft, zou eerder uitgeput moeten zijn. Maar nee, juist bij weinig keuzes is veel aandacht vereist en moet het brein veel arbeid verrichten.

Tijdens een ander spelletje, een soort '5 tegen 5', kregen de deelnemers bij het beantwoorden van een vraag alvast de volgende vraag in beeld. De groep met maar weinig speeltijd profiteerde daar niet van. Niet omdat ze geen tijd hadden om vooruit te denken. Ze staken daar juist veel tijd in, maar dat bracht hen nou net in de problemen. Ongeveer zoals arme mensen zich in de schulden steken omdat ze te dure leningen zijn aangegaan.

Kortom, concluderen de psychologen: wie arm is, wordt zo in beslag genomen door acute geldzorgen dat er nauwelijks denkruimte over is voor de lange termijn. De psychologen erkennen onmiddellijk dat geen enkel experiment geheel kan verklaren hoe schaarste het gedrag precies beïnvloedt, maar ze adviseren beleidsmakers om ook hun conclusie in het achterhoofd te houden. Een goede tip gaat er bij sommige - arme - mensen gewoon niet in.

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden