Schaamteloze symboliek in dans uit alle windrichtingen

Dans

‘Origine’ van Sidi Larbi Cherkaoui/Toneelhuis. Nog in Groningen (8/4), Leuven en Gent. www.toneelhuis.be

Bij de Nederlandse première van Sidi Larbi Cherkaoui’s ’Origine’ waaide de wind niet uit het westen. Vier dansers moesten de vier windrichtingen en daarmee de grote culturele verhoudingen oost-west en noord-zuid representeren. De Amerikaanse danseres Daisy Philips raakte echter geblesseerd en zo ontstond de merkwaardige situatie dat ’west’ – in schril contrast met het werkelijke wereldtoneel – in de voorstelling ondervertegenwoordigd was.

Dat maakte de boodschap van de succesvolle Vlaams-Marokkaanse choreograaf Cherkaoui er niet minder duidelijk om: dwars door cultuur en godsdienst, plaats en tijd zijn alle mensen met elkaar verbonden. Dus smeedden de overgebleven drie dansers (uit IJsland, Zuid-Afrika en Japan) hun eigen humane amalgaam, ook al bleef een van de vier huiskamers op het toneel onbewoond.

Cherkaoui is een ongegeneerde optimist, ervan overtuigd dat er van theater een authentieke, zalvende werking uit kan gaan. Zijn doel is het vinden van een gemeenschappelijke grond, het slaan van de ultieme culturele brug door op zoek te gaan naar de oorsprong van culturen en religies. Dat klinkt te veelomvattend misschien, maar Cherkaoui heeft een vorm gevonden die ’werkt’. In losse scènes verwijst hij speels naar mythen, legenden en archetypes en transformeert deze bijna achteloos in beelden die ons ’moderne bestaan’ tekenen. Het palet bestrijkt het hele spectrum: dansant van breakdance tot Indiaas, muzikaal van pop tot religieus middeleeuws.

De symboliek is in ’Origine’ schaamtelozer dan ooit en Cherkaoui komt er goed mee weg. De Zuid-Afrikaanse danser speelt met een denkbeeldige bal die groeit en steeds zwaarder wordt, tot hij bezwijkt als Atlas onder zijn wereldbol. In een omgekeerd proces springt de Japanse danser als een verweesde aap in het bontje van de IJslandse danseres in het rond, of is hij juist veranderd in aapgod Hanuman?

Met koffers in de hand is het doel van de dansers nooit duidelijk, maar hun origine des te meer. Dat wreekt zich in een tijd waarin religieuze en politieke tegenstellingen toenemen, monddood door consumentisme – lijkt Cherkaoui ons te willen zeggen. We zien een ondervraging van de ’immigratiedienst’ eindigend in een nekschot, een geblinddoekte danser probeert zijn evenwicht te bewaren op een steeds kleinere landkaart, omringd door aanwassend vuilnis.

De wrange beelden zijn nooit van hoop gespeend, want Cherkaoui laat in alles ook liefde en solidariteit doorklinken. Sterk daarin is de muziek: een mix van liederen van Hildegard Von Bingen (12de eeuw), werk van de mystica Rabi’a van Basra (8ste eeuw) en Zweedse ballades, live gezongen door een Syrische en een Zweedse zangeres.

De vrouwelijke muzikale ’aanwezigheid’ verzacht en vertroost. En hoe bombastisch ook: als ’moeder aarde’ in Google Earth-satellietbeeld op de vier huiskamers wordt geprojecteerd en het Kyrie Eleison klinkt, is de brok in de keel evident.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden