Scènes uit een niet bestaande staat

Een plastic zak over het hoofd moet deze Palestijnse betoger in Bilin bescherming bieden tegen traangas.

De Palestijnen putten hoop uit de revoluties in de Arabische wereld. Met Gandhi en Mandela als voorbeelden, geven ze het gevecht om een eigen staat een nieuw gezicht. Het front is niet alleen op straat, ook in de diplomatie en zelfs op het voetbalveld.

1. Traangas in Bilin

Vanaf enige afstand ziet het er uit als een bizar ballet. Mensen bewegen zich groepsgewijs richting een hek, waar ze worden begroet met luide knallen en grijze rookwolken, en dan trekken ze zich nogal chaotisch terug. Als ze elkaar weer gevonden hebben, herhaalt alles zich: de golf richting het hek, de knallen, de rook, de chaos, de hergroepering.

Van dichtbij ziet het er uit als een slagveld. De knallen zijn afkomstig van militairen achter het hek, die traangas schieten op de demonstranten die steeds weer oprukken - en aangezien dit Israëlisch traangas is, hebben we het over een agressief en niet ongevaarlijk middel. De demonstranten - Palestijnen, bijgestaan door een enkele Israëlische vredesactivist - kennen de risico's: op 1 januari van dit jaar overleed de 36-jarige Jawaher Aboe Rahmeh in het ziekenhuis, nadat ze hier de vorige dag een grote hoeveelheid traangas had ingeademd. In 2009 was het haar broer, Bassem, die dodelijk getroffen werd: een traangashuls raakte hem in de borst.

Dit is Bilin, een dorp op de Westelijke Jordaanoever. Al zes jaar lang wordt hier elke vrijdagmiddag geprotesteerd tegen de Muur - op deze plek bestaande uit onneembaar hekwerk. Bewoners en demonstranten van elders lopen naar de gesloten poort in het hek en proberen naar de andere kant te komen, want daar liggen hun boomgaarden. Ze weten dat ze gestopt zullen worden, dat er traangas zal worden geschoten en dat het waterkanon klaarstaat, maar toch lopen ze naar de poort. "Omdat het ons recht is", zegt Ratib Aboe Rahmeh (dit is een klein dorp, iedereen is familie), een van de organisatoren.

Het is theater - geen ballet -, maar wel van de meest serieuze soort. En het heeft effect. Met de wekelijkse mars naar de Muur, en met gerechtelijke procedures, zijn de bewoners van Bilin erin geslaagd de route van de afscheiding te verleggen: terug in westelijke richting, naar de Groene Lijn, de grens van 1967. "Daarmee hebben we duizend doenam grond gered," zegt Rahmeh, de oppervlaktemaat hanterend uit de Ottomaanse periode; een doenam is duizend vierkante meter.

Wat zich hier afspeelt, kon weleens het nieuwe gezicht van de Palestijnse strijd worden. Dat is wat Rahmeh voor ogen staat, en wat overal op de Westoever te beluisteren valt: geen aanslagen, maar marsen. Geweldloos verzet. Of de militantere broeders in Gaza in staat zijn zich te beheersen en dezelfde strategie te volgen, zal moeten blijken, maar Rahmeh heeft goede hoop: "Hamas steunt ons, Hamas-aanhangers doen mee aan onze protesten."

De duizend geredde donoem zijn volgens Rahmeh slechts een begin. "Wat in Bilin is begonnen, is een voorbeeld geworden voor alle revoluties in de Arabische wereld. En die revoluties inspireren ons ook weer. We zullen groeien, en we stoppen niet voordat we ons doel bereikt hebben: een eigen Palestijnse staat."

2. Gandhi als voorbeeld

De impuls om stenen gooien is niet verdwenen - het gebeurt in Bilin, het gebeurt op andere plekken -, maar de Palestijnse jongeren die zich sinds dit voorjaar laten gelden, kiezen voor andere strijdmiddelen en noemen Nelson Mandela, Martin Luther King en Mahatma Gandhi als voorbeeld. Bij gebrek aan organisatie worden ze aangeduid als de '15-maart-jongeren', naar de dag waarop ze in Ramallah begonnen aan de bezetting van het centrale plein om verzoening tussen Fatah en Hamas af te dwingen - en daarmee democratisering. Want met de recente verzoening tussen beide Palestijnse partijen zijn ook nieuwe verkiezingen afgesproken.

Hun rol is groot en dat levert hen de warme belangstelling op van de Palestijnse veiligheidsdiensten, reden waarom ze kiezen voor een verscholen locatie in de heuvels buiten Ramallah om zich voor te bereiden op volgende acties. Dat doen ze met rollenspelen waar ze zelf erg lacherig van worden: de ene helft speelt voor Israëlische soldaat, de andere helft voor Palestijnse demonstrant. Ervaren actievoerders uit andere Palestijnse steden trainen hen in de techniek van het geweldloze verzet: houd elkaar vast, vorm een vaste menselijke keten, ga op de grond zitten, laat je niet provoceren.

"Wij willen een derde intifadah ontketenen, maar dan wel zonder geweld," zegt Sari. "Elke fase in de Palestijnse strijd heeft zijn eigen strategie - dit is de onze. Waar het ons om gaat is vrijheid, waardigheid en gelijkheid. Een eigen staat is daar alleen maar een onderdeel van." Sari heeft management gestudeerd aan de Bir Zeit-universeit, nabij Ramallah, en doet nu internationale betrekkingen. "Omdat het belangrijk is te weten hoe de wereld denkt en functioneert."

Zijn vriend Fadi, student constitutioneel recht: "Voor mij is geweldloosheid een moreel uitgangspunt, maar het is ook veel slimmer. Ik heb het nagegaan: de geschiedenis leert dat gewelddadig verzet niet half zo succesvol is. We zien het nu in de Arabische wereld, we hebben het gezien in Chili en daarvoor in Oost-Europa. Met geweld kunnen wij Israël nooit verslaan, maar we hebben onze menselijke waarden; die moeten we inzetten om de andere partij te ontmaskeren. Zo bracht Gandhi het Britse Rijk op de knieën: door te laten zien wat de superieure koloniale moraal in werkelijkheid betekende."

3. Diner met al-Masri

Wie niet beter zou weten, zou zweren dat het de Palestijnse president was die zijn entree maakt in de grote zaal van het Salim Efendi-centrum in Nabloes. Voorafgegaan door veiligheidsagenten, en omgeven door een stuk of tien vertrouwelingen, gaat de 77-jarige Moenib al-Masri - lang, slank, strak in het pak - de genodigden tegemoet. Een half uur lang schudt hij handen en legt hij armen om schouders, dan gaat het hele gezelschap aan de maaltijd - zo'n zevenhonderd personen, de elite van de Palestijnse samenleving, inclusief een delegatie van Hamas. Al-Masri betaalt. Men zegt dat zijn persoonlijke vermogen een derde beslaat van de nationale Palestijnse economie. Miljardair geworden in de olie-business in de VS, liet al-Masri bij terugkeer naar Nabloes een paleis bouwen in de heuvels boven de stad; een kopie van La Rotondo in Vicenza, een 16e-eeuws meesterwerk van Antonio Palladio, maar met een verdieping extra: "Ik heb een grote familie."

Deze man van de wereld, die tot driemaal toe weigerde premier te worden, viert nu de verzoening tussen Fatah en Hamas, waaraan hij zelf driftig heeft bijgedragen. Niet behorend tot één van beide partijen, kon al-Masri optreden als onpartijdige bemiddelaar. Vertrouwelijke gesprekken in Ramallah, Gaza-Stad en Caïro leidden tot een akkoord - en dat moest ook, zegt al-Masri in zijn openingsspeech, want de voortgaande verdeeldheid tussen de Westoever en Gaza zou een tweede Nakba betekenen voor de Palestijnen, een catastrofe dus van dezelfde grootte als die van 1948, toen de staat Israël ontstond en honderdduizenden Palestijnen hun huis en land verloren. Al-Masri dankt de jeugdbeweging en roept de jongeren op door te gaan: "We hebben positieve verandering nodig."

Als de kenefah rondgaat, het lokale dessert van gesmolten kaas in zoete verpakking, begint het grote dringen van iedereen die een woord met al-Masri wil wisselen, met inbegrip van de Nederlandse verslaggever, die door al-Masri wordt verwelkomd als gewaardeerde vertegenwoordiger van 'de Duitse pers'. Gevraagd naar de betekenis van de jongerenbeweging, wijst ook al-Masri naar de Arabische revoluties: "We moeten naar hen luisteren, zoals in alle Arabische landen naar de nieuwe generatie moet worden geluisterd. Hun strategie van geweldloosheid is inderdaad de weg die we moeten gaan. Er heeft genoeg bloed gevloeid."

Vindt Hamas dat ook? "Hamas is veranderd. Wees niet langer bang voor Hamas. Khaled Mesjaal (de Hamasleider in Syrische ballingschap, red.) stemt in met de vorming van een regering van nationale eenheid, die zoekt naar vrede op basis van de grenzen van 1967 en die alle vorige akkoorden met Israël honoreert. De VS en de EU moeten met Hamas gaan praten - ze maken nu eenmaal deel uit van de Palestijnse samenleving."

En Israël? "Israël moet de bezetting stoppen, zodat er vrede komt, en ik nog voor mijn dood de komst van een Palestijnse staat mag meemaken. Wij hebben een staat nodig, al is het dan op slechts 22 procent van ons oorspronkelijke grondgebied."

4. Bezoek van Blatter

Internationale erkenning door de Verenigde Naties ontbreekt nog - de Palestijnen hopen die in september te bereiken via een stemming in de Algemene Vergadering van de VN - maar voor de wereldvoetbalbond Fifa is Palestina gewoon een staat. Als Fifa-voorzitter Joseph Blatter op bezoek komt, dan krijgt hij ook een ontvangst als betrof het een staatsbezoek: lunch met president Mahmoed Abbas, onthulling van een plaquette voor de Palestijnse voetbalbond met premier Salem Fajad, persconferentie in het pas geopende Mövenpickhotel. "Ik ben er trots op vandaag in Ramallah te zijn," verklaart een glimmende Blatter. "Voetbal kent geen grenzen. Voetbal is hoop. Niets brengt zoveel verschillende mensen uit zoveel verschillende culturen samen als een wereldkampioenschap voetbal. Het Palestijnse voetbal bloeit en Palestina is een speciale zaak voor ons. Wij hebben geen macht, maar we kunnen u wel helpen, ook in onze contacten met de Israëlische autoriteiten."

Enkele kilometers verwijderd van het marmer en het kristal van het Mövenpick woedt intussen een hevige confrontatie tussen het Israëlische leger en Palestijnse demonstranten: het is de dag van de Nakba en in het zuiden van Ramallah, gaan honderden jonge Palestijnen op weg naar het checkpoint Kalandia, dat toegang biedt tot Jeruzalem. Maar nog voor ze het checkpoint kunnen bereiken, stuiten ze op Israëlische soldaten die de lange straat naar Kalandia onder controle hebben gebracht, onder meer door aan weerskanten posities in te nemen op de daken. 15-maart-activisten, onder wie Sari en Fadi, proberen de demonstranten in toom te houden, maar er zijn toch jongens - vooral uit het vluchtelingenkamp Kalandia, net naast het checkpoint - die de katapult hanteren. De Israëliërs beantwoorden de stenen met traangas en rubber kogels, en dat gaat de hele dag door. Medische teams van de Palestijnen delen in alcohol gedrenkte gaasjes uit, maar ook als je die stevig tegen je neus houdt, wordt je nog uiterst beroerd van het traangas. Interessant: de gaasjes ('Sion biotext') zijn afkomstig uit Israël.

Misschien komt het door de demonstraties, maar het Nakba-toernooi in het Al-Ram voetbalstadion wordt ronduit slecht bezocht. De tribunes zijn nog niet half gevuld als Joseph Blatter vanaf zijn erezetel luistert hoe het Palestijnse volkslied ten gehore wordt gebracht. Clubs uit negen landen spelen tegen elkaar, onder het officiële motto 'From Nakba to Statehood'. De eerste wedstrijd is tussen Al-Amari uit Palestina en Sporting Rassing uit Senegal. Uitslag: 0-1.

5. 'We zijn gereed voor vrede'

Dr. Ajman Daragmi, scheikundige, is namens Hamas lid van het Palestijnse parlement, maar hij houdt kantoor in het Mekka-gebouw in Ramallah; het parlement is gesloten sinds het in 2007 kwam tot een bloedige botsing tussen Fatah en Hamas, wat weer volgde op de overwinning van Hamas bij de verkiezingen van 2006: 76 van de 132 zetels. Tientallen parlementariërs van Hamas kwamen als leden van een 'terroristische organisatie' in de Israëlische gevangenis terecht in plaats van in de volksvertegenwoording. Dat gold ook voor Daragmi, hij zat vast van maart 2009 tot november 2010. Zijn boodschap nu: "Wij zijn gereed voor vrede."

Daragmi bezweert dat dit niet betekent dat Hamas is veranderd. Hamas-leider Sjeik Jassin, in 2004 door Israël gedood, stemde al in met vrede op grond van de grenzen van 1967, zegt Daragmi. Een erkenning van Israël is dat niet, maar dat hoeft volgens Daragmi ook niet: "Wij vragen Israël ook niet om erkenning van de Palestijnse staat. Het enige wat wij vragen is vreedzaam naast elkaar te mogen leven."

Zolang de bezetting van de Westoever en de blokkade van Gaza voortduren, zullen de Palestijnen zich blijven verzetten, zegt Daragmi, waarbij hij in het midden laat welke vorm dat verzet moet hebben. Alle Palestijnse facties zullen daarover de komende weken overleg voeren en Hamas heeft toegezegd zich neer te zullen leggen bij wat de consensus zal blijken te zijn. Maar het liefst ziet hij zinnige onderhandelingen met Israël ontstaan, aldus Daragmi. "Hamasleider Mesjaal heeft ook gezegd niet tegen gesprekken te zijn, als ze maar een goed resultaat opleveren. Dat is onze droom."

En de vernietiging van Israël dan, waar het Hamas-Handvest nog altijd van spreekt? Het streven naar de 'bevrijding' van heel Palestina voor de Palestijnen?

"Vergelijk het met de positie van de indianen in de VS. Voor hen is héél Amerika hun land en dat zullen ze nooit opgeven. Tegelijkertijd erkennen ze de situatie zoals die is. Zo zouden wij, als we een eigen staat hadden, kunnen leven met de wetenschap dat zich op de rest van het Palestijnse land een andere staat bevindt."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden