Saudi-Arabië moderniseert: muziek mag weer

Mohammed Abdo, tijdens zijn concert in Jeddah. Beeld AFP
Mohammed Abdo, tijdens zijn concert in Jeddah.Beeld AFP

Ruim dertig jaar was het er nagenoeg stil. Muziek, dat leidde enkel tot ledigheid en bandeloosheid, zo vonden de machthebbers in Saudi-Arabië. Nu klinken er in de publieke ruimten weer poëtische tonen en vinden er zelfs concerten plaats. Een teken dat het regime de teugels voorzichtig laat vieren.

Toen Mohammed Abdo op 30 januari zijn luit greep en in de Saudische stad Jeddah het podium beklom, jaagde hij ongetwijfeld menig geestelijke op de kast. Een optreden voor een publiek van 8000 man, met begeleiding van een zestigkoppig Egyptisch orkest, zo veel muzikaal spektakel maakte Saudi-Arabië de afgelopen decennia maar zelden mee.

De Arabische superster Abdo mocht dan in Saudi-Arabië geboren zijn, hij trad er de afgelopen decennia nauwelijks op. Zijn entertainment gold als ondenkbaar, want het ultraconservatieve regime tolereert geen muziek in de openbare ruimte. Nog gewaagder was zijn begeleiding. Als er in Saudi-Arabië al openlijk gemusiceerd wordt, dan bij voorkeur a capella.

Toch hoeft Abdo niet te vrezen dat hij in gebrandmerkt wordt als subversief. Of achter de tralies belandt. Want: openbare muziek mág weer in het koninkrijk. Mits het publiek vrouwloos blijft en de regering akkoord is. Twee dagen voor zijn optreden vond in de hoofdstad Riyad al een jazzconcert plaats. Een historische avond; de stad kende 25 jaar lang niet zulk vertier.

Minder olie, meer modernisering

Abdo’s concert en de jazz-avond zijn onderdeel van een pakket hervormingsmaatregelen, bedoeld om het koninkrijk toekomstbestendig te maken. Zo moet de economie veel minder afhankelijk worden van olie. De opbrengsten daarvan staan al onder druk, en de wereldwijde omslag naar duurzame energie zal die trend de komende jaren alleen maar versterken.

Ook maatschappelijk moet het roer om. Maar liefst een derde van de Saudi’s is onder de dertig. De knapste koppen hebben bovendien in het buitenland gestudeerd en zijn eraan gewend geraakt dat er in het weekend vertier is. Gaan de Saoedi’s niet mee met hun tijd, dan dreigt een brain drain. En dus is er nu een heuse Algemene Entertainment Autoriteit, een overheidsinstituut.

Meer concerten

Komende maanden en jaren mogen Saudi’s veel meer concerten verwachten, zegt chef Amr al-Madani tegen persbureau Reuters. Op de agenda staan al zo’n 80 evenementen. Hij wil inzetten op ‘ervaringen die Saudische gezinnen samen kunnen beleven’ en hoopt dat het gemiddelde Saudische gezin in 2030 zes procent van zijn jaarlijkse uitgaven besteedt aan entertainment.

Daarmee verlegt hij voorzichtig de koers die het regime vanaf 1979 ging varen. Zwaarbewapende islamitische activisten bezetten toen twee weken lang de Grote Moskee in Mekka en gaven een duidelijk signaal aan de regering in Riyaad: ’s lands conservatieve krachten zijn sterker dan u denkt. Om die krachten tegemoet te komen, gaf Riyaad conservatisme meer ruimte. Geestelijken brachten filmpjes in omloop waarin ze muziekinstrumenten aan gort sloegen, agenten van de zedenpolitie begonnen jongeren te berispen die muziek draaiden in de auto.

Nieuwe openheid

“Een echte muziekcultuur heeft het land nooit gehad”, zegt islamoloog Maurits Berger de Universiteit Leiden. “De Saudische cultuur draait om poëzie. Artiesten dragen klassieke gedichten voor. Gedichten over liefde, over het leven. De schoonheid van de taal, van het metrum staat centraal. Soms worden ze alleen begeleid door een luit, vaak doen ze het helemaal zonder instrumentale begeleiding. Het hoofd staat centraal, niet de emotie. Als je ervan gaat deinen en dansen, zit je in de gevarenzone. Mohammed Abdo komt uit die traditie voort, maar hij kan nu dus wel optreden met een orkest.” Heel bijzonder, vindt Berger. “Daaruit spreekt inderdaad een nieuwe openheid.”

(Tekst loopt door onder de foto)

Mohammed Abdo's optreden in Jeddah. Beeld AFP
Mohammed Abdo's optreden in Jeddah.Beeld AFP

Helemaal zonder slag of stoot verloopt die modernisering uiteraard niet. Zo werd een eerder optreden van Abdo, in september, plotseling afgezegd. Een teken dat de geestelijkheid, die de macht moeten delen met het koningshuis, zich blijft verzetten? Zeker is dat de grootmoefti van het land, Abdul-Aziz ibn Abdullah Al Shaykh, niets van muziek wil weten. Die waarschuwde laatst nog dat er ‘niets goeds’ van komt.

Intussen blijft achter de voordeuren van de Saudi’s gewoon muziek klinken. Want het regime mag het het publieke domein dan gereguleerd hebben, satellietschotels ontvangen zenders van uit de hele wereld. Mohammed Abdo, maar ook Arab Idol.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden