reportage

Satire in Zimbabwe: 'Mugabe was de ultieme droom voor elke satiricus'

Zimbabwanen stonden gisteren in de rij om hun stem uit te brengen in Mbare, een voorstad van Harare. Beeld AFP

Sinds de afzetting van Mugabe lijkt het land vrijer. Satiricus Samm Farai Monro doet er zijn voordeel mee.

"Hé, Comrade Fatso, te gek dat jij hier bent!" De Zimbabwaanse verkiezingswaarnemer begroet Samm Farai Monro (37) al even enthousiast als veel kiezers bij stembureau Borrowdale in Harare. Zimbabwe hield gisteren presidents- en parlementsverkiezingen. Monro is de laatste jaren uitgegroeid tot een bekendheid in de steden van zijn land.

'Comrade Fatso' is het alias van Monro in zijn populaire satirische shows 'The Week' en 'Zambezi News' - kruisingen tussen 'Koefnoen' en 'Zondag met Lubach'. Hij oogt ontspannen op verkiezingsdag: petje op, korte broek, shirt van het Zimbabwaanse cricketteam.

Samm Farai Monro: 'Mnangagwa creëert een façade van democratie.' Beeld Niels Posthumus

Hij is in Borrowdale om inspiratie op te doen voor zijn shows én omdat hij betrokken is bij pro-democratie-actiegroep Citizens Manifesto. Elke week nemen hij en een paar collega-komieken de politieke situatie in Zimbabwe op de hak. Met het relatief nieuwe The Week bereikten ze vorig jaar 400.000 landgenoten, vooral stadse jongeren. Zambezi News, waarmee Monro al in 2011 begon, wordt via de satelliettelevisie in heel zuidelijk Afrika uitgezonden. Dat bereikt zo zelfs ruim twee miljoen huishoudens.

Staatstelevisie in de zeik nemen

"We begonnen met Zambezi News omdat we zin hadden de Zimbabwaanse staatstelevisie in de zeik te nemen", lacht Monro. "Die zendt een voortdurende stroom propaganda uit - ook deze verkiezingen weer. Dus creëerden wij ook een show met drie volstrekt belachelijke nieuwslezers en onzinnige items. Het was in de tijd voordat sociale media groot werden in Zimbabwe, dus we hebben de sketches op 10.000 dvd's gezet en verspreidden die door heel het land." In 2014 schakelde Zambezi News over naar sociale media.

Uiteraard was de satire niet zonder risico. Het regime van ex-president Robert Mugabe was in 2011 al jaren berucht om zijn gewelddadige onderdrukking. "Maar ik uitte mijn activisme al in poëzie en als hiphopartiest", vertelt Monro. Samen met zijn goede vriend Tongai Makawa zette hij het bedrijf Magamba Network op.

"Daarmee zochten we ook naar andere vormen van urban culture, om daarmee nog meer jongeren te bereiken. We wilden hen stimuleren actie te ondernemen tegen de onvrije situatie in hun land. Satire bleek een succesvolle vorm."

Een van de sketches van Zambezi News

Een reactie van Mugabe's regering kon niet uitblijven. Eind vorig jaar werd de producent van The Week en Zambezi News gearresteerd. Ze zou hebben geprobeerd de regering te ondermijnen. De politie viel de kantoren van Magamba Network binnen en namen alle laptops in beslag. "De rest van ons zocht zijn heil in geheime safehouses", vertelt Monro. "Maar daar werden we de volgende dag opeens wakker met een legerleider op tv. Het was de dag van de coup. Mugabe werd afgezet. We grapten: ze verdachten ons ervan de regering omver te willen werpen, maar het leger was ons gewoon voor."

Een droom voor elke satiricus

Hun zaak werd dit jaar geseponeerd. Monro lachend: "De coup heeft ons gered."
Daarna was het even schakelen. De 94-jarige Mugabe was met zijn maniertjes en typische spraakritme een droom voor elke satiricus. "Zijn opvolger Emmerson Mnangagwa is juist dodelijk saai. Maar dat is slechts een van de vele redenen waarom ik hoop dat we die man bij deze verkiezingen wegstemmen."

Want Zimbabwe is volgens Monro weliswaar vrijer geworden onder Mnangagwa, maar die is dan ook bezig met een internationaal charmeoffensief. "Hij creëert een façade van democratie en openheid", sneert Monro. "Wat hij nu zegt, biedt geen enkele garantie voor na de verkiezingen."

Dus neemt Monro maandag met zijn telefoon ook snel nog even een oproep op, gericht aan zijn online volgers. Hij vraagt ze de verkiezingsuitslagen in hun wijken in de gaten te houden en foto's van gepubliceerde uitslagen naar Citizens Manifesto te sturen. Op die manier kan de regering bij het optellen moeilijker frauderen.

Als het filmpje online staat, verschijnt er plots een grijns op zijn gezicht. Hij laat een berichtje zien waarin staat dat in de wijk Glenview een stembureau 'vermist' is. "Niemand kan het vinden, het lijkt gewoon niet te bestaan", grinnikt hij. "Kijk, daar gaan we de komende week dus proberen een sketch omheen te bouwen."

Lees ook: 

In Zimbabwe waart de geest van Mugabe nog rond

Toen president Mugabe in november werd afgezet, kende de euforie in Zimbabwe geen grenzen. Maar in aanloop naar de verkiezingen van maandag slaat de vertwijfeling weer toe. Opnieuw is er vrees voor geweld.

In Zimbabwe worden verkiezingen niet in de steden, maar op het platteland gewonnen

De kans is groot dat geen van de presidentskandidaten in Zimbabwe een meerderheid haalt. Een eventuele tweede ronde boezemt velen angst in.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden