Satan als vrijheidsstrijder

'Paradise Lost', het epos van John Milton over de zondeval, is nu uitgegeven in stripvorm. In een onherbergzame, duistere wereld lijkt het goede soms niet veel beter dan het kwaad.

Ze zijn allemaal verstript: 'Oorlog en vrede' van Tolstoj, 'Woutertje Pieterse' van Multatuli, 'The New York Trilogy' van Auster. Soms wat serieuzer, soms een tikje lachwekkend. In die laatste categorie valt Classics Illustrated, een reeks die van 1941 tot 1971 verscheen en waarin Hamlet, de Ilias en tientallen andere evergreens behapbaar werden gemaakt voor een publiek dat niet van zins was om honderden pagina's tekst te doorploegen. Plaatjes doen 't ook.

Aan het genre is nu een zwaargewicht toegevoegd: 'Het paradijs verloren. Van John Milton', getekend door Pablo Auladell uit Valencia. Milton was een protestantse dichter die al blind was toen hij de 10.000 rijmloze versregels liet opschrijven waarin de val van Satan en zijn engelen wordt beschreven. Satan blijkt niet opgewassen tegen de macht van God en aartsengel Michaël, en wreekt zich door Adam en Eva van de Boom der Kennis te laten eten, waardoor zij uit het Paradijs worden verdreven. De mens, dat prachtige project van God, is nu geperverteerd en een prooi van Satan; alleen Gods zoon zal nog iets voor de mens kunnen betekenen, door zichzelf te offeren.

Wie hier de winnaar is, hangt van je perspectief af. Een orthodox gelovige zal met een ander antwoord komen dan iemand die de Bijbel beschouwt als cultureel erfgoed, maar in de versie van Auladell lijkt het erop dat Satan wint: op punten, niet met een knock-out. De Spaanse tekenaar houdt zich verre van duivelse attributen als bokkenpoten, een gevorkte staart en hoorntjes op het hoofd, wat het veel makkelijker maakt om je met de afvallige te identificeren.

Als je zijn Satan goed bestudeert - die haakneus, het zuinige mondje, de hoed met lauweren - wordt duidelijk dat Auladell hem heeft geportretteerd naar de gravures die Gustave Doré van Dante maakte, bij een geïllustreerde uitgave van diens 'Divina Commedia'. Ook heeft Doré de verzen van Milton verluchtigd, in 2003 is hiervan zelfs nog een Nederlandse editie verschenen. Dus Auladell combineert Dante met Satan, waarmee hij tegenover God een geduchte, welbespraakte tegenstander plaatst.

Er zijn religies, zoals we onderhand weten, die niet toestaan dat je de Allerhoogste afbeeldt: Jahweh en Allah blijven onzichtbaar en ook op het portretteren van profeten rust soms een taboe. In de christelijke traditie belichaamt Jezus meestal het goddelijke, plaatsvervangend zeg maar, en als God dan toch in beeld moet komen is het meestal als oudere man met witte baard en dito gewaad. Auladell doet iets anders: zijn hemelse vader is een zwaarlijvige figuur met speknek en een blond matje, die contrasteert met de lange, pezige en donkere Satan. Die polarisatie uit zich ook in hun twistgesprekken, waarin alles draait om gezag versus vrijheid. 'Liever regeren in de hel dan gehoorzamen in de hemel', luidt Miltons bekende tekst, die bij Auladell sterk wordt benadrukt. Zijn Satan is een vrijheidsstrijder - en dus een modern karakter - die liever in onvruchtbare gebergten woont dan dat hij buigt voor dwang.

Als slang duikt hij op in de Hof van Eden om Eva van de appel te laten proeven. 'Het goede dat men niet kent, bezit men niet', zegt hij sluw. 'En wie het kwade kent, kan het gemakkelijker mijden.' We weten hoe het verder gaat.

Het vijandige, donkere landschap waartoe de mensen zijn veroordeeld, lijkt sprekend op dat van Satan, en Auladell tovert nog iets navrants uit zijn hoge hoed, want de Engel der Wrake, met zijn ijzige blauwe ogen, is minstens zo verschrikkelijk als de verpersoonlijking van het Kwaad.

Het goede is zo goed nog niet, lijkt de anti-autoritaire Auladell te willen zeggen.

De stijl waarin hij het verloren paradijs heeft getekend doet niet alleen aan Doré denken, maar ook aan Caspar David Friedrich en aan John Turner, want Auladell haalt alles uit de kast voor een summum aan onherbergzaamheid. Hij veegt houtskool en pastel over het papier om luchten en landschappen te creëren die zwanger zijn van onheil.

Door zijn voorbeelden te kiezen uit de negentiende-eeuwse schilderkunst, voorkomt hij bovendien dat zijn 'Paradise lost' te stripachtig wordt. Toch doet hij soms een kleine concessie aan het strip-idioom door in de strijd der engelen spaarzame onomatopeeën te gebruiken als CHOKT!, SPLASH! of CRACKBOM!

De allermooiste klanknabootsing klinkt echter op bladzijde 281, waar Eva de appel uit de Boom der Kennis plukt: CHAC! Zo klonk dus de zondeval.

'Het paradijs verloren. Van John Milton', Pablo Auladell, uitgeverij Sherpa

God (links), met speknek en matje, en Satan, lang, pezig en donker, getekend door Pablo Auladell in 'Het paradijs verloren'.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden