Saskia werd misbruikt door een priester, en hij werkt nog steeds in het klooster

Misbruikslachtoffer Saskia. Ze wil onherkenbaar blijven. Beeld Reyer Boxem

Saskia werd misbruikt door een priester in een klooster. Die zaak is afgehandeld met een schadevergoeding en excuses. Maar ze maakt zich zorgen: de dader werkt nog in het klooster, en de kloosterleiding begrijpt haar niet.

Ze kwam in het klooster voor rust. In die tijd, Saskia was 21 jaar, en net op kamers gegaan in Rotterdam, ging het niet zo goed met haar. “Ik liep vast in mijn opleiding en ik vond alleen wonen heel moeilijk. Er kwam bij dat ik al niet zulke geweldige romantische en seksuele ervaringen had. Iemand raadde me aan om een tijdje naar het klooster te gaan, dat leek me wel een goed idee.”

Aangekomen in het Brabantse Heeswijk-Dinther, bij de Abdij van Berne, kalmeerden de stille gangen haar meteen en trof ze een ‘heel aardige’ priester. “Ik kwam daar met m’n verdriet, en hij begeleidde me naar mijn kamer. Het enige wat ik nog weet, is dat ik wakker werd, en hij op de rand van het bed zat. Hij had een slaapmiddel in mijn thee gedaan, zei hij.”

Alarmbellen

Met een niet-begrijpende blik vraagt Saskia, nu 56 jaar, zich af waarom er toen, bij die kop thee, niet meteen alarmbellen af zijn gegaan. “Ik was beschermd opgevoed, en: het was toch een priester? Dus het zou wel goed zitten, dacht ik. Ik bleef af en toe naar het klooster komen, als dingen me te veel waren geworden.”

Tot dan toe vertelt ze haar verhaal beheerst en vloeiend, in een vergaderlocatie ergens in Groningen. Het vervolg is lastiger. “Nog dat jaar begon hij met grensoverschrijdende handelingen”, vertelt Saskia. “Ik kies dat woord, omdat ik niet kan praten over wat er precies is gebeurd. Ik vond het heel vies, kan ik je wel zeggen.”

In de uitspraak die de klachtencommissie seksueel misbruik van de rooms-katholieke kerk deed, in 2013, staat precies beschreven waaruit het seksueel misbruik bestond. Het hield een paar jaar aan. “Ik had niet de indruk dat ik kon weigeren. Dit is lastig uit te leggen, weet ik, want mensen geloven het soms niet. Maar ik zat zó vast in de situatie. Hij líet het me doen, iets wat ik helemaal niet wilde. Het is vergelijkbaar met groepsdruk, waardoor je iets tegen je zin doet, omdat je iets nodig hebt van de groep. De rust die ik in het klooster vond, daar had ik heel erg behoefte aan. En die kreeg ik daar aanvankelijk ook wel. Maar er hing, zo bleek, een duur prijskaartje aan.”

Beeld Reyer Boxem

Pas toen Saskia iets ouder was, verkering kreeg en een nieuw, fijn huis, lukte het haar om de priester van zich af te houden. Haar leven ging door. Ze trouwde, ging werken, kreeg kinderen. Maar het ging nog niet goed, zegt ze. “Ik heb mezelf wel twintig jaar schuldig gevoeld over wat ik had gedaan. Ik kon niet de moeder en de echtgenote zijn die ik wilde zijn. Mijn man had toch een kat in de zak gekocht, dacht ik, met iemand die zo’n verleden met zich meedraagt.”

“Alles wat verkeerd ging in mijn leven – en dat was nogal wat – zag ik als straf van God voor wat ik had gedaan. Relaties die kapot liepen bijvoorbeeld. Eind jaren tachtig ging ik een theologieopleiding volgen, waar seksueel misbruik aan de orde kwam, en ik leerde dat hij dit als geestelijke, als autoriteit, nooit had mogen doen. Toen dacht ik ineens: verdomme, híj is de schuldige.”

Tien jaar geleden kreeg Saskia een zware depressie en suïcidale neigingen en ging ze in therapie. “Daar begon ik voor het eerst te vertellen over wat ik heb meegemaakt. Ik kwam erachter dat de gedachte dat de schuld bij mij lag me lang geïsoleerd had. Dat is ook wat er gebeurt als mensen het bagatelliseren. Dat maakt dat ik echt alleen sta.”

Tweeduizend euro

Er was al een klacht van een man wegens seksueel misbruik – dat zich afspeelde tussen eind jaren tachtig en eind jaren negentig – tegen dezelfde geestelijke gegrond verklaard, zo bleek. “De gelijkenissen van die zaak met de mijne zijn stuitend”, zegt Saskia. “Net als bij mij begon het met grooming. Hij vertelde van alles over zichzelf en vroeg je dat geheim te houden. Dat begon met heel kleine dingen. Bijvoorbeeld zijn muzieksmaak. ‘De ouderen begrijpen dat hier niet allemaal’, zei hij dan. Hij schiep een vertrouwelijke sfeer, en hij werkte ook op je schuldgevoel: je mag hier immers altijd komen?”

Met de uitspraak van de commissie over haar klacht, die ook gegrond werd verklaard, viel er een last van haar schouders af. Ze slaat met de vlakke hand op tafel. “Mijn schuld is weg. Maar dan ook he-le-maal. De geestelijke heeft het gewoon gezegd, tegenover de commissie: ‘Ík heb dat gedaan’.”

De priester heeft op de zitting excuses aangeboden. Zakelijk gezien is de kwestie afgehandeld met de schadevergoeding die Saskia kreeg, tweeduizend euro. Maar haar zorgen zijn nog niet voorbij. De priester is namelijk nog actief in de Abdij van Berne, gaat om met gasten in het klooster, ook met jonge mensen. “Dat zit mij dwars”, zegt Saskia. “Ik vind dat hij in elk geval niet meer in contact zou moeten komen met mensen. Hij is gevaarlijk in het een-op-een-contact. Anders had hij dit bij mij toch niet gedaan? Wie zegt dat de leiding niet weer wordt voorgelogen? Hij heeft toch alles recht onder hun neus gedaan?”

De priester zelf kan vanwege persoonlijke omstandigheden niet reageren, zegt de abt van de Abdij van Berne, Denis Hendrickx. De abt deelt de zorgen van Saskia niet. Er zijn maatregelen getroffen, zegt hij: de priester is een periode geschorst geweest, kerkleden zijn ingelicht over het misbruik. Of het wijs is de geestelijke in contact te brengen met mensen? “Hij heeft zijn straf gehad”, zegt Hendrickx. “Dit betekent niet dat we ons niet meer bewust zijn van het verleden. We blijven alert.”

‘Niet passend’

In een mailwisseling over deze kwestie tussen haar en de abt gebeurde iets ‘heel raars’, zegt Saskia. “Hij had het over het misbruik en zei dat de commissie had vastgesteld dat het ging om een ‘vriendschap’ tussen de priester en mij waarin ‘niet passende’ zaken waren gebeurd. Maar dat was niet wat de commissie vaststelde, dat waren de woorden van de geestelijke, die hij gebruikte in zijn verweer.”

“Dat zinnetje is ongelooflijk schrijnend”, zegt Saskia. “Want door te doen alsof er een vriendschap was, komt de schuld toch weer bij mij te liggen. En het bagatelliseert het misbruik. De woorden ‘niet passend’ – dat is alsof er een keer een scheve schaats is gereden door deze priester. Nee, hij heeft me herhaaldelijk misbruikt. En niet alleen mij, ook een ander.”

Zo waren er meer dingen die Saskia het gevoel geven dat het klooster weinig besef heeft van wat de priester aanrichtte. “Ze vierden zijn priesterjubileum, lieten hem interviews geven en publieke optredens doen. Kennelijk hebben ze helemaal niet het gevoel dat het misbruik zijn status als geestelijke zou kunnen aantasten.”

Op Saskia’s verzoek probeert het klooster de priester nu uit de media te houden. Abt Hendrickx laat weten dat hij met de genoemde zin over de ‘relatie’ niet bedoelde het misbruik te vergoelijken. “Intussen”, zucht Saskia, “kan degene die mij misbruikt heeft dus nog gewoon werken met jonge mensen.”

Vergeven

De priester die Saskia heeft misbruikt is niet veroordeeld in het reguliere rechtssysteem: daar zou de zaak verjaard zijn geweest. Toen de omvang van de misbruikschandalen in de kerk aan het licht kwam, besloot de kerk een commissie in te stellen, waarbij geen verjaringstermijn geldt. Zo kon Saskia toch ergens terecht en kreeg ze een schadevergoeding en excuses. Maar dit systeem heeft ook zijn nadelen, vindt ze. “De kerk is nu eigenlijk zijn eigen rechtssysteem aan het voeren over criminaliteit. Maar seksueel misbruik kun je niet intern even oplossen. Zij meten zichzelf deskundigheid aan op dit gebied, maar die hebben ze helemaal niet. Toch menen ze sancties op te kunnen leggen en te kunnen beoordelen of iemand zal recidiveren.”

Uiteindelijk is de abt naar Groningen gekomen voor een gesprek met Saskia. “Ik dacht: ‘Fijn, dan kan ik hem eindelijk mijn zorgen duidelijk maken’. Maar in dat gesprek zei hij: ‘Er moet een keer vergeven kunnen worden’.” De abt zegt dat hij dit appèl deed op de gemeenschap in het algemeen, niet op het slachtoffer in het bijzonder.

Saskia vatte het echter wel zo op: “Ik vroeg me vooral af: hoe kan ik iemand vergeven die gewoon op de oude voet mag doorgaan in het klooster? Nee, ik maak me verschrikkelijke zorgen. Er zit tenslotte een gymnasium tegenover dat klooster. In mijn ogen zijn dat allemaal potentiële slachtoffers. Ik zou die zorg heel graag kwijt zijn.”

Saskia heeft intussen hulp gezocht bij lotgenotenorganisaties en misbruikdeskundigen. Een wereld van verschil met hoe de kerk haar tegemoet trad, zegt ze. “Enige scholing of professionaliteit op het gebied van omgaan met slachtoffers ontbreekt bij de kerk. Ik heb er lang over nagedacht waarom men toch zo onzorgvuldig met mij is omgegaan. Ik denk dat de kerk gewend is zich op zondaars te richten in plaats van op slachtoffers. Hun core business is ‘zonde’ en ‘vergeving’, en wij zijn maar een soort bijproduct van de zonde, waar ze niet zoveel mee kunnen.”

“Ik denk dat de abt denkt dat de periode van misbruik achter hen ligt en dat hij zich aan alle voorwaarden en regels van de kerk heeft gehouden. En dat het nu maar eens klaar moet zijn. Maar ze gaan er geheel aan voorbij dat je als slachtoffer beschadigd bent voor je leven.”

Dan vertelt ze dat haar geloof, waaraan ze in haar jeugd veel plezier beleefde, sinds dit alles niet meer is wat het was. “Ik heb nooit meer dat je er nog eens fijn bij kan wegdromen. Meedoen met het delen van brood en wijn in de kerk vind ik bijvoorbeeld heel moeilijk. Omdat ik weet dat aan de andere kant van het land iemand hetzelfde staat uit te delen, degene die mij dit heeft aangedaan.”

De volledige naam van Saskia en de naam van de priester zijn bij de redactie bekend.

‘Betere nazorg nodig voor slachtoffer misbruik kerk’

Er is betere nazorg gewenst voor slachtoffers van seksueel misbruik door rooms-katholieke geestelijken. Volgens de lotgenotenorganisatie Vrouwen Platform Kerkelijk Kindermisbruik (VPKK) stuiten de slachtoffers vaak op onbegrip en ongevoeligheid. Het gaat om mensen bij wie door de kerk zelf is vastgesteld dat het misbruik heeft plaatsgevonden en die al een klachtenprocedure hebben doorlopen. De belangenorganisatie pleit voor een richtlijn voor de omgang­­ met of nazorg voor deze groep.

Van de iets meer dan duizend katholieke geestelijken die zich in Nederland schuldig hebben gemaakt aan misbruik is een kleine minderheid nog in leven. Ten minste ‘tien tot twintig’ van deze geestelijken zijn nog actief in kloosters en parochies, zegt de Konferentie Nederlandse Religieuzen (KNR), de koepelorganisatie van ordes en congregaties in Nederland.

Abt Denis Hendrickx vindt niet dat er iets mis gaat omdat de priester die Saskia als jongvolwassene heeft misbruikt, nog altijd actief is in het klooster, de Abdij van Berne in Heeswijk-Dinther. Hij zegt dat ze in het klooster ‘alert zijn’, en dat de priester na een periode van schorsing ‘zijn straf heeft gehad’. De KNR erkent dat er nu geen richtlijn bestaat voor omgang met slachtoffers, maar vindt die ook niet nodig. Zij voorzien in ‘maatwerk’, aldus­­ de koepelorganisatie.

Volgens de VPKK zijn de maatregelen die genomen worden tegen geestelijken die misbruik pleegden niet altijd duidelijk. Per orde en bisdom merken zij grote verschillen. De KNR zegt dat dat te maken heeft met de aard van het misbruik, dat sterk uiteenloopt.

Een van de maatregelen is dat daders niet meer het werk mogen doen dat ervoor zorgde dat ze het misbruik konden plegen. Maar de zaak van Saskia, waarbij de priester nog met jonge mensen werkt, toont volgens misbruikdeskundige Maud Kips van de VPKK aan dat dit niet overal geldt.

Als voorbeeld van een nazorgmiddel noemt de KNR de contactgroep voor slachtoffers onder leiding van bisschop Hans van den Hende. Maar volgens misbruikdeskundige Maud Kips van de VPKK is dat een ‘lege huls’. Zij heeft geen goede ervaringen met die contactgroep. “Dus daar werken we niet meer mee samen.”

De KNR zegt dat het juist aan de VPKK te wijten is dat de samenwerking niet goed verliep – zij gingen teveel uit van het ‘vooroordeel’ dat de kerk het niet goed voor heeft met de slachtoffers.

Lees ook:  

Een beetje friemelen noemde men het in de jaren zeventig. Alarmbellen gingen niet af bij misbruik

Frankrijks meest prominente katholieke geestelijke, kardinaal Philippe Barbarin, is veroordeeld voor het stilhouden van misbruik door priester Bernard Preynat. Misbruikslachtoffer François Devaux speelde een grote rol in het aanjagen van de affaire.

Paus Franciscus maakt de verwachtingen van slachtoffers niet waar op misbruiktop

Net als aan het begin van de vierdaagse misbruiktop in het Vaticaan die vorige maand plaatsvond, sprak paus Franciscus ook bij de afsluiting ferme taal. Kindermisbruik mag niet meer voorkomen in de rooms-katholieke kerk en het mag niet meer worden toegedekt. Maar hoe dan? 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden