Saskia de Bodt Een museum voor illustratoren

"Meestal droom ik in zwart-wit. Mijn vader, die schilder was, maakte veel zwart-wittekeningen, ik hou er erg van. Maar het afgelopen jaar achtervolgt mij een nachtmerrie in kleur.

Ik zie een computerscherm van Apple, met die kinderachtige icoontjes met half afgekloven appeltjes en springende prullenbakjes. Onder aan het scherm danst een rij poppetjes waaruit telkens als ze opspringen een enorme illustratie spruit. Die wirwar van veranderlijke droombeelden gaat over mijn moeite met het slothoofdstuk van 'De verbeelders', het boek dat ik samen met andere kunsthistorici heb geschreven over de geschiedenis van de Nederlandse boekillustratie vanaf 1890. Ik worstelde met vragen als: waar stop je en welke illustratoren haal je naar voren? Het is nooit af.

De droom verwijst ook naar de recente voorstelling 'Door de bomen het bos', waarin tekenaar Wouter van Reek het begrip illustratie flink oprekte. Op een groot scherm zag je hoe hij tijdens het concert zat te krassen. Als hij een streepje zette, veranderde dat in een halve boom; grillige beelden groeiden en verdwenen. Fascinerend, maar voor mij te onrustig. Ik ben bang voor de vluchtigheid van digitale illustraties omdat het niet ophoudt, met iedere muisklik openen zich nieuwe werelden. Liever zit ik te schrijven op mijn computer voor het raam en zet alles overzichtelijk in een boek.

Ik kan me niet afsluiten voor beeld, mijn angstdroom komt daar waarschijnlijk uit voort. Als kind hield ik, afgezien van prentenboeken, niet van boeken met plaatjes, ze leidden mij af. Een tekst kun je neutraal lezen, een beeld is nooit neutraal. Welke kleur gebruik je bijvoorbeeld voor het woord 'groen'? Van goede illustraties die passen bij de tekst geniet ik enorm. Soms was ik verrast toen ik voor 'De verbeelders' beter keek naar illustratoren die beeldbepalend zijn voor een bepaalde periode. Anton Pieck bijvoorbeeld was een fenomenale tekenaar. Net als Cees Bantzinger. Ook Friso Henstra, die zijn hoogtepunt beleefde in de jaren zeventig en tachtig, was voor mij een vondst.

Al jaren maak ik me sterk voor het onderzoeksgebied illustratie. Het begrip heeft bij veel kunst- en literatuurhistorici een negatieve lading. Maar ik heb het idee dat het beter gaat. Zo is er meer aandacht voor de rechten van illustratoren, er is een leerstoel illustratie en er zijn allerlei (solo)tentoonstellingen.

Een dagdroom is dat er ooit een museum komt voor illustratie in brede zin, van papieren kinderboekillustraties en politieke spotprenten tot live animaties. Beeld blijft nu eenmaal vaak sterker hangen dan tekst. Toen ik laatst 'De geschiedenis van de brommerige kip' van A.D. Hildebrand terugzag, zo ongeveer mijn eerste boekje, was ik meteen weer drie jaar."

Saskia de Bodt (1952) is als kunsthistoricus verbonden aan de Universiteit Utrecht en bekleedt de Fiep Westendorpleerstoel illustratie aan de Universiteit van Amsterdam. Deze week verscheen haar boek 'De verbeelders, Nederlandse boekillustratie in de twintigste eeuw'. www.vantilt.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden