Sappho en Bishop volgens Bernlef

Eerbetoon van de dichter aan het werk dat hem begeleidde en inspireerde

Hierboven ziet u Bernlef naast zijn oeuvre. Een metershoge stapel boeken. Romans, verhalen, essays, dichtbundels. Die zijn er allemaal nog, ook nu de schrijver er zelf niet meer is. Bernlef overleed in oktober 2012, niet lang na verschijning van de indrukwekkende bloemlezing uit eigen werk, 'Voorgoed'. Daarvoor selecteerde de dichter zo'n 500 gedichten uit de imposante hoeveelheid bundels die er bij leven van hem verscheen.

Aan de stapel werd onlangs een bundel toegevoegd, 'Reflecties', met gedichten en vertalingen die Bernlef zijn uitgever toestuurde kort voor hij stierf, gedichten die - zo is te lezen in de verantwoording - als voltooid kunnen worden beschouwd.

Al ademt de eerste reeks over Sappho de fragmentarische sfeer van het werk van de Griekse dichteres, waarvan slechts snippers bewaard zijn gebleven. Bernlef stipt die overlevering met een minimum aan woorden aan: "Volzinnen losgetornd / uit hun verband / hoe klonk dit ooit in zijn geheel?"

In kleine, verstilde strofes, verzonken in wit van de pagina, herneemt hij de eeuwenoude regels en zet ze naar zijn hand. Met oog voor wat verglijdt, weeft hij flarden ijle en geconcentreerde taal, minieme sensaties van lichamelijkheid, verlangen en vergankelijkheid, tegen het vergeten: "Waar is de opslagplaats van strelingen / worden ze ergens bewaard / of heb ik ze meegegeven aan wie ik ze schonk?"

Nauwelijks waarneembare bewegingen telt ook de reeks 'Voorbijgaande aard', over de Oostenrijkse componist Anton Webern. De korte notities, in tastende woorden, klinken even plotseling op als ze weer verdwijnen. "Trilling / van een vlinder wellicht. / Gevlogen misschien? / Voorheen of zojuist?" Minder ijl en meer van deze tijd is de reeks 'Glossy - het meisje', over de rol die de mens speelt, gemodelleerd naar gestileerde levens van film of glamourtijdschrift.

Er is een meisje aan het woord dat zingeving zoekt en samenhang, maar de eenzaamheid is soms pijnlijk voelbaar: "Ik wil wel van deze wereld zijn, maar niet in het openbaar / verscholen in schaduw, weggedoken tussen de jurken in mijn kast."

'Reflecties' besluit met enkele vertalingen die Bernlef maakte van de Amerikaanse dichteres Elizabeth Bishop (1911-1979). Haar poëzie, zo schreef hij ooit, maakt 'het bekende weer onvertrouwd'. Zo ook het gedicht over het intuïtieve leven van een vogel en een hond: "Vragen - als dat het zijn - / direct beantwoord, eenvoudig / door de dag zelf."

Deze laatste bundel is een eerbetoon aan werk van dichters en musici dat Bernlef tijdens zijn leven begeleidde. Gedichten die je even aanraken, als de wind die langs de wangen streelt.

Bernlef: Reflecties Querido; 88 blz. euro 18,99

Tekst: Janita Monna Foto: HH

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden