Saoedische sterke man heeft handen vol aan rivalen

Van onze redactie buitenland AMSTERDAM - De benoeming van kroonprins Abdoellah bin Abdel Aziz als zaakwaarnemer voor de zieke koning Fahd is voer voor de dynasty-watchers van het Saoedische koningshuis. Maar de hele westerse wereld kijkt bezorgd mee, want die wil weten hoe sterk deze nieuwe sterke man nu eigenlijk staat in een land dat zo cruciaal is voor lage olieprijzen èn voor de veiligheid in de regio.

Sinds de 73-jarige koning Fahd in november werd opgenomen in het ziekenhuis, doen wilde verhalen over zijn gezondheid de ronde. Fahd, die een lichte beroerte had gekregen, zou lijden aan overgewicht, suikerziekte en artritis en niet meer in staat zijn te regeren. En dus doen ook geruchten de ronde over zijn opvolging. Kroonprins Abdoellah lijkt op het eerste gezicht de meest logische keuze. Hij is een halfbroer van de koning, twee jaar jonger en gezond, en in 1982 door Fahd bij diens troonbestijging benoemd tot kroonprins en eerste vice-premier.

In een hoop opzichten is Abdoellah echter een tegenpool van de flamboyante en Amerikaans-gezinde Fahd. Hij geldt als een devoot moslim, is aanzienlijk behoudender dan de op modernisering gerichte Fahd en is meer gericht op Arabische landen, met name op Syrië (hij heeft een Syrische vrouw). Hij spreekt bijvoorbeeld ook geen Engels. Belangrijker voor zijn kansen op de troon is dat hij een fundamenteel andere machtsbasis heeft dan de meeste concurrenten voor de troon, die allen lid zijn van de belangrijkste groep binnen het Saoedisch koningshuis, de Soedeiri-clan.

Al sinds de dood in 1953 van de stichter van Saoedi-Arabië, koning Abdoel Aziz ibn Saoed, claimen de kinderen die zijn voortgekomen uit het huwelijk met diens meest populaire vrouw (Hassa bin Ahmad Soedeiri), dat zij meer recht hebben op de troon dan de andere kinderen. Er zijn nog zeven Soedeiri in leven, van wie koning Fahd er één is, en nog meer dan twintig officiële kinderen van de 21 andere vrouwen van de oude 'Ibn Saoed'. Tot nu toe zijn de Soedeiri's er nog niet in geslaagd de andere kinderen op een zijspoor te zetten en gaat de troonopvolging nog steeds naar leeftijd.

Op die basis is Abdoellah nu de eerste, maar de volgende Soedeiri - de 68-jarige zeer machtige minister van defensie Prins Sultan, die een derde van het staatsbudget van Saoedi-Arabië beheert - zit al op het vinkentouw. Sultan, wiens zoon ambassadeur in Washington is, lijkt een grote favoriet van de Amerikanen te zijn. Andere belangrijke Soedeiri zijn minister van binnenlandse zaken Prins Nayif en vooral de invloedrijke gouverneur van Riad Prins Salman.

Ook in meer praktische zin valt te merken dat Abdoellah niet een van de zeven Soedeiri is. Sinds 1963 berust zijn macht vooral op de Nationale Garde, een 57 duizend man tellende militaire eenheid die de binnenlandse veiligheid onder haar hoede heeft, inclusief de bescherming van het koningshuis. De Nationale Garde is ooit door een voorganger van Fahd, die geen Soedeiri was, in het leven geroepen als tegenhanger voor het leger. Bedoeïenen-troepen zijn een onderdeel van de Nationale Garde en onder de bedoeïenen-stammen is de steun voor Abdoellah dan ook groot.

Abdoellah heeft uiteraard niet alleen af te rekenen met oppositie binnen het paleis zelf, maar ook met oppositie van buiten het paleis. In november werd Riad opgeschrikt door een daverende explosie bij een gebouw van de Nationale Garde die aan zeven mensen het leven kostte en er zestig verwondde. Omdat veel Amerikanen in het gebouw werkten zoekt men de daders in kringen van islamitische fundamentalisten. Andere oppositie komt van de groeiende middenklasse, die het politieke systeem wil hervormen en die steeds meer begint te protesteren tegen de feodale manier van regeren door de het koningshuis. Van steeds meer kanten komt bovendien kritiek op de corruptie die welig tiert tot in de top van de dynastie.

Wat de binnenlandse oppositie aangaat zou de benoeming van de vrome en als sober bekend staande Abdoellah de critici de wind uit de zeilen kunnen nemen. Hij lijkt meer dan de andere troonpretendenten in staat de steun onder de bevolking voor het koningshuis te verbreden.

Dat is alleen niet alles: hij moet ook op het staatsapparaat bezuinigen en tegelijkertijd de ontelbare prinsen van de dynastie financieel tevreden houden. Beperking van de staatsuitgaven is noodzakelijk geworden door het instorten van de olieprijzen en door de uit de pan gerezen kosten van de Golfoorlog, waardoor inmiddels ook de enorme deviezenreserve van Saoedi-Arabië, ooit meer dan 150 miljard gulden, op is. De begroting die Abdoellah gisteren presenteerde, nog steeds uit naam van koning Fahd overigens, groeide dan ook niet in vergelijking met vorig jaar. In een land waar iedere nieuwe wens tot politieke hervorming onder de bevolking altijd is afgekocht met steeds meer oliegeld is dat voor een heerser geen benijdenswaardige positie.

De algemene verwachting is dat Abdoellah, alleen al uit pragmatische overwegingen, slechts weinig zal wijzigen in de buitenlandse en economische politiek van koning Fahd. Officieel heeft de koning overigens nog geen afstand gedaan van de troon, wat betekent dat hij altijd weer kan terugkomen als zijn gezondheid dat toelaat. Het houdt bovendien de mogelijkheid open om in te grijpen wanneer Abdoellah er binnen de dynastie niet in slaagt zijn macht te handhaven. En dat zou voor het Westen, dat Saoedi-Arabië beschouwt als een baken van stabiliteit te midden van landen als Iran, Irak, Jemen en Jordanië, van cruciaal belang kunnen zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden