Saoediërs houden lente tegen

Machthebbers in Riad bekijken democratische ontwikkelingen in Egypte met argusogen

BEIROET - Met oliedollars en een ijzeren hand zorgt Saoedi-Arabië ervoor dat de Arabische lente vooralsnog nauwelijks wortel schiet in het koninkrijk. Ook in de regio staat het land niet bepaald te boek als een voorvechter van verandering.

Vorige week was Saoedi-Arabië een van de eerste landen die Egypte feliciteerde met de benoeming van interim-president Adli Mansoer, nadat het leger de democratisch verkozen president Mohamed Morsi had afgezet. Deze week beloofde Riad bovendien bijna vier miljard euro financiële steun, hoewel militairen een dag eerder meer dan vijftig moslimbroeders doodschoten.

Je zou denken dat het land van Mekka en Medina ontzet zou reageren op de dood van zoveel geloofsgenoten. Maar zo simpel ligt het niet. Terwijl landen als Katar en Turkije de democratisch verkozen moslimbroeders (financieel) steunden, bekeken de Saoediërs de democratische ontwikkelingen in Egypte van meet af aan juist met argusogen. Ze waren als de dood dat het succes van de Moslimbroederschap de eigen bevolking op (democratische) ideeën zou brengen.

Die Saoedische houding kan niet los gezien worden van de situatie aan het thuisfront. Hoewel een bondgenoot van het Westen, is Saoedi-Arabië een van de meest repressieve landen op aarde. Het is een absolute monarchie waar de politieke macht in handen is van enkele duizenden steenrijke prinsen, allen afstammelingen van Ibn Saoed aan wie het land zijn naam en bestaan dankt.

Hervormingen zijn er miniem. In 2011 mochten Saoedische mannen voor het eerst stemmen in gemeenteverkiezingen, en vanaf 2015 mogen de vrouwen dat ook. Ondertussen blijft het ware machtspel een familiale aangelegenheid die zich vooral achter gesloten deuren afspeelt.

De wereldlijke macht van het koningshuis wordt beschermd door de geestelijke macht die in handen is van de wahabisten, een conservatieve tak binnen de salafistische islam die een terugkeer naar de normen en waarden van de zevende eeuw voorstaat. Hoe dat werkt, bleek bijvoorbeeld in 2011 toen ook in Saoedi-Arabië mensen de straat op wilden gaan met de roep om vrijheid. Het hoogste religieuze orgaan in het land verklaarde prompt dat demonstraties en politieke partijen in strijd zijn met de islam.

Tegenwoordig vinden protesten vooral digitaal plaats, maar ook dat is gevaarlijk. Dat bleek maar weer onlangs toen zeven internetactivisten tot tien jaar celstraf werden veroordeeld wegens een oproep op Facebook tot demonstreren. Volgens de Islamitische Mensenrechtencommissie in London telt het land maar liefst 30.000 politieke gevangenen.

De aversie tegen politieke hervormingen, laat staan democratisering, zorgt ervoor dat Saoedi-Arabië overal in de regio een remmende rol speelt. Zo rolden in 2011 Saoedische tanks buurland Bahrein binnen om, ondanks massale volksprotesten, de koninklijke familie op de troon te houden. En in het naburige Jemen speelde Riad een belangrijke rol achter de schermen om vooral alles zoveel mogelijk bij het oude te houden.

In Syrië is het moment om de status quo te bewaren al voorbij: daar steunen de Saoediërs wel de rebellen die het zittende regime omver willen werpen. Ook hier keren ze zich echter tegen opstandelingen die tot de Syrische Moslimbroederschap horen. Tot dusver zwaaiden moslimbroeders de scepter binnen de Syrische Nationale Raad (SNC), een overkoepelend orgaan van de Syrische oppositie. Afgelopen weekeinde slaagde Riad erin om een eigen kandidaat, Ahmed Jarba, tot leider te laten verkiezen.

Jarba verklaarde deze week dat Saoedi-Arabië geavanceerde wapens gaat leveren aan 'gematigde' rebellen. Tegelijkertijd steunt Riad vermoedelijk ook salafistische groeperingen met wapens, zoals ze dat eerder in Irak en Afghanistan deden. Het grote voordeel daarvan: salafistische rebellen streven naar een islamitische staat, met de sharia als leidend principe. Aan democratie hebben ze, net als de Saoediërs, een broertje dood.

VS: Regering Morsi niet democratisch
Of er een coup heeft plaatsgevonden in Egypte, dat laten de Verenigde Staten nog in het midden. Wel verklaarde Jen Psaki, voorlichtster van het Witte Huis, gisteren dat de regering van de afgezette president Morsi niet democratisch was.

Die uitspraak maakt de weg vrij voor het leveren van vier F16's in de komende weken. Egypte is sterk afhankelijk van militaire hulp van de VS. Als blijkt dat er een coup heeft plaatsgehad, zien de Amerikanen zich gedwongen die hulp te schrappen. Of dat het geval was, wordt de komende weken geëvalueerd in Washington.

De interimregering in Egypte, die wordt gesteund door het leger, is blij met de uitgestoken hand. Maar de woordvoerder van de Moslimbroederschap - de partij van Morsi - noemt de Amerikanen hypocriet. "Zonder steun van de VS zou het leger deze coup nooit hebben doorgezet."

Niet alleen de Moslimbroeders staan kritisch tegenover de interimregering. VN-chef Ban Ki-moon uitte gisteren zijn zorgen over de arrestaties van leiders van de Moslimbroederschap. Ondertussen gaan de Egyptenaren gebukt onder de politieke crisis. De graanschuren raken leeg waardoor een tekort aan voedsel dreigt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden