Saoedi-Arabië heeft nu ook eigen protestbeweging

De vonk slaat over naar Saoedi-Arabië. Een datum is er al: 11 maart. Dat is de dag die de jongeren op hun Facebook-pagina's hebben uitgeroepen tot hun Dag van Woede.

De afgelopen weken heeft de overheid, die de tweets en de Facebook-activiteiten zorgvuldig volgt, al tal van protestacties in de kiem gesmoord. Wat niet kon verhinderen dat van Djedda aan de Rode Zee tot aan Katif in de sjiitische oostelijke provincie mensen de straten op trokken.

Saoedi-Arabië kent al zijn man die zichzelf uit protest in brand stak en heeft nu ook zijn eigen protestbeweging, 'De jeugd van 23 februari' - de dag van hun verklaring. Die begon vriendelijk met het verwelkomen van de koning. De 86-jarige Abdoellah bin Abdoelaziz al-Saoed was na drie maanden afwezigheid zojuist naar huis teruggekeerd. Na een rugoperatie in de Verenigde Staten had hij Marokko verkozen als herstellingsoord.

De jeugd van 23 februari wenste hem bij terugkeer dan ook alle zegeningen van God, om meteen te wijzen op 'de gedenkwaardige gebeurtenissen die zich in de Arabische natie voltrekken'. En vervolgens hun eisen te formuleren: het recht een eigen leider en volksvertegenwoordiging te kiezen, een onafhankelijke rechterlijke macht, de vrijlating van politieke gevangenen, vrijheid van meningsuiting en vergadering, en de garantie dat veiligheidsdiensten zich inzetten voor de belangen van het volk.

De koning strooide direct met een slordige dertig miljard euro om de burgers te paaien - een beproefde handelwijze. Hij stelde rentevrije leningen in het vooruitzicht om huizen te kunnen kopen, te trouwen dan wel bedrijfjes te beginnen. De ambtenaren kregen loonsverhoging en werkloze jongeren een uitkering.

Het bleek niet afdoende. Daags erop riepen honderd invloedrijke intellectuelen de koning op om verregaande politieke en sociale hervormingen door te voeren. Hun voornaamste eis: verkiezingen voor de sjoera - een quasi-parlement, dat tot nu dient als applausmachine voor de heersers.

¿Wij zijn niet anders dan onze generatiegenoten in de rest van de Arabische wereld¿, luidt deze dagen de boodschap van Saoedische bloggers en twitteraars. Maar hoevelen daadwerkelijk de straat op zullen trekken en hoe hard de overheid eventuele protesten zal onderdrukken, is onmogelijk te voorspellen.

De ogen zijn daarbij vooral gericht op de oostelijke provincie met haar sjiitische bevolking in het overwegend soennitische rijk. Maandagnacht kon de bevolking daar dertig tanks zien rijden, over de 25 kilometer lange Koning Fahdweg richting Bahrein. Daar roeren de sjiieten zich al enige tijd. De Saoedische vorst heeft er alle belang bij dat die onrust niet in alle hevigheid naar zijn rijk overslaat. Terwijl de sjiieten in beide landen zich achtergesteld voelen, is er een essentieel verschil: in Bahrein vormen ze een meerderheid die wordt geregeerd door een soennitisch regime. In Saoedi-Arabië vormen ze een minderheid.

Belangrijker voor het bewind in Riad is dat 90 procent van de olieproductie en -verwerking in de oostelijke provincie geschiedt. Het is in die sjiitische provincie al enige tijd - zacht gezegd - onrustig met betogingen voor politieke hervormingen en de eis politieke gevangenen vrij te laten. De afgelopen dagen heeft het regime er een aantal sjiitische geestelijken opgepakt, terwijl de veiligheidstroepen in verhoogde staat van paraatheid verkeren.

Een plaatselijke mensenrechtenactivist, Sadek al-Ramadan, stelde op Facebook dat in wezen de grieven van de sjiieten in het oosten niet verschillen van die van de Saoedische soennieten, of van die van zo velen in de Arabische wereld. De vraag is, aldus Ramadan, hoe ver die roep om hervorming zal strekken. De sjiieten in het oosten zullen zich zeker gesterkt voelen als hun soennitische broeders in Riad de straat op trekken.

De protesten zijn - nog - niet tegen de koning zelf gericht, maar vast staat dat het Saoedische vorstendom voor moeilijke keuzes staat. Onderdrukking, het beproefde middel, kan in het 'nieuwe' Midden-Oosten juist leiden tot het oplaaien van de protesten. De vraag is dan ook in hoeverre het Huis van Saoed tegemoet wil komen aan het verlangen naar democratische hervormingen.

Absolute monarch

Saoedi-Arabië kent geen politieke partijen. Voor 2009 waren gemeenteraadsverkiezingen voorzien, waaraan voor het eerst vrouwen mochten deelnemen. Die werden uitgesteld. De koning heeft de afgelopen jaren wel hervormingen doorgevoerd, maar zijn macht is in feite absoluut. Pro-democratie-activisten gaan de bak in.

Negentien miljoen burgers telt de monarchie, plus nog eens acht miljoen gastarbeiders. Zo'n 60 procent van de Saoediërs is onder de dertig, van wie de helft werkloos is.

Saoedi-Arabië is de grootste olieproducent ter wereld. Het koningshuis zwemt in het geld, maar tegelijk is er een nijpend tekort aan huizen en heerst er in het land zelfs armoe.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden