'Saoedi-Arabië heeft het geld niet om opstand te stoppen'

Saoediërs verliezen greep op de Golf en de sjeiks leggen het af, voorspelt econoom

Arabische monarchieën zijn tot nu toe relatief immuun gebleken voor de veranderingen die veel republieken in de regio hebben ondergaan. Maar lang zal dat niet meer duren, meent de jonge Britse academicus Christopher Davidson.

In zijn recente boek 'After the Sheikhs', voorspelt hij dat de koninkrijken op het Arabisch Schiereiland - Saoedi-Arabië, Bahrein, de Verenigde Arabische Emiraten, Oman, Katar en Koeweit - in twee tot vijf jaar ineen zullen storten.

Alle bronnen van legitimiteit die de regimes hebben opgebouwd, drogen op, stelt Davidson. De strategie van de sjeiks om onvrede onder hun bevolkingen met enorme bedragen af te kopen, is volgens hem economisch niet houdbaar. Het demoniseren van binnenlandse oppositie is steeds minder geloofwaardig. En door de opkomst van sociale media staat de stabiele reputatie van de regimes - intern en in de rest van de wereld - sterk onder druk. "Ik heb gekeken hoe duurzaam die regimes zijn, en het antwoord was: niet."

Wat gaat er binnen die twee tot vijf jaar gebeuren, en waar?
"Het zou mooi zijn als deze landen over vijf jaar allemaal veranderd zijn in een constitutionele monarchie. Maar de kans daarop wordt kleiner. In Bahrein is wat begon als een economische opstand uitgegroeid tot een revolutie - daar is elke kans op zo'n rustige overgang verkeken. In Koeweit, zou het kunnen (Koeweit heeft al een verkozen parlement, red.), ware het niet dat er geen enkele indicatie is dat het gaat gebeuren - er is daar de afgelopen twee jaar vooral veel repressie.

Een interessant land is Oman. De sultan daar heeft alle macht in zijn persoon verenigd, maar hij is oud en heeft geen zoon. Zijn dood zou het moment van verandering kunnen zijn. Hij schijnt daar ook zelf op aan te sturen: hij heeft geen opvolger aangewezen, maar in plaats daarvan twee namen van familieleden opgeschreven. Daar mag een speciaal comité, dat niet bestaat uit familie, in de 24 uur na zijn dood uit kiezen."

Maar als hij iets wil veranderen, waarom kiest hij dan toch voor familieleden?
"Nou ja, je moet je realiseren dat alle Golfstaten in één omgeving opereren. Als iemand buiten de lijn stapt, een constitutionele monarchie wil, dan kan je ervan uitgaan dat Saoedi-Arabië dat blokkeert. Dat is de grote contrarevolutionaire macht in de regio. Oman zit, net als Bahrein, in een precaire situatie, omdat het financieel afhankelijk is van Saoedi-Arabië."

In Bahrein hebben we al gezien waar dat op uitloopt: daar hebben Saoedische militairen geholpen de opstand in 2011 neer te slaan. Dat betekent dus dat er géén verandering in de regio kan komen, tenzij Saoedi-Arabië zélf verandert.
"Nou, onlangs is er een rapport uitgekomen van het Brookings Institute, waarin uiteen wordt gezet dat de Verenigde Staten op langere termijn gebaat zijn bij het steunen van de oppositie in Bahrein. Mocht dat gebeuren, dan heb je een nóg grotere externe partij die de oppositie steunt, en die daarmee de steun van Saoedi-Arabië voor het regime overtroeft. Dan kan het wel."

Dan blijft toch staan dat de verandering in de Golf van buiten moet komen. Want Saoedi-Arabië zelf, met zijn repressie en geavanceerde veiligheidstroepen, lijkt nog lang niet klaar voor verandering.
"Je moet niet onderschatten wat daar gebeurt. In Saoedi-Arabië leeft ongeveer 50 procent van de bevolking onder de armoedegrens. Er zijn veel redenen voor mensen om in opstand te komen. In het noorden bestaat veel armoede, in het oosten heb je de sjiitische minderheid, die deels ook met economische malaise worstelt. Je hebt de liberale oppositie, die klein is maar wel steeds beter georganiseerd. Zelfs in het tribale zuiden, dat veel personeel voor de veiligheidsdiensten levert, klinken dissidente geluiden. Het is een heel broos land. Als politiek econoom kijk ik naar de manier waarop Saoedi-Arabië met geld de revolutie probeert tegen te houden - en het kan gewoon niet uit. Bovendien: de heersende familie heeft zijn hand overspeeld door het religieuze establishment een rol te geven op terreinen waar het niets te zoeken heeft. Dat heeft de band tussen koning en religieuze elite ondermijnd."

Toch is het moeilijk voorstelbaar dat Saoediërs de wapens opnemen, zoals in Libië of Syrië is gebeurd, of zelfs dat ze massaal de straat opgaan - daarvoor is de greep van de veiligheidsdiensten te groot.
"Ons traditionele idee van een opstand is dat je een sociale beweging hebt, en dan een grote massa mensen die de straat opgaat om te demonstreren. Dat zal ook in Saoedi-Arabië nodig zijn, vermoed ik, maar we weten nog niet wat de rol van sociale media kan zijn. Ik denk dat die in Noord-Afrika, in Egypte en Tunesië, vrij klein was - dat waren toch uiteindelijk traditionele opstanden zoals de Russische Revolutie.

Maar in de Golfregio is de internetpenetratie veel hoger, er zijn enorme jongerenpopulaties en die zitten allemaal op Twitter en Facebook, communicatiemiddelen die zich onttrekken aan de controle van de staat. De it-structuren behoren er tot de beste van de wereld. We weten niet wat voor macht daaruit voortvloeit - hoe je virtuele macht kunt gebruiken om een fysieke machthebber omver te helpen.

Het idee lijkt nu te zijn een virtuele petitie op te zetten, waarin uiteen wordt gezet hoe het land geleid moet worden. Het is feitelijk een traditioneel instrument, maar dan op internet, en het kan juist daarom in het gezicht van het regime ontploffen. Je kan je voorstellen dat er miljoenen ondertekenaars zijn. En die kun je niet allemaal arresteren."

Maar je kunt ze wel negeren.
"Ja, maar deze regimes verkrijgen ook een deel van hun legitimatie door internationale steun. Dat wordt moeilijker als een groot deel van de bevolking zich tegen het regime uitspreekt. Geef het drie of vier jaar. Als de ban is gebroken, kan het snel gaan."

Wie is Christopher Davidson
Christopher Davidson (1976) is een Britse Midden-Oosten-expert, werkzaam aan de Durham University. Hij woonde en werkte in de Verenigde Arabische Emiraten. Hij schreef in 2008 'Dubai: The Vulnerability of Success', waarin hij de financiële neergang van dat vastgoedparadijs (een jaar later) voorspelde. Vorig jaar verscheen 'After the Sheikhs: The Coming Collapse of the Gulf Monarchies'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden