Sanering van onhoudbare Griekse schuld is een heel normale zaak

Het Internationaal Monetair Fonds heeft schuldsanering van Griekenland op de agenda geplaatst. Het lijkt evident dat schulden altijd terugbetaald moeten worden, want het is immoreel als je dat niet doet, beloften moeten nagekomen worden. En een staatslening is een belofte tot terugbetaling met afgesproken rente. Maar als je een schuld niet terug kúnt betalen, is het niet evident dat je je belofte moet nakomen. Zoals Joop den Uyl al zei, "tot het onmogelijke is niemand gehouden". Daarom is het heel normaal bij schuldsanering te analyseren wat reëel terugbetaald kan worden.

Als beloften andere zwaarwegende verplichtingen ondergraven, hoeven ze niet altijd nagekomen worden. Om een extreem voorbeeld te geven: een land dat schuldeisers terugbetaalt terwijl op straat mensen doodgaan, is niet alleen immoreel, maar kan ook een revolutie verwachten. Zoals het spreekwoord zegt: van een kale kip kun je niet plukken. Beloften die tot zulke moreel extreme keuzes leiden, mogen niet gemaakt worden.

De Britse filosoof Alexander Douglas beargumenteert in zijn recente boek 'The Philosophy of Debt' dat het instituut van de due diligence (het boekenonderzoek) bij het verstrekken van leningen bestaat om te waarborgen dat financiële beloften alleen gedaan worden als ze ook nagekomen kunnen worden. Staatsleningen worden bovendien aan de man gebracht door een intermediaire industrie, Wall Street, die royaal beloond wordt om hierin verantwoordelijkheid te nemen.

In het geval van Griekenland is op dit punt veel misgegaan, want Goldman Sachs hielp de Griekse staat verdoezelen dat hij veel meer leende dan Griekse kiezers, Europese partners en andere banken konden weten. Goldman Sachs wist dat de Grieken hun beloften niet konden nakomen, en toch bracht de bank Griekse leningen aan de man. Goldman Sachs is dus op zijn minst deels verantwoordelijk voor de ontstane situatie. De bank zou mee moeten betalen aan het aflossen van de schulden. Dat dit niet gebeurt, toont dat politieke keuzes gemaakt worden.

Nu zou men kunnen beweren dat geldverstrekkers een redelijke verwachting hebben dat ze terugbetaald worden. En dat zo'n redelijke verwachting verplichtingen genereert, is een moreel basisprincipe. Maar deze verwachting strookt niet met de realiteit, want leningen hebben niet alle dezelfde risico's. Adam Smith bewees al in de achttiende eeuw dat hoe riskanter de lening - dus hoe lager de kans dat ze terugbetaald wordt - hoe hoger de rente op die lening is. Dus bij riskante leningen houdt men er rekening mee dat ze niet alle terugbetaald worden.

De markt kende de risico's

In vergelijking met andere eurozone-staatsleningen waren de Griekse riskant en er werd meer rente op betaald. De markt verwachtte nooit dat alle Griekse leningen terugbetaald zouden worden. Schuldsanering is daarom niet immoreel. Het is ook onverstandig om crediteurs van riskante leningen volledig terug te betalen, want dan stimuleer je het nemen van te veel risico's.

Vóór het uitbreken van de financiële crisis convergeerde de rente op Griekse staatsleningen richting Noord-Europese waarden, omdat veel marktpartijen ervan uitgingen dat er een soort EU-garantie op de Griekse leningen rustte. Achteraf kun je zeggen dat de Europese politiek ambiguïteit hierover heeft toegestaan. De Grieken leefden boven hun stand, maar 'de markt' verwachtte dat anderen hiervoor zouden opdraaien. Dus is het immoreel om de schuld volledig op de Griekse burgers af te wentelen. De Europese politiek is aan zet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden