Opinie

Sanering Griekse schuld is plicht voor christenen

Een man wacht voor een bank in Athene om zijn pensioen op te kunnen nemen.Beeld ap

We associëren een financiële schuld te veel met morele schuld, constateert dominee Ranfar Kouwijzer. Soms moet je een schuld kwijtschelden om samen verder te kunnen.

De oplopende spanning over de Griekse schulden maakt Jezus' verhaal over de heer en zijn dienstknecht actueel. Die heer had een vermogen en gaf dat aan zijn dienstknechten in beheer. Die moesten er iets goeds mee doen en moesten de winsten afdragen. We hebben het hier dus over een private banker.

Nu blijkt bij controle dat een van die dienstknechten een schuld heeft opgelopen van 10.000 talenten. Een vermogen. Tien miljoen euro. Of hij er Maserati's van gekocht heeft of gespeculeerd heeft en zo het vermogen heeft verloren, vermeldt het verhaal niet. Maar duidelijk is dat deze dienstknecht in de problemen zit. Hij moet terugbetalen en dat is godsonmogelijk.

De afloop van het verhaal is helder. Uit compassie gaat die heer niet tot het uiterste. Hij scheldt hem de schuld kwijt en geeft de dienstknecht zijn leven terug. Dat is nog niet gebeurd of die dienstknecht komt een collega tegen. Hij krijgt nog 100 denarie van hem. 100 euro. Klein bier. Maar hij moet en zal dat geld terugkrijgen en wel nú. Dat komt de heer ter ore. Wacht even, zegt hij: "Ik scheld jou zo veel kwijt en dan stel jij je zo onbuigzaam op jegens je naaste? Dat is toch niet te geloven?"

Zonde
We kennen het verhaal en ook de gangbare betekenis die er aan wordt gegeven: wij leven allemaal van vergeving van een enorme schuld, de erfzonde, en daarom eisen wij op onze beurt ook niet het onderste uit de kan van onze medemens.

Wat mij opvalt in deze uitleg is de identificatie tussen schuld en zonde. Dat zit ook in onze taal. Schuld betekent zowel een financieel tekort als een ethisch tekort. Dat is hetzelfde woord. Dit is niet in alle talen zo. In het Engels is er een verschil tussen debt (het woord voor een geldelijke schuld) en guilt (morele schuld).

Dat schuld in het Nederlands, net als in het Duits, die dubbele betekenis heeft, doet iets met ons denken. We associëren financiële schuld met morele schuld. Dat iemand rood staat en niet kan afbetalen - dat is niet alleen sneu en onhandig: dat is verwerpelijk en slecht. Daar moet hij voor boeten.

Een econoom schreef dat de te strenge behandeling van Griekenland voortkomt uit de moraaltheologie. Economisch gezien zou het verstandig zijn om te bedenken welk bedrag Griekenland wél kan betalen en daar genoegen mee te nemen. Maar iets in ons vindt dat te makkelijk; vindt dat de schuldenaar moet boeten. 'Zo makkelijk mogen ze er niet vanaf komen...' Dat is de moraaltheoloog in ons.

Guilt en debt
Een econoom kijkt nuchterder: tegenover elke roekeloze debiteur staat een roekeloze crediteur. Als jij meer leent dan je kan terugbetalen, dan heb je ook iemand bereid gevonden dat geld aan jou uit te lenen. Dat is evengoed iemand die gekke dingen gedaan heeft met zijn geld.

We moeten ons realiseren dat er een verschil is tussen guilt en debt. Tussen schuld en schuld. Een financiële schuld zet mensen gevangen. Daar moet iets aan gedaan worden - of dat nou voelt als eerlijk of niet. Als je er niks aan doet, kun je niet samen verder en uiteindelijk is dat altijd het hoofddoel.

De Bijbel blijkt, verrassend genoeg, dus geïnteresseerd te zijn in de nuchtere, boekhoudkundige schuld - en blijkt ook een duidelijke visie te hebben over hoe daarmee om te gaan. We bidden niet voor niks in het Onze Vader: 'Vergeef ons onze schulden, gelijk ook wij vergeven onze schuldenaren.' Schuldsanering is een daad van geloof.

Ranfar Kouwijzer: Predikant en directeur diaconaal centrum Stem in de Stad, Haarlem

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden