Sandor: De vrije markt is het wapen tegen vervuiling

CHICAGO - Richard Sandor is een wereldverbeteraar in krijtstreeppak. Hij is de uitvinder van de populaire rente-termijncontracten, het meest verhandelde product op de financiële markten en daarmee de basis van de kapitalistische geldstromen. En hij is ook de oervader van zwavelveilingen die - zo claimt hij - het probleem van zure regen in de VS hebben opgelost. Als mededirecteur van de Chicago Board of Trade bemoeit hij zich niet zoveel met de dagelijkse beslommeringen op de beurs. Liever houdt hij zich vanuit zijn eigen zaak, Centre Financial Products, bezig met uitvinden.

INEKE NOORDHOFF

“Financiële markten kunnen ook gebruikt worden om het voortbestaan van de planeet te verzekeren. Het milieuprobleem moet opgelost worden. Politici kunnen het niet. Ik denk dat de markt het kan. Economie gaat over het verdelen van schaarse goederen. Toen wij eeuwen geleden uit onze grotten kwamen, was er genoeg schone lucht en schoon water. Nu, met 6 miljard mensen wordt dat een probleem. Het ingewikkelde is dat lucht van niemand is. Je moet eigendomsrechten kunnen beschrijven voor je ze anders kunt verdelen via een markt. We proberen dat nu te doen door ze in termen van rentmeesterschap te beschrijven.”

Sandor doet zijn denkwerk over de schone wereld tegenwoordig samen met de VN-organisaties voor milieu. Daar waren ze niet alleen onder de indruk van zijn vindingrijkheid om rente-risico's te beschrijven en erin te gaan handelen, ook imponeerde hij met zwavelveilingen.

“Zure regen was hier een enorm probleem. Mensen kregen last van hun luchtwegen en hun huid. Gebouwen raakten beschadigd. In 1990 heeft de overheid de Clean Air Act aangenomen: daarin werd bepaald hoeveel zwavel de producenten mochten uitstoten. Bedrijven konden zelf investeren in schonere fabrieken, maar ze mochten ook vervuilingsrechten bijkopen van anderen die meer hadden schoongemaakt dan verplicht was. De prijs van het recht om een ton zwavel te mogen uitstoten bedroeg bij de eerste handel 300 dollar. Nu is dat gedaald tot 107 dollar. Het probleem is opgelost. Zure regen is hier geen probleem meer. U ziet: de markt werkt.”

Trots kijkt hij op. De zwaveluitstoot zit nu zelfs onder het door de overheid bepaalde plafond, dat op zijn beurt 17 procent lager is dan het niveau van 1990. De jaarlijkse markt in zwavelrechten, wordt - uiteraard - gehouden in Chicago, bij de Board of Trade, “Daarvoor rekenen we niets, wij vinden het een interessant experiment.”

Voor het probleem van de warmer wordende aarde, ziet Sandor een soortgelijke oplossing. Uit berekeningen van de Wereldbank blijkt dat het veel goedkoper is om de CO2 uitstoot terug te brengen door er een markt voor te ontwikkelen, betoogt hij. “U zegt natuurlijk: daar heb je die maffe Amerikanen weer met hun eeuwige verheerlijking van de markt. Maar de zure regen heeft laten zien dat het geweldig werkt”

“We zijn nu bezig met het naar de markt brengen van oerwoud in Costa Rica. Bossen nemen CO2 op. De wereld zit daarom te springen om nieuwe bossen en Costa Rica wil ze aanleggen. Waarom zouden ze daar dan geen geld voor kunnen vragen? Het recht van Costa Rica om CO2 te produceren, verkopen we, bijvoorbeeld aan oliemaatschappijen. Zij hoeven hun uitstoot dan minder te beperken, omdat ze dat indirect in Costa Rica doen. Er kan veel meer. Zo verkopen we het recht in dat oerwoud grondstoffen voor geneesmiddelen te mogen oogsten aan farmaciebedrijven. En we puzzelen er nu op hoe we de zeldzame diersoorten apart kunnen vermarkten. Alles wat schaars is, is geld waard. Zo'n oerwoud naar de effectenmarkt brengen is machtig interessant, en de mensen in Costa Rica hebben er wat aan, ze kunnen er welvaart mee opbouwen.” Denkt hij dat misschien ook Afrika op die manier wat meer welvaart kan verwerven? “Natuurlijk. Ook zij hebben schaarse goederen. Dit zal zeker een oplossing voor dat continent kunnen zijn.” Sandors vindingrijkheid is bodemloos. Via het Internet handelt hij in recyclingrechten. “In Nieuw-Zeeland bestaat er een beurs voor visrechten, om overbevissing tegen te gaan, wist u dat? Je kunt op deze manier melkrechten verdelen, of het recht om lokaal te vervuilen. Echt we zijn nog lang niet klaar.”

Sandor is het gewend dat mensen ongelovig reageren op zijn ideeën. Toen hij in de jaren zestig als Californische student bij bankiers aankwam met zijn methode om rentebewegingen op te vangen, joegen ze hem de deur uit. “De rente was stabiel, dus er hoefde niets afgedekt te worden. Ik moest als naïeve jongeling maar snel teruggaan naar de campus.”

In Chicago op de beurs mocht hij het wel proberen. Daar werd Ginnie Mae geboren. Ze hangt aan de wand naast Sandors bureau. Een prachtige vrouw. Dat zie je zo. Al zijn eigenlijk alleen haar lippen en ogen getekend. Met een knipoog wenkt ze beleggers. Ginnie Mae is simpelweg de afkorting van een nationale overheidsinstelling voor hypotheken, vertelt hij. Deze, de Ginnie Mae, werd onsterfelijk, omdat het in 1975 het eerste rente-termijncontract was dat op een beurs werd verhandeld. Het begin van de ontwikkeling van een nieuwe industrietak die qua impact overeenkomt met de computerindustrie. Want een paar jaar later bleek de rente helemaal niet stabiel, en zijn vinding, de rente-future, werd de bodem onder het werk van bankiers. Op zo'n zelfde manier zullen verzekeraars binnenkort op grote schaal de Sandor-producten gebruiken, verwacht hij. Dat moet wel, beredeneert hij: “Er zijn enorme risico's. Aardbevingen, orkanen, klimaatveranderingen. Onze grote bevolkingsconcentraties zitten in gebieden waar de grootste kans op catastrofe's is, Miami, New York. Als er echt iets gebeurt, praat je niet meer over schade van 12 miljard dollar, zoals onlangs bij die orkaan. De waarde van al ons onroerend goed in de snel groeiende economieën is al 12 000 tot 15 000 miljard dollar. Dat zijn de bedragen. Daar kan geen verzekeraar mee uit de voeten.”

Bij het in grote lijnen geschetste probleem, levert hij direct de oplossing: “Investeerders op deze hele planeet, zoals het KLM-pensioenfonds en al die andere, bezitten voor 20 000 miljard dollar aan aandelen en obligaties. Er is dus geld genoeg. De vraag is hoe zorg je dat het komt waar het nodig is?” Sandor definieerde het risico en ontwikkelde zo catastrofe-opties voor verzekeraars. De beurs verhandelt ze inmiddels. Per stuk kan 'rampenschade' van 20 tot 30 miljard dollar worden afgewenteld op kopers, bijvoorbeeld pensioenfondsen die in ruil voor een hoger rendement met hun hele vermogen borg staan.

Al is Sandor een van de oervaders van het flitskapitaal, hij is niet uit het nietsontziende kapitalistische hout gesneden waar Chicago het patent op lijkt te hebben. “Ik geloof in de vrije markt. Ik denk dat daarin oplossingen liggen voor maatschappelijke problemen.Ik denk dat kapitalisme en maatschappelijk verantwoord gedrag heel goed samen kunnen gaan. De markt gebruik je om efficiency te creëren. Dat heeft geen enkel politiek systeem nog voor elkaar gekregen.

Bij het vertrek staat hij op om me zeer uitgebreid de hand te schudden: “Ik moet via u de Nederlanders bedanken. Zij hebben met Noorwegen en Duitsland geholpen om VN-budget te verkrijgen om verder te studeren naar de mogelijkheden om in milieurechten te handelen en zo de natuur te behouden. Dank, veel dank daarvoor. Dat is heel belangrijk voor mij en voor ons allemaal.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden