Sancties dreigen voor Zuid-Soedan

Vandaag deadline vredesakkoord. Internationale gemeenschap is het eindeloze conflict tussen regering en rebellen zat.

Het is erop of eronder voor de regering en de rebellen in Zuid-Soedan. De internationale gemeenschap dreigt met aangescherpte sancties als er vandaag, na twintig maanden vruchteloos onderhandelen, geen vredesakkoord wordt ondertekend. VS en VN zijn het gekissebis en de vertragingstactieken van beide kanten spuugzat. Zij denken aan persoonlijke sancties tegen president Salva Kiir en rebellenleider Riek Machar en hun naaste medewerkers.

Op de onderhandelingstafel in de Ethiopische hoofdstad Addis Abeba ligt het zogeheten Igad Plus-voorstel. Dat is samengesteld door Igad, het Oost-Afrikaanse economische blok en de Afrikaanse Unie, de EU, de VS, de VN, Groot-Brittannië, Noorwegen en China. Het stelt een regering van nationale eenheid voor met Kiir als president en Machar als vicepresident, net als voor het begin van de oorlog. Het document bevat een formule voor verdeling van posities binnen de nationale regering en bij deelstaatoverheden.

Het conflict heeft de etnische breuklijnen in Zuid-Soedan duidelijk zichtbaar gemaakt. Kiir is een Dinka, het grootste volk in Zuid-Soedan. Machar is een Nuer, de tweede groep. Het belangrijkste struikelblok in het vredesvoorstel is om de rebellen de politieke meerderheid te geven in drie deelstaten waar voornamelijk Nuer leven. In twee daarvan wordt de meeste olie gewonnen die de belangrijkste bron van inkomsten is voor het land.

Het Zuid-Soedanese onderzoeksinstituut SSUD ziet een kans op ondertekening. "Dat kan tijdelijk voor rust zorgen", gelooft Augostino Ting Mayai van SSUD. Maar hij heeft zijn twijfels over het voorstel voor meer ministeries en parlementszetels, en de integratie van alle rebellen in het leger. "De door de oorlog toch al sterk gedaalde inkomsten worden dan gespendeerd aan politici en het leger en niet aan de noodzakelijke ontwikkeling van het land."

Decennia van oorlog tegen Soedan, waarvan het Zuiden zich in 2011 afscheidde, verwoestte het land en verhinderde ontwikkeling. Het conflict maakt het leven uitzonderlijk moeizaam. Een op de zes Zuid-Soedanezen is ontheemd en er heerst een toenemend voedseltekort.

Rapporten over oorlogsmisdaden leveren gruwelijk leeswerk op. Niet verwonderlijk dat ruim 40 procent van de bevolking zwaar is getraumatiseerd. Ondanks beperking van de vrijheid van meningsuiting fluisteren velen steeds luider dat zowel Kiir als Machar moeten opstappen omdat hun ego's vrede in de weg staan.

Ook het Westen heeft weinig met hen op en hoopt dat dreigen met bevriezen van hun buitenlandse bezittingen een middel is om ze tot een compromis te dwingen. Buurlanden Kenia en Oeganda zijn daar niet zo voor te porren. Beide hebben lucratieve handelscontacten met Zuid-Soedan. Bovendien geeft Oeganda militaire steun aan Kiir. Dankzij de Oegandese luchtmacht kon Kiir niet verslagen worden. Daarmee is de positie van de Oegandese president Yoweri Museveni zo sterk dat ook hij roet in het eten kan gooien.

Sinds het conflict uitbrak in december 2013 zijn tal van vredesovereenkomsten ondertekend en binnen een dag weer geschonden. Luka Biong Deng, professor aan het vredes- en ontwikkelingscentrum van de universiteit in de Zuid-Soedanese hoofdstad Juba, ziet ondertekening niet als het grootste probleem. "De echte uitdaging ligt in de tijd erna. Wat gaan degenen doen die zich als verliezers beschouwen?" Deng doelt op de commandanten die kort geleden braken met de rebellengroep van Machar: Peter Gadet en Gathoth Gatkuoth. Zij zijn oude rotten in het oorlogsmetier en kunnen forse milities vormen uit hun achterban.

Ook de toegenomen gevechten in het zuiden, dat lange tijd buiten het oorlogsgeweld bleef, kunnen een obstakel zijn. Dat gebied wordt bewoond door tal van kleine volken die zich verenigen in hun afkeer van zowel Dinka als Nuer. Regeringseenheden raakten de laatste maanden steeds vaker slaags met diverse lokale milities.

In plaatsen als Magwe en Yambio is een groot deel van de bevolking gevlucht. "Angst overheerst het leven hier", vertelt Jovana Naguya, programmamaakster bij een lokaal radiostation in Yambio: "Ik kan mijn werk vaak niet doen omdat ik mijn huis niet uit kan. Het is te gevaarlijk."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden