Review

'Samson' naar de filistijnen geholpen

De Nederlandse Opera werkt soms als een volslagen onvoorspelbaar weerhuisje. Bij de enscenering van 'Les Troyens' in oktober was het zonnige poppetje fier en stralend uit haar linker portiekje naar voren geschoten. Maar bij de tweede nieuwe enscenering van dit seizoen, Hündels 'Samson', stak onverwacht de vermaledijde meneer sombermans met paraplu zijn kop door de rechter opening van het weerchaletje. Afgezien van het uitstekende muzikale aandeel had DNO woensdagavond niets dan ellendige druilerigheid te bieden.

'Samson' is een echt oratorium, waarin dramatische actie en theatrale handeling ondergeschikt gemaakt is aan innerlijke strijd, bespiegeling en spirituele (lees: christelijke) verheffing. De door Hündel op muziek gezette bijbelse verhalen rond Saul, Jozua, Salomon, Jozef, Debora, en zelfs de Messias moesten tot stichtelijk voorbeeld dienen. Het was Hündels antwoord op de jammerlijke teloorgang van de mede door hemzelf in Londen populair gemaakte Italiaanse opera. Hündels opera-instincten lieten hem echter ook bij zijn oratoria niet in de steek en sommige laten zich heel goed vertalen naar het operatoneel.

Ook met 'Samson' (1743) zijn al eerdere pogingen tot dramatisering ondernomen. Begrijpelijk omdat het zo'n bekend verhaal is over verleiding, bedrog, berouw en wraak. Onbegrijpelijk omdat Hündels oratorium, gebaseerd op John Miltons tragedie 'Samson Agonistes', begint als Samson zijn haren, kracht en ogen al verloren heeft en de eigenlijke theatrale confrontatie tussen de held en Dalila, hét moment van zijn zwakte al voorbij is.

DNO probeerde het daardoor nogal statische oratorium een theatraal smoel te geven in samenwerking met Onafhankelijk Toneel en gaf de regie aan Mirjam Koen en Gerrit Timmers, die al eerder en soms heel succesvol (Stravinsky's 'The rake's progress' en Rameau's 'Platée') opera's produceerden. Helaas is hen dat nu absoluut niet gelukt.

Hun 'Samson' speelde zich eenvoudigweg niet in de goede omgeving af. In een soort collage-techniek werd in het lege basisdecor steeds een nieuw decorstuk opgereden. Het ging een beetje in de trant van: nieuwe aria, ander decor - plaatjestoneel! In plaats van een omgeving te creëren waarin het hele drama zich kon ontplooien (zoals Pierre Audi zo magistraal deed in 'Les Troyens') werd hier van de ene stijlbreuk naar de andere geschakeld. Werelden waarin je helemaal niet wilt verwijlen, afzichtelijk platte vertalingen van woordjes, ideetjes en sfeertjes.

Op zich mooi gevonden was het gebruik van een camera, die steeds registreerde wat er zich in het binnenste van zo'n opgereden decorstuk afspeelde: een verbeelding van de innerlijke blik van de blinde Samson. Dat wat hij in zijn herinnering zag, kregen wij op beeldscherm of direct in het decorstuk voorgeschoteld: en dat was meestal platter dan plat. Koen en Timmers bereikten er precies het tegengestelde mee van wat ze waarschijnlijk wilden. Door de platheid waarmee de hedonistische filistijnen werden verbeeld, werden de lachspieren van het publiek in werking gezet en kreeg Harapha alleen maar applaus (het enige open doekje van de avond) omdat hij in groen trainingspak in een moderne fitnessruimte aan de gang ging - dat vindt men leuk!

De sympathie voor Samson verdampte daardoor volledig; de tragische held werd een blinde oude zeur. Opbaring, treurmars en jubelkoor zagen er wel weer mooi uit, maar lieten het publiek in verwarring: we moesten toch lachen, of nou toch ineens weer huilen?

Tegen zoveel tegenwerking moest zelfs Hündels superieure muziek het bijna afleggen. Met ogen dicht (blind dus eigenlijk) bleef zíjn dramatische instinct gelukkig wel overeind. De productie begon al met tegenslag omdat dirigent René Jacobs had moeten afzeggen. Gelukkig bleek zijn invaller Christopher Moulds een begenadigd Hündel-interpreet die met het barokorkest Concerto Köln grootse dingen deed. Over de gehele linie had DNO ook prima zangers ingehuurd, die het beste probeerden in deze treurige omgeving. Grootste troef was het speciaal samengestelde koor van jonge, voornamelijk Nederlandse, zangers. Achtentwintig krachtige Samsons, die zich het haar niet van het hoofd lieten scheren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden