Samsom: We laten de lagere inkomens helemaal niet in de steek

null Beeld ANP
Beeld ANP

INTERVIEW - Voor PvdA-leider Samsom was de verkiezingsnederlaag van vorige maand reden de steven te wenden. Het kabinet moet meer garanties afgeven en extra geld uittrekken.

Wilfried van der Bles en Lex Oomkes

Nee, verrast door de nederlaag van zijn partij bij de gemeenteraadsverkiezingen, was politiek leider Diederik Samsom van de PvdA niet. Tijdens zijn talloze gesprekken tijdens de campagne met kiezers op straat werd hem al duidelijk dat er een nederlaag aan zat te komen.

Maar dat de nederlaag zo fors zou zijn, dat had hij niet voorzien. "Ik werd verrast door de omvang, niet door de richting van de uitslag", meent Samsom.

Onzekerheid
Al tijdens de campagne werd gaandeweg ook de reden hem steeds duidelijker. Onzekerheid. De reden is in dat ene woord te vatten, is de conclusie van Samsom. Onzekerheid over de economie en onzekerheid over de vraag of straks nog wel zorg verkregen kan worden als de nood aan de man komt.

Samsom: "Toen dit kabinet begon, wezen veel tekenen op een begin van economisch herstel. Maar het heeft een jaar langer geduurd voordat de economie opkrabbelde. Dat extra jaar zorgde ervoor dat veel mensen door hun reserves gezakt zijn. Vijf jaar crisis is gewoonweg te lang voor het gemiddelde Nederlandse gezin. Dat levert een deel van die onzekerheid op.

"Het andere deel is de onzekerheid over de plannen met de langdurige zorg. Ik merk dat iedereen eigenlijk wel ons doel steunt. Mensen zien graag de menselijke maat in de zorg terug. Bovendien wil de huidige generatie ouderen veel vaker thuis blijven wonen en zelfstandig blijven. Heel anders dan vroeger. Toen werd het bejaardentehuis vaak nog als een vooruitgang gezien. Daar was tenminste nog centrale verwarming en een douche.

"Er is echter grote twijfel of, mocht de nood aan de man komen, er bijvoorbeeld nog wel een plek is in een verzorgingstehuis. 'Waar kan ik uiteindelijk op terugvallen?', vragen mensen zich af. Een oudere met een dementerende partner wil heel graag voor zijn man of vrouw blijven zorgen. Maar hij wil de zekerheid dat hij geholpen wordt, mocht dat nodig zijn.

"Ik constateer dat het kabinet en wij er niet in zijn geslaagd die onzekerheid weg te nemen. Het doel spreekt aan, maar de burger ziet niet dat dat goed komt. Er is door het kabinet geen aansprekende schets gegeven van de toekomstige situatie. De PvdA heeft daar extra last van. De sociaal-democratie tracht steeds twee dingen tegelijk te verwezenlijken: noodzakelijke veranderingen en tegelijk zekerheid bieden tijdens het veranderingsproces."

Denkt u dat dit het centrale punt is? De PvdA wordt ook de snelle formatie verweten, waarbij veel werd gegund aan de VVD. U stond afgelopen week een extraatje toe voor de hogere inkomens. D66 en ChristenUnie moeten ervoor pleiten ook ruimte te maken voor de lagere inkomens.

"Twee partijen, die elkaars tegenpolen waren in de campagne, werden de grootste na de verkiezingen en daarmee door de kiezer veroordeeld om met elkaar samen te werken. Er was voor de formatie, gezien de crisis, bijzonder weinig tijd. Onze kiezers hebben dat niet echt kunnen volgen. Toch zou ik het op precies dezelfde manier doen, mocht de noodzaak weer dezelfde zijn.

"En dat wij de lagere inkomens in de steek zouden laten is echt niet meer dan beeldvorming. D66 en de ChristenUnie denken in een gat te kunnen springen dat er helemaal niet is. De zorg voor de lage inkomens staat nog steeds als een van de pijlers van het regeerakkoord. Dat hebben we dit jaar laten zien in de loonstrookjes.

"Als er geen geld is om extra dingen te doen, zul je geld voor de lagere inkomens weg moeten halen bij de hogere. Die schuif blijft bestaan. Maar dat laat onverlet dat je wat kunt doen voor de middeninkomens. Die groepen hebben het ook zwaar te verduren gehad.

"Dit kabinet voert voor het eerst sinds het kabinet-Den Uyl, voor het eerst in veertig jaar dus, weer een actieve inkomenspolitiek. Dat wil echter niet zeggen dat het gemakkelijk is om je als partij te profileren. Ook niet voor de VVD trouwens. De PvdA voelt het als een zware verantwoordelijkheid dit kabinet tot een goed einde te brengen. Met als eerste opdracht: draagvlak creëren om gezamenlijk uit de crisis te komen en wel zo dat we daarbij iedereen meenemen."

Het bijeenhouden van het kabinet laat geen ruimte voor een PvdA-profiel?

"Er komt nu iets meer ruimte. We zijn voorzichtig uit de crisis aan het klimmen. Maar het is niet zozeer uit de behoefte tot profilering, als wel uit pure noodzaak dat ik ervoor pleit bij de decentralisatie van de zorg meer zekerheden voor mensen in te bouwen. We hebben als coalitie de noodzaak om tot veranderingen te komen goed ingeschat, de intrinsieke gevoelens van onzekerheid zijn daarbij te weinig onderkend. De verkiezingscampagne, meer nog dan de uitslag, was voor mij een wake-upcall."

Hoe gaat u er concreet voor zorgen dat mensen het vertrouwen terugkrijgen dat het met hun toekomstige zorg wel goed komt?

"In de WMO, het wetsvoorstel waarin de langdurige zorg wordt overgeheveld naar de gemeenten, moet een aantal dingen anders. Ten eerste de dagbesteding en begeleiding van mensen die thuis wonen. We willen de mensen de zekerheid geven dat de rechten die ze nu hebben behouden blijven. Daarmee creëer je heel veel rust.

"Dan de huishoudelijke zorg. Ik wil toe naar het Eindhovense model. Daar hebben ze een apart potje met geld gereserveerd om de overgang wat soepeler te maken. En de thuiszorgorganisaties worden gestimuleerd om in een corporatie met elkaar samen te werken.

"Als de een wat minder opdrachten krijgt en de ander wat meer dan neemt die ander het personeel over, zodat de werknemers niet gedwongen worden ontslagen. Het is ook onverstandig om mensen te ontslaan. Die mensen zijn straks allemaal weer nodig gezien de groeiende vraag naar zorg. Misschien op een iets andere functie.

"Daar komt de minister van sociale zaken Lodewijk Asscher om de hoek kijken. Hij heeft een potje van 100 miljoen euro voor de werkgelegenheid in de zorg. Hij zal dat geld samen met de staatssecretaris van volksgezondheid, Martin van Rijn, met grote urgentie moeten gaan inzetten. Natuurlijk is ramen lappen iets anders dan werken in de dagbesteding en begeleiding. Maar er zijn heel veel mensen die nu werken als huishoudelijke hulp, die dat werk met een beetje omscholing wel zouden kunnen.

"Ten derde moet er extra geld komen voor de Wet Langdurige Zorg, waarin onder meer de verpleeghuiszorg wordt geregeld voor mensen die niet meer thuis kunnen wonen. Dat geld moet er komen om voor kwetsbare oudere mensen die dat willen een plek in een verzorgingshuis te garanderen. In technische termen heb ik het over mensen met een indicatie voor een zorgzwaartepakket 4. Dat zijn ouderen die relatief veel zorg nodig hebben.

"Soms willen die mensen graag thuis blijven wonen en vaak kan dat ook, bijvoorbeeld omdat de technische middelen, die ze daartoe in staat stellen, steeds beter worden. Maar de onzekerheid of er als gevolg van onze plannen in het verzorgingshuis wel een plek is als het thuis niet meer gaat, maakt mensen onzeker en ongelukkig. Dat moeten we hun niet aandoen."

En hoeveel geld mag dat allemaal kosten?

"Ik denk dat je praat over 200 tot 250 miljoen euro structureel. En je zult ook incidenteel voor de eerste paar jaar nog wel wat extra nodig hebben. We staan als PvdA met deze wens niet alleen. Ook elders hoor ik dit geluid in de politieke wandelgangen."

Hoe moet dit worden betaald?

"Ik denk dat het betaald kan worden uit de ruimte op de VWS-begroting. Maar desnoods moet minister Dijsselbloem van financiën verder kijken. Het is overigens niet alleen zijn verantwoordelijkheid, maar van het hele kabinet."

Er zijn partijen die zeggen: stel die hele operatie een jaar uit.

"Het CDA. Maar dan maak je de onzekerheid alleen maar groter. Vergelijk het met een woningbouwvereniging die een renovatie aankondigt. Die kan het voor de bewoners niet erger maken dan de plannen steeds uit te stellen."

Die gedachte dat mensen meer zelf moeten doen, meer voor elkaar moeten zorgen: is dat niet juist voor de sociaal-democratische achterban moeilijk te volgen? Zij zijn immers nog grootgebracht met het idee dat de overheid voor alles moet zorgen. Is de achterban wel rijp voor deze hele operatie?

"Mensen móeten niet meer zelf gaan doen. Mensen wíllen meer zelf en voor elkaar gaan doen en ze kunnen dat ook. Ik merk in ieder gesprek dat mensen verlangen naar een wat zorgzamere samenleving. Juist sociaal-democraten zijn daar voorstander van. Maar als je het niet redt, moet er een overheid zijn.

"Ik ken ook partijen, met eentje zit ik in de coalitie, die zeggen: jullie zoeken het in dat geval zelf maar uit. Typisch sociaal-democratisch is het nu juist om te zeggen: als je het zelf echt niet meer zelf kan, dan zijn wij er, dan is de overheid er. Maar hopelijk wel in wat minder groteske vorm dan we de afgelopen decennia zagen ontstaan. Zorgkantoren van immense proporties, van dat type overheid willen we af."

Van kernfysicus tot politiek leider

Diederik Maarten Samsom werd in 1971 in Groningen geboren en groeide op in Leeuwarden.

Hij studeerde kernfysica in Delft. Tijdens zijn studie werd hij lid van de PvdA. Tussen 1995 en 2001 vervulde hij verschillende functies bij Greenpeace Nederland. Hij was daar onder andere projectmedewerker en campagneleider.

Vanaf januari 2003 is hij lid van de Tweede Kamer, waar hij onder meer woordvoerder milieubeleid was. In maart 2012 werd hij gekozen totfractievoorzitter van de PvdA.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden