Samsom en Segers: geef burgers meer ruimte en zeggenschap

Gert-Jan Segers (links) en Diederik Samsom in de Tweede Kamer, archiefbeeld.Beeld ANP

Diederik Samsom, partijleider van de PvdA, legt graag zijn oor te luisteren in Woerden. Daar is een wijk waar mensen altijd precies zo stemmen als heel Nederland. Waar de uitslag altijd de verhoudingen in Nederland reflecteert. "het is handig om daar zo af en toe te gaan luisteren", zegt hij. Gisteren was hij er weer. 'Het gaat over het algemeen goed", zei men in Woerden tegen Samsom. "Behalve één ding. We kijken te weinig naar elkaar om."

Samsom: "Daar maak ik me zorgen over. Ik weet dat het een zorg is die bij christelijke partijen huist, maar ook bij mij." De PvdA-partijleider heeft in zijn zorg in ieder geval Gert-Jan Segers van de ChristenUnie aan zijn kant. Vandaag publiceren beide partijleiders een gezamenlijk plan om het overheidsbestuur coöperatief te maken.

Eerder deze week bezochten ze een flinke duurzame energiecoöperatie. Een club met 3300 leden, precies het soort van initiatief waar iedereen de laatste jaren de mond vol heeft. Maar de praktijk blijkt ingewikkelder dan de theorie. Samsom: "Nu is duurzame energie big business geworden en wat gebeurt er? Zo'n coöperatie krijgt opeens geen kans meer. Als een gemeente bij een aanbesteding de keus heeft dan kiezen ze toch voor de multinationals. Die hebben diepere zakken, een solide accountantsrapport. Ze vergeten bij die gemeenten de meerwaarde van het feit dat mensen samen met elkaar zoiets vormgeven."

Gert-Jan Segers: "Zelf was ik onlangs in Zaanstad. Daar is een buurthuis overgenomen door de buurt. Ik was in Almere, waar de hele groenvoorziening in een wijk is overgenomen door de bewoners. Ik keek mijn ogen uit. Het ziet er fantastisch uit. Ik zie dingen waarvan je zegt: dit levert echt een betere samenleving op. Maar er zijn regels en gebruiken die zulke initiatieven verhinderen. Ik zou van het kabinet willen vragen: maak meer ruimte."

Samsom: "Het moet het niet zo zijn dat zo'n gemeenschapsinitiatief na oprichting meteen tegen een muur aanloopt van overheids- of marktpartijen die ze dan overrijden. Een gemeente beoordeelt een bieding vaak op allerlei criteria waaraan coöperaties niet kunnen voldoen."

Dat moet anders, zeggen Samsom en Segers. Hun voorstel is om eigen initiatieven meer mogelijkheden te geven. Segers: "Het is zorgelijk dat veel mensen de overheid niet als bondgenoot zien, maar als vijand. Dat ze hun vertrouwen helemaal kwijt zijn. Dat vertrouwen willen we terugwinnen."

Heroveren
Het is een beetje een gek moment. Juist nu, in opwarmende verkiezingstijd, de meeste politieke partijen onderlinge verschillen benadrukken, doen zij iets gezamenlijks. Zelf noemen ze het 'de publieke samenleving heroveren'. Het is een onderwerp dat in beide verkiezingsprogramma's zal terugkeren. Want al hopen ze dat de Kamer er nog deze kabinetsperiode over zal praten, echte uitwerking zien ze pas als iets voor ná de verkiezingen.

De kiem ervoor stamt al van jaren her, zeggen ze. Van vóór de momenten dat de ChristenUnie akkoorden sloot met het huidige kabinet. De kiem ervoor werd al gelegd in 2007, toen beide partijen al eens samen in een kabinet zaten, dat werd geleid door Jan-Peter Balkenende van het CDA.

Later schreef Jan Hamming van de PvdA een rapport dat ervoor pleitte mensen meer zeggenschap te geven over publieke instellingen, terwijl het wetenschappelijk instituut van de ChristenUnie pleitte voor de 'coöperatiemaatschappij'.

De afgelopen maanden hield Gert-Jan Segers zich bezig met wat hij noemt 'breuklijnen' in de maatschappij. Hij schreef er een boek over, dat in het najaar verschijnt. Ook toen trof het hem weer, het grote wantrouwen. Segers: "Het is belangrijk om de burger meer in te zetten voor een betere leefomgeving. Dat kan wantrouwen wegnemen. Er gebeurt van alles in de samenleving, dat moet je nu echt meer ruimte en zeggenschap geven. Zoals Ronald Plasterk, als voormalig katholiek, ooit zei: 'je moet met de genade meebewegen'. Als mensen elkaar in de ogen kunnen kijken levert dat echt mooiere resultaten op dan als je alleen maar naar overheid of markt kijkt."

Samsom: "De analyse in de PvdA was dat met name de instituten die de sociaaldemocratie heeft voortgebracht zó groot zijn geworden, dat mensen niet meer het gevoel hebben dat het van hen is. Dat gebeurt na een tijd met veel organisaties. Een energiebedrijven als Nuon komt voort uit gemeentelijke energiebedrijven. Organisaties in het maatschappelijk middenveld zijn ook erg groot geworden. Van onderop komen dan nieuwe initiatieven. Die moeten de ruimte krijgen."

Hun nota geeft juridische mogelijkheden omdat voor elkaar te krijgen. Het gaat om uitdaagrecht en overnamerecht, rechten waarmee in andere landen goede resultaten behaald zijn. Het Britse uitdaagrecht geeft burgers bijvoorbeeld de mogelijkheid de overheid uit te dagen een publieke taak aan hen over te dragen. "Het dwingt publieke aanbieders om meer rekening te houden met de wensen van gebruikers", zo staat er in de initiatiefnota.

Segers: "Anders dan andere politieke partijen zeggen wij niet: 'als de overheid zich nu maar terugtrekt, dan komt alles goed'. Ook in het CDA is een stroming die dat vindt. In onze ogen blijft een overheid nodig, als bondgenoot. Het gaat echt om samenspel. Stel je nou toch voor hoe het zou zijn geweest als van meet af aan de mensen in Urk of Drenthe zelf dingen hadden kunnen bepalen over windmolens. Waar, hoeveel, wat het ze zou opleveren."

Samsom: "Als ze willen, he. Het is geen verplichting. We zeggen niet: u zult coöperaties oprichten."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden