Tien Geboden

Samsom: 'Als premier kan ik veel betekenen'

Diederik Samsom, politiek leider van de PvdA Beeld Mark Kohn

Diederik Samsom (Groningen, 1971) werd op 16 maart 2012 gekozen tot fractievoorzitter en politiek leider van de PvdA. Nu geeft de politicus aan andere ambities te hebben. Hij kan veel betekenen als premier, gelooft Samsom. Maar, benadrukt hij wel, over die ambitie zou hij nooit zelf beginnen. "Zet je daar wel even bij dat jij me die vraag hebt gesteld?"

I Gij zult geen andere goden voor mijn aangezicht hebben
"Toen ik nog een kleine jongen was, pijnigde ik mijzelf met deze vraag: als ik naar het einde van het heelal ga en daar een pijl afschiet, waar komt die dan terecht? Wat ligt er achter het uitdijende universum zoals wij dat denken te kennen? De religieuze verklaring is: een hogere macht, iets wat zich niet laat openbaren. Ik wil gelovigen geen onrecht doen, maar ik vind eigenlijk dat je dan te snel stopt met nadenken. We weten het niet, dus dat noemen we dan maar God. Of intelligent design. Ik vind het spannender om te zeggen: we weten het niet, dus we zoeken nog even verder."

II Gij zult u geen gesneden beeld maken noch enige gestalte van wat boven in de hemel, noch van wat beneden op de aarde, noch van wat in de wateren onder de aarde is
"Verafgoden zal ik niet zo snel, maar van charisma kan ik behoorlijk onder de indruk raken. Ik herinner mij uit de tijd dat ik nog bij Greenpeace zat en wij in het Congrescentrum de zogenoemde The Haque Appeal For Peace mede-organiseerden, hoe toenmalig secretaris-generaal van de Verenigde Naties Kofi Annan daar binnenkwam... Je voelde het door de hele zaal gaan; er gebeurde iets. Met alle respect voor zijn opvolger, Ban Ki-moon: als hij ergens verschijnt, gebeurt er helemaal niets.

"Of ik charisma heb? Nou, haha, zeker niet in die mate als Annan, maar je kunt het ook verkrijgen hè? Het begint met een zekere aanleg, daarna bepaalt wat je zegt en doet in hoeverre je door anderen als een charismatische persoonlijkheid wordt gezien. Kijk maar naar Obama, die groeit ook. En ik verzeker je: na zijn presidentschap zal die uitstraling alleen nog maar groter worden. Donald Trump? Nou, als je dat charisma wilt noemen, is het wel een zeer macabere variant.

"Noem mij een romanticus, maar ik geloof dat goed en kwaad zich duidelijk laten onderscheiden. Ik weet dat charisma kan verblinden, dat het gevaar bestaat dat je alles voor zoete koek gaat slikken, maar de ware charismatisch leider heeft volgens mij slechts één doel voor ogen: idealen verwezenlijken die een betere toekomst voor iedereen dichterbij brengen."

Diederik Samsom beantwoordt persvragen. Beeld anp

III Gij zult de naam van de Here, uw God, niet ijdel gebruiken
"De VVD en de Partij van de Arbeid werken, zoals je weet, samen met de constructieve oppositie van D66, SGP en ChristenUnie. Mark, Alexander en ik stuiten vaak op hetzelfde probleem: wij hebben het vloeken nooit afgeleerd en tijdens de intensieve contacten in de afgelopen jaren liepen discussies nogal eens hoog op, waarbij tot groot verdriet van onze bondgenoten het woord van God behoorlijk ijdel werd gebruikt. We proberen fatsoenlijke mensen te zijn en dus zullen we ons beheersen, maar dat betekent niet dat je nooit zou mogen provoceren. Er zijn mensen die met blasfemische teksten een statement willen maken. Neem de redactie van Charlie Hebdo. Het is mijn smaak niet - ik spreek bovendien geen Frans - maar voor de intentie die erachter zit, moet ruimte zijn. Het recht om niet gekrenkt te worden bestaat nu eenmaal niet."

IV Gedenk de sabbatdag, dat gij die heiligt, zes dagen zult gij arbeiden en al uw werk doen; maar de zevende dag is de sabbat van de Here uw God, dan zult gij geen werk doen

"Het gebeurt mij niet vaak, maar in de afgelopen maanden zijn er momenten geweest waarop ik dacht: nu past er niets meer bij. Ik zou ook postbode kunnen worden, inderdaad, maar ik vrees toch dat áls het stoppen met dit werk al voor een opluchting zou zorgen, die toch vrij snel teniet zou worden gedaan door het besef dat ik niet meer kan doen wat ik het liefst doe: helpen het land te veranderen. Dus, dat is de deal: het is voor mij de mooiste klus denkbaar en die enorme drukte moet ik op de koop toe nemen.

"Ik heb een geweldig, warm team om mij heen en samen met Hans (Spekman, voorzitter van de PvdA, AV) en Jeroen (Dijsselbloem, minister van financiën, voorzitter van de eurogroep, AV) vormen wij een gedeeld leiderschap, maar toch: het is eenzame baan. Ik moet in zekere zin mijn eigen leermeester zijn. Misschien ben ik daarin soms te streng, te calvinistisch. Hans zegt weleens tegen mij: 'Een beetje zelfkritiek is goed, Diederik, maar al die zelfkastijding is nergens voor nodig'."

V Eer uw vader en uw moeder
"Mijn vader, internist in ruste, is één van de liefste mannen die ik ken. Een zachtmoedige man. Conflictmijdend, dit tot grote ergernis van mijn moeder, die een goede ruzie wel op prijs kan stellen. Ik heb van beiden iets meegekregen, niet per se in de juiste combinatie. In huiselijke sfeer ben ik zoals mijn vader. Ook als een maaltijd mij niet heeft gesmaakt, zeg ik: Heerlijk! Als mensen gaan mopperen omdat ze in de verkeerde rij terecht lijken te zijn gekomen, denk ik: Waar maken jullie je druk om? Wat ik in kleine kring te weinig doe, compenseer, nee, óvercompenseer ik in de buitenwereld.

Het begon al bij Greenpeace waar ik professioneel baldadig was, alhoewel kennissen uit het artsenmilieu vaak aan mijn ouders vroegen wanneer ik nou eindelijk eens een echte baan zou nemen. Ook in het werk dat ik nu doe, ben ik uitgesproken: ik geef ongezouten mijn kritiek. Soms denk ik dat het mij zou helpen om minder drammerig te zijn. Als ik iets meer geduld kon opbrengen, zou ik mij misschien beter in een ander kunnen inleven. Daar schort het bij mij weleens aan. Het duurt te lang voor ik snap wat mensen beweegt, althans: in die politieke arena. Op een huiselijk niveau, nu hier met jou, op werkbezoek, in de wijk, op straat, lukt mij dat wel. In de Tweede Kamer denk ik vooral aan wat ik wil bereiken. Met soms de nodige clashes tot gevolg.

"Ik proef bij mijn ouders een zekere ongerustheid. Dit vak kan je stuk maken en zoiets zie je niet graag met je kind gebeuren. Ze volgen mij op de voet, wachten tot er een moment van contact is en vragen dan, tussen neus en lippen door: 'Gaat het nog?' Ze vormen het dak boven mijn hoofd. Bij hen ben ik thuis."

VI Gij zult niet doodslaan
"Ik denk dat ik in staat ben om een ander te doden, maar ik heb die test gelukkig nooit hoeven doen. Ik ben een driftkop, ja. Of wás, mag ik zeggen. Je kunt het afleren. Daar is geen therapie of anger management voor nodig geweest; ik ben gewoon ouder geworden. Schade en schande, het bekende verhaal.

"Het had sneller gekund als ik het advies van de vader van mijn boezemvriendje op de lagere school had opgevolgd. Destijds had ik mijn drift ook niet altijd onder controle en hij zei: 'Joh, waarom ga je niet op judo? Bij judo is het zo: als je je niet kunt beheersen, lig je zo op de grond.' Wie kwaad wordt, heeft verloren.

"Je hebt gelijk: er is niets mis met het tonen van je emoties. Maar mensen willen graag - en daar geef ik hen gelijk in - iemand aan de knoppen die zich weet in te houden. Nee, het is ingewikkelder: ze willen het allebei. Ik moet mij beheersen én laten zien hoe ik mij voel. Da's een moeilijke opdracht, maar niet onmogelijk. Ik pas mij, net zoals ieder ander, aan aan mijn omgeving om daarin optimaal te kunnen functioneren."

Beeld anp

VII Gij zult niet echtbreken
"Mijn echtscheiding is, met afstand, de grootste mislukking in mijn leven. Het is mijn schuld. Zo voelt het. Ik heb gefaald. Natuurlijk heb ik heel lang geprobeerd om het huwelijk weer op de rails te krijgen. Je bent een slappe zak als je meteen de kuierlatten neemt, toch? Mijn bèta-inslag is: als je een fout maakt, moet je hem herstellen. Een kwestie van backward engineering; het systeem terugzetten naar het moment waarop alles nog in orde was en dan kun je daarna gewoon weer door. Dat blijkt in het echte leven toch anders te gaan...

"Ik heb met oogkleppen op gelopen. Ik had een missie die ik wilde botvieren. Tijdens mijn Kamerlidmaatschap had ik daar maar beperkt de ruimte voor en kon ik de rest van de tijd besteden aan het gewone leven, om het eens plat te zeggen. Dat veranderde van de ene op de andere dag, toen ik hier in deze kamer kwam te zitten. De ruimte bleek onbegrensd: ik was nu alleen nog maar bezig met het verwezenlijken van politieke idealen. Ik ging erin op.

"Weet je wat Tineke, mijn ex dus, een keer tegen mij zei toen ze mij op televisie had zien schutteren in een debat? Ze zei: 'Ik betrapte mezelf op de gedachte dat ik blij was dat je niet thuis zou komen, in die wolk van frustratie, de ruimte gevuld met jouw worsteling.'

"Pijnlijk, ja, maar ik vond het ook mooi dat ze dit tegen mij kon zeggen. Ik begrijp nu pas echt hoe zij zich gevoeld moet hebben; hoe slecht ik onze relatie heb onderhouden. Mede daardoor is het vuur gedoofd. Gelukkig zijn we hier samen goed doorheen gekomen. We wonen vlak bij elkaar. De kinderen hebben in feite één huis, met een stuk lucht er tussen.

"De manier waarop ik mijn werk invul, laat zich blijkbaar moeilijk rijmen met een vaste relatie. Misschien komt het nog, wellicht kan ik het leren - andere fractieleiders houden er ook uitstekende relaties op na - maar het zou kunnen dat dat luik voor mij voorlopig nog even gesloten blijft."

VIII Gij zult niet stelen
"Ook ik heb lang het wereldbeeld gekoesterd dat door sommigen Pronkiaans zou worden genoemd: wij zijn medeschuldig aan de ellende elders, of zoals jij het nu formuleert: we zijn dieven van het geluk van onze medemens. Jan Pronk (voormalig PvdA-politicus, AV) was natuurlijk niet gek, maar ik ben mij in de loop der jaren ook gaan realiseren dat die misère voor een deel self-inflicted is. Voor mensen die zich hier melden omdat ze op zoek zijn naar geluk, naar een beter leven, moeten wij gastvrij zijn, maar we hebben nóg twee verantwoordelijkheden: hoeveel gastvrijheid kunnen we als maatschappij bieden, en wat doen we aan de situatie dáár, in het werelddeel waar de vluchtelingen vandaan komen?

"We moeten, binnen vijf tot tien jaar, stabiliteit in die regio's hebben gebracht. Met diplomatie, ontwikkelingssamenwerking, militaire middelen of een mix daarvan. Maar belangrijker nog: we moeten het nu eindelijk eens gezamenlijk, in Europees verband, gaan doen. Dát zou het verschil kunnen maken. Misschien wel zo groot dat we in de buurt komen van een situatie die wenselijk is. Ik denk dat het kan."

Beeld anp

IX Gij zult geen valse getuigenissen spreken tegen uw naaste
"De banale retoriek van alledag - leugenaar, graaier, zakkenvuller - ken ik zo langzamerhand wel, maar als het dieper gaat, als mij door mensen die beter zouden moeten weten onoprechtheid wordt verweten, raakt mij dat behoorlijk. Ze zien niet dat ik het goed bedoel.

"Ja, je kunt mij verwijten dat ik de idealen van de Partij van de Arbeid niet snel genoeg verwezenlijk, of dat de bal die we met de VVD hebben gemaakt rare uitstulpsels vertoont, maar over mijn intenties, over wat mij innerlijk drijft, kun je niet zomaar iets roepen. We zijn met z'n allen op weg naar een betere wereld, alleen de routes zijn niet hetzelfde. In zo'n landschap vol verschillen moet het compromis prevaleren. Volgens mij ligt Nederland er juist vanwege dat compromis zo goed bij. Helaas is het chagrijn steeds dominanter. Op Twitter is het zelfs allesoverheersend. Gelukkig is er in de gewone wereld meer begrip."

X Gij zult niet begeren uws naasten huis; gij zult niet begeren uws naasten vrouw, noch zijn dienstknecht, noch zijn dienstmaagd, noch zijn rund, noch zijn ezel, noch iets dat van uw naaste is
"Ik heb weleens gezegd dat mijn ambities groter zijn dan mijn mogelijkheden, al dacht ik toen natuurlijk stiekem dat het niet zo was. Inmiddels moet ik toegeven dat die uitspraak klopt. Het is mijn streven om het gat tussen wat ik wil en wat ik kan kleiner te maken. Ik leer iedere dag en hoop daarmee mijn mogelijkheden te vergroten. Er is niet zoveel verschil tussen mijn persoonlijke ambitie en wat ik voor het land voor ogen heb. De post van fractievoorzitter is voor het mede mogelijk maken van verbeteringen in onze maatschappij heel geschikt - als ik hier niks voor elkaar krijg, lukt het nergens - maar ik kan mij ook voorstellen dat ik als premier veel zou kunnen betekenen.

"Er is niet echt een piramide, er zit niet één persoon achter de knoppen. We doen het met velen. Dat veroorzaakt wel eens rumoer, maar het is ook een geruststellende gedachte. In een democratie zeker. Dus, ja: ik heb de ambitie om minister-president te worden. Zet je daar wel even bij dat jij me die vraag hebt gesteld? Ik zou er zelf namelijk nooit over beginnen. Bovendien is dat niet mijn enige ambitie. Er zou mij ook veel aan gelegen zijn om iets te veranderen aan de manier waarop politiek wordt bedreven. Het is niet altijd zo'n fraai schouwspel. Elkaar naar beneden halen lijkt belangrijker dan elkaar omhoog stuwen. Als we daar eens mee ophielden zou de politiek als geheel aan kracht winnen en ons land ermee vooruit worden geholpen. Weg met de krabbenmand. Dat zou pas echt een vooruitgang zijn."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden