sami in rusland / Jonge ’Asfalt-Sami’ dromen van rendieren op toendra

Russische Sami-jongeren willen hun bijna verloren cultuur weer leven inblazen. Het is de vraag of dat ook gaat lukken: „In mijn eentje kan ik geen rendieren houden.”

Oude en nieuwe tijden komen bijeen in de tsjum, een Russische wigwam, waar een aantal Russische Sami-jongeren bijeenkomen om te discussiëren over hun toekomst. Proestend van de rook van het vuur dat de kou buiten moet houden, stelt Sergej (20) voor een mailinglijst te beginnen om met elkaar in contact te blijven. Een van de meisjes is druk aan het sms’en, zittend op een rendiervacht.

De Sami, ook wel bekend als de ’Lappen’, wonen verspreid over het noorden van Scandinavië en Rusland. Er zijn naar schatting zo’n 85.000 Sami, waarvan tweeduizend in Rusland, voornamelijk in de buurt van de stad Moermansk in het uiterste noorden. Oorspronkelijk leefden zij op nomadische wijze met het houden van rendieren. In de communistische tijd werden zij in het kader van het ’beschavingsoffensief’ verplicht naar scholen te gaan, en gingen de tradities grotendeels verloren.

De rendieren werden vervolgens gehouden in collectieve boerderijen. Pas na de val van de Sovjet-Unie heeft een handjevol rendierhouders het oude leven weer opgepakt.

’Asfalt-sami’ worden de jongeren in de tent wel eens genoemd. Zij voelen zich Sami, maar hebben Russisch als moedertaal en zijn overwegend opgevoed in de stad. De verhalen over het houden van rendieren horen ze voornamelijk van hun ouders en grootouders.

De jongeren die zich in de tent hebben verzameld, op Sergej na allemaal meisjes, dromen er wel van op de toendra te leven.

Tatjana (21), die een tijd bij Noorse Sami heeft gewoond hoeft er niet over na te denken: „Als het aan mij lag dan begon ik morgen met het houden van rendieren. Het probleem is dat de banken geen lening geven voor een startkapitaal. En ik mis nog een sterke man”, voegt ze er lachend aan toe.

Sergej ziet een leven als rendierhouder voorlopig niet zitten, maar zet zich wel in om de Sami-cultuur te behouden. Op dit moment zoekt hij financiële steun bij zijn Scandinavische zusterorganisaties voor een project waarbij toeristen een week lang het leven van een rendierhouder kunnen volgen.

Het mes snijdt dan aan twee kanten: het project kan worden gefinancierd door uitgaven van toeristen, wat de traditionele leefwijze kan bekostigen.

Maar dan moeten Sergej en de andere jongeren wel weten wat die leefwijze inhoudt. Aan het eind van de samenkomst doet een van de ouderen een poging om aan hen wat Sami-woorden te leren. Maar zelfs een elementaire kennis van de taal is voor de meesten nog steeds een droom.

„Wij rendierhouders sterven langzaam uit”, vertelt een terneergeslagen Nikolai Kaloegin. Hij staat aan het hoofd van ’Brigade nr. 5’, een van de weinige nog werkende collectieve boerderijen. Het grootste probleem is de alcohol. Geen wonder dat de meeste brigades in rap tempo over de kop zijn gegaan, en geen wonder dat juist de brigade van de niet drinkende Kaloegin het heeft volgehouden.

Maar ook de doorstroming van jonge mensen naar de brigade baart hem zorgen. „Het zijn stadse jongeren, die het rendierhouden niet in de vingers hebben. Bijvoorbeeld navigeren over de toendra.” Kaloegin kent het uitgestrekte graasgebied van de rendieren dat tot aan de Barentszee strekt op zijn duimpje. Maar de nieuwelingen die een poging waagden raakten meestal verdwaald in het gebied dat grofweg tweemaal zo groot is als Nederland. Kaloegin: „Ik zou graag willen dat wij als Sami een toekomst hebben. Maar ik vrees het ergste.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden