Samenwerkingsschool kan onderwijs weinig schelen

Even leek de oude schoolstrijd op te laaien in de Tweede Kamer: met de anders immer onzichtbare backbencher Aart Mosterd van het CDA in de rol van Abraham Kuyper. Mosterd verzette zich, gevolgd door de kleine christelijke fracties, tegen een op het oog marginale wijziging van het roemruchte artikel 23, dat de vrijheid van onderwijs regelt.

De gewraakte grondwetswijziging is nodig om samenwerkingsscholen te legaliseren. Maar dat Paars deze combinaties van openbaar en bijzonder onderwijs niet alleen wil toestaan als het gaat om met opheffing bedreigde scholen, ging de christelijke fracties te ver. De samenwerkingsschool blijkt buiten het Binnenhof echter vrijwel niets los te maken.

In 1996 telde het ministerie er 85, scholen waarbij openbaar en bijzonder onderwijs onder een dak verder gingen. Sindsdien zijn ze niet meer geteld, want waarom zou je iets registreren wat officieel eigenlijk bestaat? Samenwerkingsscholen zijn in naam namelijk meestal openbaar, en hebben ondertussen een katholieke of een protestant-christelijke poot.

De laatste jaren kwamen elk jaar wel een paar bij, weet Leo Frissen, beleidsmedewerker van de katholieke schoolbesturenkoepel VBKO. ,,Precies weten we het niet, want het kan ook zijn dat scholen, of hun bestuur, het niet bij ons melden als ze samen zijn gegaan.'' Kennelijk zijn de scholen tevreden over hun 'fusie met behoud van identiteit' met een openbare school, want klachten hebben Frissen nooit bereikt.

Wat de VBKO betreft hoefde de samenwerkingsschool dan ook helemaal niet geregeld te worden: samen komen de partners er toch wel uit. Ook al is er dan een formeel probleem, omdat er in het duale onderwijsbestel eigenlijk geen plek voor samenwerkingsscholen is; een van de partners moet zich altijd bekeren tot de andere richting.

Kern voor de VBKO, en ook voor hun pc-evenknie de Besturenraad, is dat de samenwerkingsschool een uitzonderingsgeval blijft, namelijk als twee scholen te klein zijn geworden om alleen verder te gaan. Het initiatief voor een fusie moet van scholen komen, of van ouders. Wat net als bij het CDA de achterdocht van de koepels wekte, is dat volgens staatssecretaris Adelmund en de paarse fracties ook 'redenen van doelmatigheid' of een 'breed onderwijsaanbod' een samenwerkingsschool rechtvaardig.

Daarmee dreigt een soort derde weg in onderwijsland te ontstaan, vreest Harm-Jan Luth van de Besturenraad. Hij wijst op het Deventer-scenario, waar het hele voortgezet onderwijs fuseerde tot één grote levensbeschouwlijk neutrale school van 'algemeen bijzondere' signatuur, het Etty Hillesum College. 'Eenheidsworst' is het resultaat, vindt Luth. ,,Hier is geen concurrentie meer, ouders hebben niets meer te kiezen.''

De Deventer-mega fusie - die nog leidde tot een rel omdat de directie tot onvrede van leraren de kruizen van de muur bij de voormalige katholieke school liet halen - werd gemotiveerd met precies dezelfde argumenten die Adelmund noemde in de Kamer. ,,Op het havo-vwo heb je om al die grote vakkenpakketten - profielen - in de hoogste klassen aan te bieden minstens 100 leerlingen in de vierde klas. Als je de samenwerkingsschool als oplossing presenteert voor dit soort problemen, stimuleer je een nieuwe fusiegolf terwijl de hele politiek zich nu juist uitspreekt voor kleinere scholen.''

Ander voorbeeld: Eindhoven. Hier zou de gemeente - die net als overal alle schoolgebouwen, dus ook de bijzondere in beheer heeft - graag zien dat de 'drie belangrijkste spelers' zouden fuseren. Er is zelfs een premie op gezet, weten ze bij de Besturenraad. Het hoofd onderwijs van die gemeente - Ton Tindemans - bestrijdt echter dat Deventer een voorbeeld is. ,,Maar het kan wel efficiënter. We hebben nu teveel scholen voor havo-vwo bijvoorbeeld: op den duur zal je toch moeten kiezen, of je fuseert of je heft de zaak op.''

Eindhoven heeft ambitie, zegt Tindemans. Een levensvatbaar vbo bijvoorbeeld, die zo problematische onderwijssoort waar ouders met een boog om heen lopen. Een aantrekkelijk vbo in een goed gebouw met alle richtingen - van administratief tot en met motorvoeruigentechniek - dat kan, als je bereid bent onder één dak te gaan zitten. Of - in het basisonderwijs - een brede buurtschool, een soort mix van onderwijs en welzijnswerk bedacht voor achterstandswijken. Daar is een multifunctioneel, duur gebouw voor nodig en zoiets realiseer je eenvoudiger en goedkoper in een samenwerkingsschool. Tindemans: ,,Hier liggen veel kansen.''

De grootste speler in Eindhoven, het katholieke Scholengemeenschap Het Plein (6500 leerlingen, grootste locatie 1600 leerlingen), ligt niet wakker van de plannen die worden ontwikkeld op het stadhuis. Integendeel. ,,De klassieke zuilenstructuur met strikte scheidingen tussen besturen en scholen heeft zijn langste tijd gehad'', zegt directievoorzitter Pieter Hendrikse. ,,Het is koudwatervrees van de christelijke partijen en de besturenraden. Je kunt een identiteit handhaven binnen een groter geheel. Wij hebben zeven lokaties en die hebben allemaal een eigen gezicht.''

Deventer is voor Hendrikse ook geen voorbeeld. ,,Maar hier was er blijkbaar geen breed gevoelde behoefte de identiteit overeind te houden bij de deelnemers aan de fusie. Tsja, dan houdt het natuurlijk op.''

Er zijn belangrijker kwesties dan de Haagse principiële discussie over de staatsrechtelijke zuiverheid van samenwerkingsscholen, besluit Hendrikse. ,,Je moet voorkomen dat havo-vwo scholen elkaar kapot concurreren en het vbo moet gered van de ondergang. Het is belangrijker dat katholieke, openbare en pc-vbo-scholen in een goed gebouw zitten dan dat ze in afzonderlijke lokaties een kommervol bestaan leiden: bekijk het alsjeblieft praktisch.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden