Samenwerking voelde als 'onontkoombaar'

Met horten en stoten nadert de landelijke vereniging van lutherse, hervormde en gereformeerde kerken haar voltooiing. Plaatselijk zíjn al honderden kerken 'Samen-op-weg'. Waarom gaat het bij hen wél goed? Vandaag deel 4 van een korte serie: het succes in Emmeloord.

door Angelique Rijlaarsdam

'Ik ben blij dat we onze eigen koers kunnen varen'', zegt predikant Erik Schuitemaker. Hij is Gereformeerde Bondspredikant in een 'traditioneel hervormde' wijkgemeente. De Gereformeerde Bond behoort tot de behoudende vleugel van de hervormde kerk. Sinds januari 2003 is Emmeloord officieel Samen-op-weg. Maar in zijn eigen gemeente merkt Schuitemaker hier weinig van. ,,Op wijkniveau hebben wij onze eigen plek gehouden.''

Het Sow-proces in Emmeloord was kort maar hevig. Binnen vier jaar was het rond. De noodzaak om samen te gaan werken, was opvallend genoeg niet van financiële aard. Omringende dorpen in de Noordoostpolder waren al langer Sow, sommige zijn zelfs nooit gescheiden geweest. In de halve eeuw oude polder ontbreken 'oude structuren'. Mensen kwamen hier om iets nieuws op te bouwen. ,,Maar iedereen nam zijn eigen traditie mee. Behoudende gelovigen kwamen uit Zeeland, Friesland en Groningen'', zegt gemeentelid Jennie Bredewold. Zelf komt ze met haar man uit een behoudend milieu. ,,Dat zocht ik ook toen ik hier kwam wonen.''

Halverwege de jaren negentig wilden de vijf andere Emmeloordse gemeenten Samen-op-weg. Voor Schuitemaker voelde Sow aan als 'onontkoombaar'. Het spirituele argument woog zwaar. Schuitemaker: ,,Waarom zouden wij niet meedoen? De kerk waar God ons in geplaatst heeft, gaan wij niet uit.''

Gemeentelid Bredewold zat niet op Sow te wachten. Ze was bang dat de gemeente haar identiteit kwijt zou raken. ,,Maar dat is gelukkig niet gebeurd. Ik ben erg blij met deze structuur. Er is nu rust en duidelijkheid.''

In het kerkgebouw van de Bonders huist ook een Sow-wijkgemeente. Beide gemeenten houden apart hun zondagse erediensten, beurtelings om negen uur of halfelf. Sow uit zich vooral in financieel beleid: diaconieën zijn samengevoegd, kerkelijke goederen worden gezamenlijk beheerd. Net als de jongerenorganisatie. Dat loopt soepel.

Enkele bijzondere diensten zijn gezamenlijk, zoals oud en nieuw, Hemelvaart en bid- en dankdag. Gemeentelid Jennie Bredewold gaat daar meestal niet naartoe. Ze gaat soms 'als er een mannenkoor zingt'. ,,Het verschil in prediking is me gewoon te groot.''

'Ruimte' is het toverwoord voor het slagen van Samen-op-weg. Het goede contact tussen de predikanten en de polderachtergrond draagt ook zijn steentje bij. Schuitemaker: ,,De Gereformeerde Bond was in deze polder altijd alleen en is gewend om met anderen samen te werken.'' In tegenstelling tot veel andere Bondsgemeenten zingen Schuitemaker en de zijnen uit het Liedboek.

Moeizame momenten waren er ook. ,,Van beide kanten was het wel eens slikken'', zegt Schuitemaker. Cruciaal punt was de wijkindeling. Met de federatie werd deze omgegooid. De Bondsgemeente wilde geen 'mentale gemeente' worden, maar een gewone wijkgemeente, met huisbezoek aan randleden en niet-kerkelijken. Dat is gelukt.

Tweede strijdpunt was de autonomie. Schuitemaker beriep zich op de nieuwe kerkorde (die met de beoogde kerkfusie volgend jaar ingaat). Deze laat 'veel vrijheid' voor verschillende tradities binnen de kerk. Dit had de Bondsgemeente nodig om haar grenzen te kunnen bewaken. Een gemeente kan bijvoorbeeld zaken als de vrouw in het ambt en kinderen aan het avondmaal - heikele punten voor Bonders - zelf bepalen.

,,Ik ben blij dat we samenwerken en eenheid in de Heer beleven'', zegt Henk Linde, predikant van de Sow-gemeente die het kerkgebouw deelt met de Bonders. ,,Maar er zitten ook nadelen aan.'' Hij doelt op praktische zaken zoals de wisselende diensten op zondag, maar ook op het hongerdoek in de tijd voor Pasen. Linde: ,,De Bondsgemeente gebruikt dat niet, dus dat halen we dan weer weg. We houden ons beiden aan de gemaakte afspraken.''

De hervormde kerk heeft altijd te maken gehad met verschillende stromingen binnen haar gelederen. Dit speelt ook een rol bij de acceptatie van de Bonders in Emmeloord, zegt Bredewold. Zij is 'dankbaar' dat haar gemeente blijft bestaan. Bredewold: ,,We zijn allemaal een in Christus. Maar het moet geen eenheidsworst worden. We zijn wel een, maar zijn het niet altijd eens.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden