Opinie

Samenwerking is nou net hét probleem in de zorg

Het stadskantoor aan het Jaarbeursplein in Utrecht, dat in 2014 werd geopend.  Beeld ANP
Het stadskantoor aan het Jaarbeursplein in Utrecht, dat in 2014 werd geopend.Beeld ANP

Gemeenten moeten inzien dat er geen makkelijke oplossing is voor complexe problemen van burgers, menen Hans Bosselaar en Duco Bannink.

De Nationale Ombudsman sloeg vorige week alarm over de gemeentelijke zorg. Wie hulp zoekt raakt al gauw verstrikt in een kluwen van regels. Regels bedacht door bureaucraten en hokjesdenkers, die voornamelijk hun eigen doelen en manieren van werken centraal stellen. Samenwerking tussen de betrokken organisaties zou de zaak sterk verbeteren. Maar dat is nou juist het probleem.

Bij duizenden gezinnen komen vele hulpverleners tegelijk over de vloer; van schuldhulpverleners, arbeidsmarktbemiddelaars tot gezinscoaches. Allemaal 'ingekocht' door de gemeente of de zorgverzekeraar en allemaal werkend vanuit hun eigen visie, aanpak en procedures. De gezinnen worden er hoorndol van. En zelfs de professionals van de wijkteams zien zo langzamerhand door de bomen het bos niet meer (Trouw, 18 mei).

Gelukkig heeft de Ombudsman de oplossing. Hij adviseert gemeenten per direct over te gaan op 'integraal werken'. Dat kan bijvoorbeeld doordat organisaties samen één loket opzetten waar burgers met hun zorgvraag terecht kunnen. 'Achter' dit loket worden de werkzaamheden verdeeld. Kortom, de Ombudsman pleit voor meer samenwerking binnen en tussen organisaties. Dat is vreemd: omdat de samenwerking al jaren niet van de grond komt pleiten voor meer samenwerking.

Niet de enige

De Ombudsman is niet de enige organisatie die zo redeneert. Voortdurend komen onderzoekers en adviseurs met dezelfde aanbeveling. We moeten naar een diepgaander diagnose en een oplossing die meer recht doet aan de aard en de moeilijkheden van samenwerken.

Het belang van samenwerken door professionele organisaties, maatschappelijke bewegingen en de overheid is nog nooit zo groot geweest. Dit komt doordat de kennis en de mogelijkheden om problemen aan te pakken zich op allerlei plaatsen bevinden.

Zo zijn deskundigen op het terrein van duurzaamheid al lang niet meer alleen werkzaam bij de overheid of bij kennisinstituten. Individuele burgers, lokale milieugroepen en innovatieve ondernemingen spelen een belangrijke rol bij het ontwikkelen en toepassen van nieuwe ideeën. Al deze partijen hebben zo hun eigen opvattingen over het probleem en hoe ze dat willen oplossen.

Zij zoeken partners met wie ze hun doel het best kunnen realiseren. Meestal is de uitkomst van de samenwerking niet optimaal, omdat de partners ook zo hun eigen visie en belangen hebben. Maar helemaal niet samenwerken is vaak geen optie. Het is een proces van passen en meten, dat we kennen van de samenwerking binnen de EU.

Sociaal domein

Dit proces is heel anders in het lokale sociaal domein. Daar bepaalt de overheid of zorgverzekeraar veelal welke partners moeten samenwerken en wat de beoogde uitkomst is. Zo worden professionals en hun organisaties in veel gemeenten min of meer gedwongen om samen te werken in en met wijkteams, ongeacht of ze hier wel of juist geen behoefte aan hebben. De betrokkenen zijn gek als ze niet meedoen, want dan weten ze zeker dat ze hun eigen doel niet bereiken en tegelijkertijd hun financiële belang schaden. En dus belooft elke partner om volop te gaan samenwerken, om vervolgens het eigen specialisme en de eigen belangen voorop te stellen; met al het hokjesdenken en -doen tot gevolg.

Het is niet de eerste keer dat de Ombudsman aan de bel trekt. De problemen in het sociaal domein zijn complex en hebben veel oplossingsrichtingen. Organisaties en professionals zullen altijd vanuit hun eigen visies en belangen keuzes maken. De schuldhulporganisatie meent bijvoorbeeld dat schulden eerst moeten worden opgelost alvorens iemand werk kan gaan zoeken, het reïntegratiebureau gaat uit van het omgekeerde. Het opleggen van samenwerking gaat voorbij aan deze werkelijkheid. Het wekt de indruk dat er eenvoudige oplossingen bestaan voor complexe problemen van burgers.

Gemeenten doen er goed aan hun partners niet te dwingen tot meer samenwerking, maar hiervoor wel ruimte te bieden. Tegelijkertijd moeten zij steeds alert zijn op de onvoorziene gevolgen van de keuzes die zorgverleners maken. Cliëntenondersteuners, sociale raadslieden, cliëntenraden en noodfondsen kunnen hierbij een rol spelen. Maar ook zij zullen keuzes maken. Het is de realiteit waarmee we moeten leven.

Ook de Ombudsman.

Hans Bosselaar en Duco Bannink

Docent/onderzoekers politicologie en bestuurskunde aan de VU, auteurs van 'Het probleem samenwerken'

Lees ook: Zelfs het wijkteam dat de burger moet helpen, verdwaalt tussen zorgloketten

Om de zorg toegankelijk te houden, hebben gemeenten één loket waar burgers kunnen aankloppen. Maar de medewerkers van dat loket lopen vast op... te veel loketten.

Lees ook: Ombudsman bevestigt: toegang krijgen tot de juiste zorg is te moeilijk

De stelselwijziging van 2015 zou de zorg dichterbij brengen. Maar overheden wijzen naar elkaar en de burger verdwaalt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden