Column

Samengaan van PvdA en CDA nog niet zo gek

Diederik Samsom (M) met zijn trofee nadat hij is uitgeroepen tot politicus van het jaar door de kijkers van EenVandaag. Rechts CDA-fractieleider Sybrand van Haersma Buma. Beeld anp

In de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring van 1776 wordt het najagen van geluk gerekend tot de onvervreemdbare rechten van de mens. Maar in het Nederland van de afgelopen decennia heeft het woord 'gelukzoeker' een negatieve betekenis gekregen.

Het staat voor een vreemdeling die onder de valse vlag van vluchteling onze samenleving poogt binnen te dringen om hier van de welvaart te profiteren. De reactie op deze gelukzoekers is een politiek van afschrikking, waarvan het strafbaar stellen van illegaal verblijf nu het sluitstuk moet worden.

Scherp oog
Het zegt veel over de defensieve houding die in de natie is binnengeslopen dat een oeroude menselijke drijfveer, zelfs een als onvervreemdbaar gekwalificeerd recht als lotsverbetering in een kwaad licht is komen te staan. Het maken van onderscheid naar motieven om huis en haard te verlaten en elders het geluk te zoeken, is een ontkenning van de menselijke realiteit, constateerde de rechtsgeleerde Hirsch Ballin onlangs in een lange, helaas onderbelicht gebleven, rede in Tilburg over de staat van de christen-democratie.

De oud-minister van justitie bedoelde niet dat Nederland de deur wagenwijd moet openzetten - zo'n beleid heeft hij als bewindsman in verschillende kabinetten ook nimmer gevoerd. Zijn inzet is een andere en wordt bepaald door een scherp oog voor nieuwe internationale realiteiten en een diepe behoefte aan een politiek die uitgaat van de onvervreemdbare rechten en waardigheid van elk individu. Hirsch Ballin staat daarin niet alleen, zoals half april bleek in het Kamerdebat over de zaak-Dolmatov, de Rus die zo hopeloos verstrikt raakte in de 'vreemdelingenketen' dat hij zich van het leven beroofde.

Onderscheid in migratiemotieven
Vrij breed is de conclusie getrokken dat de aandacht voor 'de persoon van de mens' al gauw het onderspit delft in een beleid waarin afschrikking voorop staat. Dat effect wordt nog versterkt als mensen die uit zijn op lotsverbetering voor zichzelf en hun kinderen voortdurend als parasieten van onze welvaartsstaat worden afgeschilderd. Over dit effect is uitvoerig gesproken in het Dolmatov-debat. Politiek van belang is nu de vraag of en hoe het negatief geladen immigratiedebat kan worden gekanteld in de richting van een meer personalistische benadering.

Als het uit menselijke oogpunt al niet aangaat onderscheid te maken naar migratiemotieven, een realiteit is dat de migratie sinds het einde van de verstarrende Koude Oorlog in 1989 wereldwijd snel is toegenomen. In 1970 waren 85 miljoen mensen onderweg, thans zijn dat er ruim 200 miljoen. De verwachting van de Internationale Organisatie voor Migratie is dat hun aantal tegen het midden van deze eeuw een half miljard zal bedragen. Dit effect van de globalisering kan niet worden getackeld met strafbaarstelling van illegaal verblijf, hoe groot de sociale schokken van deze verandering ook zijn.

De migratiestromen vertonen drie opvallende kenmerken. Ze bewegen zich van het platteland naar de steden, ze gaan van zuid naar noord en anders dan vroeger betekent migratie dankzij de moderne communicatie- en reismogelijkheden geen definitieve breuk met het land van herkomst. Vooral dat laatste kan niet zonder gevolgen blijven voor de integratiepolitiek, die een welbewuste keuze voor het land van aankomst eist - dat is zelfs de kern van het beleid van minister Asscher.

Personalistische politiek
Het perspectief wijst op meer dynamiek in de migratiebewegingen, een sterkere concentratie op de steden (die al zo veelkleurig zijn) en een culturele oriëntatie die op meer dan één land is gericht. De kritiek van Hirsch Ballin op zijn eigen partij, het CDA, is dat zij onvoldoende over deze veranderingen nadenkt. Het christen-democratische leiderschap is in zijn ogen te veel blijven uitgaan van oude loyaliteiten en bestuurlijke continuïteit; het sloeg geen acht op het verlies van invloed in de steden en is te veel meegegaan met het mentale isolationisme met zijn nostalgisch hang naar de gesloten plattelandsgemeenschappen van vroeger. Daarbij heeft het zich in de afgelopen jaren veel te sterk laten meeslepen door de waanwijsheden van de spindoctors, die het met hun korte blik wonnen van de denkers die verder wilden kijken.

Een personalistische politiek tezamen met herovering van terrein in de steden zou de gemeenschapspartij CDA en de grote-stadspartij PvdA dichter bij elkaar kunnen brengen. De PvdA werd kort na de Tweede Wereldoorlog opgericht op de vleugels van het personalisme, dat na de gruwelen van de oorlog veel weerklank ondervond. De nieuwe partij beoogde de oude scheidslijnen in de politiek te doorbreken door de noties van christendom en humanisme te verenigen. De oude loyaliteiten waren toen echter nog te sterk voor deze doorbraak. Nu zijn de kansen misschien groter.

Het congres van de PvdA voelde haarfijn aan dat het strafbaar stellen van illegaal verblijf een stap in de verkeerde richting is. Hirsch Ballin zei het in zijn Tilburgse rede zo: 'Elke politieke partij ondermijnt zichzelf als zij haar principes geweld aan doet'.

Daar komt nog bij dat een andere visie op het verschijnsel van de groeiende internationale migratie urgent is. Het alternatief is dat de angst blijft regeren en daarmee de voedingsbodem voor populisten blijft bestaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden