Samen-op-weg is technisch vlot te trekken

De eenwording van de hervormde, lutherse en gereformeerde kerken komt weer op gang als plaatselijke gemeenten zich via een classis van eigen kleur bij de landelijke organisatie kunnen aansluiten. Daarbij kan volstaan worden met een minimum aan gewijzigde regels.

Jan Willem van Ee

Dat het zo stroef gaat met het proces van 'Samen-op-weg' komt doordat het gaat om de samenwerking van onderdelen die sterk van signatuur verschillen. Die stroefheid kan in de toekomst alleen nog maar erger worden door de keuzes die zijn gemaakt voor de bestuurslagen.

Volgens de voorgestelde reglementen (Ordinanties) sturen plaatselijke gemeenten afgevaardigden naar de classis. Dit is een regionaal verband. De verschillende classes sturen weer afgevaardigden naar de synode, het hoogste bestuursorgaan van de Sow-kerk. De moeilijkheid is dat in de classis gemeenten van heel verschillende signatuur zijn vertegenwoordigd, bijvoorbeeld vrijzinnigen, niet-samenwerkende hervormde gemeenten en gereformeerde kerken, bondsgemeenten enzovoorts. Al die verschillende gemeenten hebben een eigen mening over hoe de kerk bestuurd moet worden. Juist de verschillen in signatuur in de classis leveren onoverkomelijke problemen voor de samenwerking op. Omdat de classis de poort is naar de synode waar de werkelijke macht ligt, is het ieder in de classis er alles aan gelegen om zijn mening in de synode maximaal gehoord te krijgen.

In de ogen van de meeste bestuurders van de diverse betrokken kerken is het point of no return voor het Sow-proces allang gepasseerd. Er is te veel in geïnvesteerd en de besluiten in formele zin zijn genomen. Maar doorgaan op de ingeslagen weg leidt onherroepelijk tot ongelukken. Het alternatief is om wel door te gaan, maar met een paar aanpassingen.

Hetgeen volgt is wat technisch, maar beschijft het hart van de zaak.

In de rooms-katholieke kerk is de vorm van de organisatie voorwerp van geloof geworden. Daarmee is het tevens een element van verstarring geworden. Die kant moet het in de Sow-kerk niet op. In de rk-kerk is het ondanks dat echter wel mogelijk om met hetzelfde geloof heel veel vormen van beleving daarvan binnen te sluiten. Daaraan kan de Sow-kerk zich spiegelen. De tot nu toe gemaakte keuzes maken duidelijk dat wordt vastgehouden aan aloude overgeleverde vormen die object van geloof zijn geworden. Het gevolg is verstarring en sterke polarisatie.

De centrale idee is de regionale classis te laten varen en daarvoor een gekwalificeerde classis in de plaats te stellen. Ik stel voor om een model te kiezen dat tussen federatie en fusie in ligt. De beschrijving van het model is als volgt: ,,De gemeenten van alle deelnemende kerken hebben de vrijheid om op gemeentelijk niveau al of niet samen te gaan. Zij kunnen fuseren (juridisch één worden) of federeren (kerkelijk één, maar juridisch gescheiden). Gemeenten die zo hechten aan de bestaande situatie dat zij volledig zelfstandig willen blijven, hebben hiertoe de vrijheid. Een gemeente mag switchen, bijvoorbeeld van alleen samenwerkend naar gefuseerd.

Een gemeente moet zich inschrijven bij zo'n gekwalificeerde classis. Zo kan er een classis zijn van oude zelfstandige gereformeerde kerken die niet samenwerken, een classis van hervormde gemeenten, waarbij eventueel een onderscheid gemaakt kan worden tussen verschillende soorten, zoals bondsgemeenten en vrijzinnige gemeenten en een classis van gefuseerde en/of gefedereerde gemeenten. Een indeling in vier tot maximaal zes vormen moet voldoende zijn. Iedere classis heeft zijn soortelijk gewicht in de vorm van het ingeschreven ledental van de gemeenten.

De verschillende classes vaardigen op een wijze die overeenkomt met de huidige methode leden af naar de generale synode. De synode is dus een representatie van het totaal van de gekwalificeerde classes. De taken van de classes en de generale synode kunnen worden afgebakend op een wijze die vergelijkbaar is met de staatkundige modellen van het bondsmodel (Duitsland) of het federatiemodel (Verenigde Staten). Daarmee is het geschetste probleem, namelijk dat de stem van de identiteit van de gemeente ook in de synode gehoord wordt, opgelost.

Het voordeel van deze oplossing is dat grote delen van de organisatie kunnen blijven zoals zij zijn. Verder kan een organisch proces van eenwording op gang komen zonder de druk van boven. En dat is een voorwaarde voor de acceptatie van het geheel, want in de kerk werkt alleen vrijwilligheid en zijn stokken achter de deur en dwang letterlijk uit den boze. In dit voorstel hoeven maar enkele van de ordinanties op onderdelen gewijzigd te worden. Ik voeg wel toe dat het mij verstandig lijkt om de teksten nu eens niet door theologen, maar door juristen te laten opstellen.

Mijn conclusie is dat als een lichte bezinning optreedt het Sow-proces geheel te redden valt en zonder enige schade.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden