Samen op Weg en de macht van het getal

De auteur is (hervormd) predikant van de Protestantse gemeente te Haarlem.

J.J. VAN DER HEIDEN

Onze kerk heeft voor heter vuren gestaan, maar deze keer is het anders. Voor het gesprek ter synode begonnen is, is de leiding al aan het wankelen geraakt. Vooraanstaande leden van het moderamen hebben al vele malen laten merken, geschrokken te zijn van de omvang van het verzet tegen Samen op Weg. Hun onzekere houding heeft de tegenstand nog meer wind in de zeilen gegeven. En dat terwijl er weinig of geen nieuwe argumenten zijn om het besluit van in staat van hereniging zijn tegen het licht te houden.

De belangrijkste oorzaak van de huidige situatie in de kerk en van de onzekerheid van haar leiding is mijns inziens, dat het voortdurende actievoeren van het Gereformeerde-bondsapparaat onder leiding van ir. Van der Graaf opnieuw zijn vruchten afwerpt. Het nieuwste wapen dat deze nu in de strijd geworpen heeft is een goede greep. Het klinkt eigentijds en spreekt ook mensen in heel andere hoeken van de kerk aan: kleinschaligheid! Het enige waarover ik me verbaas is eigenlijk het feit, dat ik nog steeds verbaasd kan zijn over de onheuse argumentatie van genoemd apparaat: daar waar het altijd gaat over de grote aantallen is nu de kleinschaligheid ontdekt.

'Een groot deel van de kerk' blijkt nu opeens bang te zijn voor het verdwijnen van de Gereformeerde bond uit de nieuwe kerk. Voorzitter Beekman schijnt gezegd te hebben: “Er zullen niet veel hervormden zijn die bereid zijn om 750 000 gereformeerde-bonders in te ruilen voor 750 000 gereformeerden.” Dit illustreert hoezeer het getal de macht heeft gegrepen bij een onzekere leiding.

Inhoudelijk is de uitspraak natuurlijk baarlijke nonsens, want dit alternatief bestaat helemaal niet. Zijn al die 750 000 leden van zogenaamde bondsgemeenten tegen Samen op Weg? Welnee! Er zijn er nog best ettelijke duizenden over die ondanks de voortdurend negatieve beeldvorming via Waarheidsvriend, Reformatorisch Dagblad en plaatselijke kerkbladen en kansels geloven in de evangelische opdracht om de eenheid met andere gelovigen te zoeken en waar mogelijk gestalte te geven en die daarom positief staan tegenover het herenigingsproces. Ir. Van der Graaf en zijn apparaat vertegenwoordigen niet alle kerkgangers in zogenaamde bondsgemeenten! Ik zou wilen dat die andere groep, van wie we tot nu toe vrijwel niets hebben gehoord, ook eens aan het woord zou komen. Is er wellicht nog een synode-afgevaardigde uit Gereformeerde-bondskring die bereid is hun spreekbuis te zijn?

Tweede vraag: hoeveel van die 750 000 zullen de kerk verlaten als tot fusie besloten wordt? Ik schat: 0 (nul)! Bij welke kerk zouden ze zich moeten aansluiten? Nergens zullen ze zoveel ruimte en aandacht krijgen als ze nu in de hervormde kerk hebben en in de verenigde kerk ongetwijfeld zullen krijgen. Samen een zelfstandige kerk vormen? Op dat moment valt de bond uiteen, want ze is een verdeeld huis. Ir. Van der Graaf weet als bekwaam strateeg, dat de Gereformeerde bond alleen bijeengehouden wordt door een gezamenlijke vijand. Door alles in het geweer te brengen tegen Samen op Weg bewaart hij de Gereformeerde bond ervoor verscheurd te worden door interne vragen.

Nee, die vrees is ongegrond. De trouw van de bonders aan de vaderlandse kerk zou het ook niet toelaten, dat zij die kerk de rug toe zouden keren op het moment dat zij besluit tot fusie. Ik denk dat ze op het moment van die beslissing over zullen gaan tot de orde van de dag en de handhaving en verbreiding van hun waarheid ter hand zullen nemen in het grotere geheel van de Verenigde Protestantse Kerk. Misschien zullen enkelen zelfs wel blij zijn, dat zij nu 750 000 gesprekspartners erbij hebben om op kerkelijke vergaderingen over DE waarheid te spreken.

Zwaktebod

Toch schijnt de angst voor de uittocht van de Gereformeerde bond velen in de benen te zijn geschoten, ook - helaas - in het synodebestuur, zodat voortgang op de SoW-weg stagneert. Aan de bezwaren van hen die moeite hebben met de hereniging in de voorgestelde vorm, is al van tevoren tegemoet gekomen door het besluitsvoorstel van het moderamen: voor het fusiebesluit zal een tweederde meerderheid nodig zijn.

Dat mag op zichzelf een redelijk klinkend voorstel zijn. Tot wijzigingen van de kerkorde moet tenslotte ook met een gekwalificeerde meerderheid worden besloten. Maar of het in deze situatie een wijs besluit zou zijn? Het riekt mij veel te veel naar de macht van het getal! Afgezien nog van het feit, dat ik het vergadertechnisch of strategisch van grote zwakte vind getuigen, om de tegenstanders al van tevoren een dergelijk bot toe te werpen.

Als men denkt hun daarmee de wind uit de zeilen te nemen, heeft men het mis, het tegenovergestelde zal eerder blijken het geval te zijn. Een dergelijk besluit zou tot vertraging kunnen leiden en in deze instabiele situatie is ieder uitstel catastrofaal voor het verenigingsproces, vrees ik. En een mislukken daarvan zou weer catastrofaal zijn voor de Samen op Weg-gemeenten, die erdoor gedemotiveerd zullen worden, en voor de geloofwaardigheid van onze kerk in de samenleving.

Ik ben dus ongerust. Als de macht van het getal gaat heersen, is de zaak verloren! Ik hoop, dat er een wonder gebeurt. Het hoeft maar klein te zijn. Als het maar een wonder is van de Geest, die toch weer een weg gevonden heeft om met onze dierbare kerk voort te gaan. Ik hoop, dat de fusie er nu snel komt en dat ook anderen in de kerk de zegen van het samen leven, werken en vieren zullen ervaren. Ik hoop ook heel erg, dat onze Samen op Weg-gemeenten, die vaak in een omgeving leven waar de adem van de secularisatie het heetst is, eindelijk van de (verenigde) kerk als geheel de erkenning en de steun krijgen die zij nodig hebben om de strijd vol te houden.

Ik hoop, dat er een nieuwe kerk zal geboren worden uit de fusie, waarin gelovigen van allerlei modaliteit elkaar in de vrijheid van de Geest zullen ontmoeten, inspireren en corrigeren, maar waarin geen plaats meer zal zijn voor richtingsorganisaties die elkaar de strijd om het getal opdringen. Maar misschien is dat laatste een beetje teveel gehoopt . . .?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden