Samen in EU, maar verdeeld over de aanpak van Moskou

Lidstaten in Oost-Europa delen vrees voor Rusland, maar verschillen over het antwoord

EKKE OVERBEEK

Debaltsevo is gevallen, het vredesakkoord van Minsk wankelt. Europa is tot op het bot verdeeld zodra het tot discussies komt over sancties en wapenleveranties aan Oekraïne. De landen die het dichtst bij Rusland liggen, voelen de dilemma's het sterkst. Want wat doe je met een agressieve buurman? Hard grenzen stellen, of hem koste wat het kost te vriend houden?

Het diplomatieke verkeer in Oost-Europa liet afgelopen week zien hoe groot de verdeeldheid is tussen de voormalige 'satellietstaten' van de Sovjet-Unie. Trouw sprak met de onderministers van Litouwen en Hongarije, twee landen die radicaal verschillende keuzes maken in hun relatie met Moskou.

De Baltische staten en Polen vertrouwen Rusland voor geen cent. Ze willen solidair blijven met Oekraïne en de sancties tegen Rusland volhouden en zelfs aanscherpen, als het conflict in Oekraïne verder escaleert. Ook het Amerikaanse idee om wapens te leveren aan Kiev heeft hier veel steun. Deze houding heeft historische gronden: Polen en de Baltische staten werden al in de achttiende eeuw ingelijfd door Rusland, net als Oekraïne.

Dat ligt anders voor de landen van de voormalige Donau-monarchie, waar Moskou op meer begrip kan rekenen. "Hongarije vindt net als Tsjechië, Slowakije en Oostenrijk dat samenwerking met Moskou noodzakelijk is", verklaarde de Hongaarse premier Viktor Orbán deze week. Met veel egards ontving hij de Russische president Vladimir Poetin.

Terwijl de door Rusland gesteunde Donbas-separatisten het Oekraïense leger uit Debaltsevo rookten, legde Poetin in Boedapest een krans bij een monument voor Sovjet-militairen die sneuvelden toen ze - nota bene - Hongarije kwamen bezetten. Polen en Balten keken vol ongeloof toe. "Als een Poolse premier zoiets zou toestaan, was hij de volgende dag premier-af", aldus de bekende Poolse TV-journalist Tomasz Lis.

De warme ontvangst van Poetin was een gebaar dat Orbán geen cent kostte, maar wel iets opleverde. Nu Poetin in Europa geïsoleerd is, is hij guller voor zijn vrienden in de nood. Hongarije kan de komende jaren rekenen op goedkoper gas uit Rusland. Maar het gaat niet alleen om geld. Orbán krijgt uit Moskou, anders dan uit Brussel, tenminste geen kritiek op zijn autoritaire regeerstijl.

Twee dagen na Poetins bezoek vertrok Orbán naar Warschau om de gemoederen in het noorden te bedaren. Dat lukte maar matig. De Poolse premier Ewa Kopacz had een 'eerlijke en moeilijke discussie' met haar Hongaarse gast.

Tijdens de persconferentie gaf ze Orbán een lesje Hongaarse geschiedenis, door erop te wijzen dat in 1848 en in 1956 Rusland Hongaarse opstanden in bloed smoorde en dat Polen in die tijd hetzelfde lot was beschoren. De boodschap was duidelijk: we moeten in de regio één lijn trekken, en dus solidair zijn met Oekraïne, om herhaling te voorkomen.

undefined

Litouwen, de havik

Andrius Krivas onderminister van buitenlandse zaken van Litouwen

"Wapens leveren aan Oekraïne is een goed idee. We begrijpen dat het Russisch-Oekraïense conflict niet militair kan worden opgelost, maar juist dáárom moeten we een militair evenwicht scheppen. Door geen wapens te leveren accepteren we impliciet een militaire oplossing: een overwinning van de aggressor. Als de situatie zich verder ontwikkelt zoals nu, zijn zwaardere sancties nodig. In Litouwen leeft een diepgeworteld gevoel dat we economische verliezen dan maar voor lief moeten nemen - om op lange termijn stabiliteit en welvaart te bereiken in onze regio. In het ergste geval slaat het conflict in Oekraïne over naar andere regio's en landen en wordt het een groot gewapend conflict in Europa en wereldwijd. Het is naïef te denken dat dat is te voorkomen door toe te geven aan de agressor. Het is heel belangrijk binnen de EU de eenheid bewaren als het om Rusland gaat. Ik denk dat dat bewustzijn groeit. Maar niet in alle hoofdsteden even snel."

undefined

Hongarije, de duif

"De Russische beer is geen gemakkelijke. Daar hebben wij veel ervaring mee, meer dan de EU. Veel van mijn familieleden kwamen om tijdens het door Rusland opgetuigde communisme. Wij zijn tegen wapenleveranties aan Oekraïne. Er is geen militaire oplossing voor dit conflict. We zijn lid van de EU dus we hebben de economische sancties geaccepteerd, maar we vinden de sancties geen succesvolle benadering van de Russische agressie. 4 à 5 procent van onze export gaat naar de Russische markt. Dus dat is een heel gevoelig onderwerp voor de Hongaarse economie. Europa heeft Russisch gas nodig. In Hongarije krijgen we 76 procent van ons gas uit Rusland en 82-83 procent van onze olie. Ons gascontract met Rusland liep af, dus we moesten Poetin wel uitnodigen naar Boedapest. Daarmee doorbreken we de Europese solidariteit niet. De Duitse kanselier Merkel was toch ook bij Poetin op bezoek? Sancties zouden op lange termijn succesvol kunnen zijn, maar Oekraïne heeft urgente oplossingen nodig voor de financiële problemen, de rechtsstaat, administratieve hervormingen, een anti-corruptie programma en allicht een nieuwe grondwet.

Veel mensen zijn sceptisch over het vorige week gesloten akkoord van Minsk, maar ik ben optimistisch. We moeten optimistisch zijn, want anders is het akkoord van Minsk bij voorbaat mislukt."

WERELD 15, Opinie 28

Meer nieuws

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden